Türkiye’nin Rusya Siyaseti: Jeopolitik Bir Rakipten Stratejik Ortak İnşası

Öz

Turkey’s Foreign Policy toward Russia: Constructing a Strategic Partner out of a Geopolitical Rival

Öz

Ankara ile Moskova ilişkileri son yıllarda güven ikliminde gelişmektedir. Eski Sovyet coğrafyası ve Orta Doğu, Rusya ve Türkiye arasında bir rekabet alanından daha çok işbirliği yapılabilecek bir coğrafya olarak ön plana çıkmıştır. İki ülke arasındaki işbirliği sadece Moskova’nın gücündeki azalma ile değil, aynı zamanda bu gücün Türkiye tarafından nasıl anlaşıldığı ile de ilgilidir. Bu yüzden jet krizi sonrası hızlı bir şekilde düzelen Türkiye ve Rusya ilişkileri barış ve işbirliğinin normal durum olarak kabul edildiği yeni bir döneme girmiştir. Bu çalışmaya göre, Türkiye Rusya ilişkilerinin gelişimini sadece maddi şartlarla açıklamak mümkün değildir. Bu makale, siyasi elit söylemi aracılığıyla Türkiye'nin jeopolitik tahayyülünde Rusya algısını değerlendirmeye çalışacaktır. Bu çalışma dört bölümden müteşekkildir. İlk bölüm Türkiye-Rusya ilişkileri literatürünü değerlendirmektedir. Sonraki bölüm Türkiye’nin jeopolitik kültüründe Batı’nın yerini tartışmakta ve Avrasya’nın dost bir coğrafya olarak yükselişine odaklanmaktadır. Üçüncü bölüm Türk dış politika yapımında Rusya imajının tehditkar bir komşudan güvenlik ortağına dönüşümünü incelemektedir. Makale, uçak krizi sonrası Türkiye Rusya ilişkilerinin hızlı normalleşmesinin dinamikleri üzerine bir tartışma ile sona ermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Dış Politikası
• Eleştirel Jeopolitik
• Rusya
• Avrasya
• Batı

Kaynakça

1. Agnew, J. & Corbridge, S. (1995). Mastering Space: Hegemony, Territory and International Political Economy. London: Routledge.
2. Ahaber. (15 February 2016). We have fought Russia 12 times in the past, and we will fight it again. https://www.ahaber.com.tr/gundem/2016/02/15/prof-dr-mesut-hakki-casin-rusya-ile-12-kez-savastik-gerekirse-yine-savasiriz, accessed 8 January 2021.
3. Aktürk, Ş. (2006). Turkish-Russian Relations after the Cold War (1992-2002). Turkish Studies, 7 (3), 337-364.
4. Aktürk, Ş. (2015). The Fourth Style of Politics: Eurasianism as a Pro- Russian Rethinking of Turkey's Geopolitical Identity. Turkish Studies. 16(1), 54-79.
5. Aljazeera. (19 July 2016). Turkish pilots who downed Russian jet detained. https://www.aljazeera.com/news/2016/07/turkish-pilots-downed-russian-jet-detained-160719132950496.html, accessed 20 February 2021.
6. Aras, B & Fidan, H. (2009) Turkey and Eurasia: Frontiers of a New Geographic Imagination. New Perspectives on Turkey. no. 40, 193-215.
7. Aras, B & Polat, R. K. (2007) Turkey and the Middle East: Frontiers of a the New Geographic Imagination. Australian Journal of International Affairs, 61(4), 471-488.
8. Baev P. K. & Kirişçi K. (2017). An Ambiguous Partnership: The Serpentine Trajectory of Turkish-Russian Relations in the Era of Erdoğan and Putin. Brookings Institution. Turkey Project Policy Paper, 13.

9. Balcer, A. (2014). Dances with the Bear: Turkey and Russia after Crimea, Istanbul Policy Center, Working Paper.
10. Balta, E. (2019). From Geopolitical Competition to Strategic Partnership: Turkey and Russia after the Cold War. Uluslararası İlişkiler, 16 (63), 69-86.
11. Başer, E. T. (2015). Shift-of-axis in Turkish Foreign Policy: Turkish National Role Conceptions Before and During AKP Rule. Turkish Studies, 6 (3), 291-309.
12. BBC. (24 November 2015). Turkey downing of Russia jet ‘stab in the back’ – Putin. https://www.bbc.com/news/world-middle-east-34913173, accessed 20 February 2021.
13. BBC. (27 June 2016). Turkey ‘sorry for downing Russian jet’. https://www.bbc.com/news/world-europe-36643435. accessed 10 February 2021.
14. BBC. (28 November 2015). Turkey - Russia jet downing: Erdogan ‘saddened’ over plane. https://www.bbc.com/news/world-europe-34953505, accessed 10 February 2021.
15. Bilgin, P. & Bilgiç, A. (2011). Turkey’s “New” Foreign Policy toward Eurasia. Eurasian Geography and Economics, 52 (2), 173-195.
16. CNNTÜRK. (4 August 2015). Erdoğan: "Rusya’nın Kırım’ı ilhakını tanımıyoruz". https://www.cnnturk.com/haber/turkiye/-erdogan-rusya-nin-kirim-i-ilhakini-tanimiyoruz, accessed 5 February 2021.
17. CNNTÜRK. (12 June 2010). “Erdoğan: ‘Eksen kayması söz konusu değil’” https://www.cnnturk.com/2010/turkiye/06/12/erdogan.eksen.kaymasi.soz.konusu.degil/579875.0/index.html, accessed 1 August 2020.
18. CNNTÜRK. (14 June 2010). “Gül: ‘Eksen kayması tartışması kötü niyet’”, https://www.cnnturk.com/2010/dunya/06/14/gul.eksen.kaymasi.tartismasi.kotu.niyet/579993.0/index.html, accessed 1 August 2020.
19. Çelikpala, M. (2015). Rekabet ve İşbirliği İkileminde Yönünü Arayan Türk-Rus İlişkileri. BİLİG, no. 72, 117-144.
20. Davutoğlu, A. (2001). Stratejik Derinlik: Türkiye’nin Uluslararası Konumu, İstanbul: Küre.
21. Diler, E. (17 December 2019). Oyunbozan. https://www.takvim.com.tr/yazarlar/ergundiler/2019/12/17/oyunbozan, accessed 8 August 2020.
22. Doklad: Uglublenie Rossiisko-Turetskih otnoshenii. (2018). I. S. Ivanov (ed.), no. 41, Moscow: NP RSMD.
23. Ergin, S. (23 June 2019). 15 Temmuz Kalkışmasından S-400’lere Uzanan Yol. Hürriyet. https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/sedat-ergin/15-temmuz-kalkismasindan-s-400lere-uzanan-yol-41281595, accessed 20 February 2021.
24. Erşen, E. (2011). Turkey and Russia: An Emerging Strategic Axis. Eur Orient, no. 35-36, 263-285.
25. Erşen, E. (2013). The Evolution of ‘Eurasia’ as a Geopolitical Concept in Post-Cold War Turkey. Geopolitics, 18 (1), 24-44.
26. Erşen, E. (2017a). 2000’li yıllarda Türkiye-Rusya İlişkileri: ‘Kompartmanlaştırma’ Stratejisinin Sorunları. In Türkiye ve Rusya İlişkilerinde Değişen Dinamikler: Kuşkuyla Komşuluk, ed. Gencer Özcan, Evren Balta and Burç Beşgül, İstanbul, 2017, 147-161.
27. Erşen, E. (2017b). Evaluating the Fighter Jet Crisis in Turkish Russian Relations. Insight Turkey, 19 (4), 85-103.
28. Ersen, E., & Köstem, S. (2020). Turkey’s Interest in Closer Relations with Russia: Global, Regional and Domestic Dynamics. SİYASAL: Journal of Political Sciences, 29(2), 231–245.
29. Gall, C. & Higgins, A. (12 September 2017). Turkey Signs Russian Missile Deal, Pivoting From NATO. https://www.nytimes.com/2017/09/12/world/europe/turkey-russia-missile-deal.html, accessed 1 March 2020.
30. Gazeta. (27 November 2015). Zhirinovsky predlozhil unichtozhit Stambul atomnoi bomboi. https://www.gazeta.ru/politics/news/2015/11/27/n_7942853.shtml, accessed 10 February 2021.
31. Habertürk. (10 December 2019). Recep Tayyip Erdoğan’dan Açıklamalar. https://www.haberturk.com/cumhurbaskani-erdogan-dan-aciklamalar-2548090, accessed 10 January 2021.
32. Hacıoğlu, N. (25 August 2018). “Rusya Stratejik Ortak” Vurgusu. Hürriyet, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/rusya-stratejik-ortak-vurgusu-40936512, accessed 10 February 2021.
33. Hill, F. & Taspinar O. (2006). Turkey and Russia: Axis of Excluded? Survival, 48 (1), 81-92.
34. Hurriyet Daily News. (25 July 2016). Turkey Thanks Putin for Unconditional Support over Coup Attempt. https://www.hurriyetdailynews.com/turkey-thanks-putin-for-unconditional-support-over-coup-attempt---102062, accessed 10 February 2021.
35. Hürriyet. (24 October 2016). Dostum Putin'in desteğine ihtiyacım var. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/dostum-putinin-destegine-ihtiyacim-var-40257109, accessed 20 February 2021.
36. Hürriyet. (26 January 2013). Şangay Beşlisi'ne alın AB'yi unutalım”, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/sangay-beslisine-alin-abyi-unutalim-22448548, accessed 10 February 2021.
37. Kiniklioğlu, S. & Morkva, V. (2007). An Anatomy of Turkish–Russian Relations. Southeast European and Black Sea Studies, 7(4), 533-553.
38. Kırım Haber Ajansı. (3 February 2020). https://qha.com.tr/haberler/guncel/cumhurbaskani-erdogan-kirim-tatar-turklerine-ukrayna-makamlari-ile-birlikte-destek-olmayi-surdurecegiz/154737/, accessed 5 February 2021.
39. Köstem, S. (2018). The Political Economy of Turkish-Russian Relations: Dynamics of Asymmetric Interdependence. Perceptions, 23(2), 10-32.
40. Köstem, S. (2020). Russian-Turkish Cooperation in Syria: Geopolitical Alignment with Limits. Cambridge Review of International Affairs, DOI: 10.1080/09557571.2020.1719040
41. Kremlin (8 January 2020). Ceremony to launch TurkStream Gas Pipeline. http://en.kremlin.ru/events/president/news/62553, accessed 1 March 2021.
42. Kubicek, P. (2020). Strictly Pragmatism?: Prospects for a Russian-Turkish Partnership. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, DOI: 10.1080/19448953.2020.1867810
43. Kucera, Joshua. (23 November 2013). Erdogan to Putin: Let us into SCO! https://eurasianet.org/erdogan-to-putin-let-us-into-sco, , accessed 10 March 2021.
44. Kuşku ile Komşuluk: Türkiye ve Rusya İlişkilerinde Değişen Dinamikler. Gencer Özcan, Evren Balta, Burç Beşgül (ed.) İstanbul: İletişim, 2017. Larrabee, S. F. (2010). Turkey’s New Geopolitics. Survival, 52 (2), 157-180.
45. Öniş, Z. & Yılmaz Ş. (2016). Turkey and Russia in a Shifting Global Order: Cooperation, Conflict and Asymmetric Interdependence in a Turbulent Region. Third World Quarterly, 37 (1), 71-95.
46. Perceptions: Journal of International Affairs (2018 ), 23 (2).
47. Reuters. (20 November 2016). Fed up with EU, Erdogan Says Turkey Could Join Shanghai Bloc. https://www.reuters.com/article/us-turkey-europe-erdogan/fed-up-with-eu-erdogan-says-turkey-could-join-shanghai-bloc-idUSKBN13F0CY, accessed 10 February 2021.
48. RFERL. (27 September 2017). Putin, Erdogan pledge to closely cooperate on Syria, increase trade. https://www.rferl.org/a/putin-erdogan-syria-iraq-talks-ankara/28761044.html, accessed 20 January 2021.
49. RIA. (24 November 2016). ‘Udar v spinu’: zayavleniya Vladimira Putina ob intsidente s Su-24. https://ria.ru/20151124/1327592353.html, accessed 10 February 2021.
50. Sezer, D. B. (2000). Turkish-Russian Relations: The Challenges of Reconciling Geopolitical Competition with Economic Partnership. Turkish Studies, 1 (1), 59-82.
51. TASS. (24 January 2019). US may be plotting to sow discord between Russia and Turkey in Syria, diplomat cautions. http://tass.com/politics/1041629, accessed 15 January 2021.
52. TCCB. (8 August 2016). FETO and powers behind it also targeted the relations between Turkey and Russia. https://www.tccb.gov.tr/en/news/542/49951/feto-ve-arkasindaki-guclerin-turkiye-rusya-iliskilerine-de-kastettigi-anlasiliyor, accessed 20 February 2021.
53. TCCB. (19 November 2018). The TurkStream is a project of historic proportions for the energy geopolitics in our region. https://www.tccb.gov.tr/en/news/542/99695/-the-turkstream-is-a-project-of-historic-proportions-for-the-energy-geopolitics-in-our-region-, accessed 20 February 2021.
54. TCCB. (25 December 2020). President Erdoğan performs Friday prayer at Ömer Öztürk Mosque in Istanbul, https://www.tccb.gov.tr/en/news/542/123365/president-erdogan-performs-friday-prayer-at-omer-ozturk-mosque-in-istanbul-, accessed 10 March 2021.
55. Weitz, R. (2010). Russian-Turkish Relations: Steadfast and Changing. Mediterranean Quarterly, 21 (3), 61-85.
56. Yanık, L. (2019). Debating Eurasia: Political Travels of a Geographical Concept in Turkey. International Relations, 16 (6), 33-50.