Yıl 2019, Cilt 19 , Sayı 1, Sayfalar 117 - 144 2019-06-30

Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine

Ahmet Turan DOĞAN [1]


Diller, yapılarının imkân verdiği ölçüde konuşucuları tarafından anlaşma aracı olarak çeşitli biçimlerde kullanılır ve geliştirilirler. Bu sebeple zaman içerisinde dillerde ifadeyi zenginleştirmek, anlatıma güç katmak gibi çeşitli amaçlar için birbirinden farklı yapılar meydana gelir. Türkçede de ifadeye güç katmak, söylenen sözün tesirini artırmak için zaman içerisinde çeşitli yapılar meydana gelmiştir. Bunlardan biri de çift olumsuzluk içeren yapılardır. Çalışmaya konu olan çift olumsuz yapılar, içerisinde iki adet olumsuzluk işaretleyicisi barındıran ve genel mantık çerçevesinde olumsuzlukların birbirini sıfırlayarak kuvvetli bir olumlu ifade meydana getirdiği yapılardır. Bunlar, aynı zamanda özel kullanımlardır ve bir dilin gelişmişliğini, işlenmişliğini de gösterir. Çalışmamızda Türkçenin tarihî metinlerinden ve Türkiye Türkçesi metinlerinden yola çıkılarak bu türden yapıların izleri sürülmüş ve örnekleriyle söz konusu yapılar ortaya konmaya çalışılmıştır. Böylece, Türkçedeki özel bir ifade biçimi olan çift olumsuz işaretleyicili cümlelerdeki anlam yoğunluğu ve ifade özellikleri araştırılmıştır.


Türkçe, söz dizimi, olumluluk, olumsuzluk, çift olumsuzluk
  • Aksan, Doğan. En Eski Türkçenin İzlerinde. İstanbul: Simurg, 2000.
  • Aksan, Yeşim et al. Construction of the Turkish National Corpus (TNC). In Proceedings of the Eight International Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 2012). İstanbul. 2012. http://www.lrec-conf.org/proceedings/lrec2012/papers.html
  • Arat, Reşid Rameti. Kutadgu Bilig I (Metin). İstanbul: Milli Eğitim, 1947.
  • Atalay, Besim (Çev.). Divanü Lûgat-it Türk (4 Cilt). Ankara: TDK, 2013.
  • Aydın, Erhan. Orhon Yazıtları. İstanbul: Bilge, 2018.
  • Banguoğlu, Tahsin. Türkçenin Grameri. Ankara: TDK, 2004.
  • Börekçi, Muhsine. “Türkçe Öğretimi Bakımından Dil Bilgisi Terimi ve Kavram Olarak Olumluluk-Olumsuzluk”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten C: I-I, S: 44 (2001): 45-61.
  • Buğra, Tarık. Küçük Ağa. İstanbul: İletişim, 2008
  • Çelik, Hilal ve Halil Ekşi. “Söylem Analizi”. Eğitim Bilimleri Dergisi C: 27 S: 27 (2008): 99-117.
  • Çürük, M. Selcen. “Çoklu Olumsuzluk Kavramı ve Türkçedeki Çoklu Olumsuzluğa
  • Yûnus Emre Dîvânı Örneğinde Bir Bakış”. Dil Araştırmaları S: 15 (2014): 185-214.
  • Delice, H. İbrahim. Türkçe Sözdizimi. İstanbul: Kitabevi, 2007
  • Demir, Nurettin ve Emine Yılmaz. Türk Dili. Ankara: Grafiker, 2016.
  • Ediskun, Haydar. Türk Dilbilgisi. İstanbul: Remzi, 2010.
  • Eker, Süer. Çağdaş Türk Dili. Ankara: Grafiker, 2017.
  • Eraslan, Kemalt (Haz.). Mevlâna Sekkâkî Divanı. Ankara: TDK, 1999.
  • Ercilasun, Ahmet Bican. Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları. İstanbul: Dergâh, 2016.
  • Ergin, Muharrem. Orhun Abideleri. İstanbul: Boğaziçi, 2005.
  • Gabain, A. Von. Eski Türkçenin Grameri. Çev. Mehmet Akalın. Ankara: TDK, 2007.
  • Gulcalı, Zemire. Aç Bars Hikâyesi. Ankara: TDK, 2015.
  • Hirik, Erkan. Türkiye Türkçesinde Olumsuzluk Eki. Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2010.
  • Horn, Laurence R. A Natural History of Negation. Stanford: CSLI Publications: 2001.
  • Hunutlu, Ümit. Orhun Yazıtları ile İyi ve Kötü Prens Öyküsü’nde Yan Cümleler.
  • Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, 2014.
  • İlhan, Nadir ve Ceren Kabadayı. Türk Dilinde Olumsuzluk. İstanbul: Kesit, 2017.
  • Karahan, Leyla. Türkçede Söz Dizimi. Ankara: Akçağ, 2008.
  • Korkmaz, Zeynep. Türkiye Türkçesi Grameri. Ankara: TDK, 2003.
  • Krifka, Manfred. “Negated Antonyms: Creating and Filling the Gap”. Presupposition and Implicature in Compositional Semantics: 163-177. (ed. Uli Sauerland and Penka Stateva). New york: Palgrave Macmillan, 2007.
  • Mau-Tsai, Liu. Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri. İstanbul: Selenge, 2006.
  • Orkun, Hüseyin Namık. Eski Türk Yazıtları. Ankara: TDK, 2011.
  • Ölmez, Mehmet. Köktürkçe ve Eski Uygurca Dersleri. İstanbul: Kesit, 2017.
  • Özcan, Ceyda. Eski Uygurca Kuanşi İm Pusar İncelemesi Metin-Çeviri-Açıklamalar-Sözlük. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2014.
  • Özçelik, Sadettin ve Münir Erten. Türkiye Türkçesi Dil Bilgisi. Ankara: Bizim Büro, 2011.
  • Özkan, Mustafa ve Veysi Sevinçli. Türkiye Türkçesi Söz Dizimi. Ankara: Akademik Kitaplar, 2015.
  • Tahir, Kemal. Yorgun Savaşçı. İstanbul: Tekin, 1993.
  • Tanpınar, Ahmet Hamdi. Aydaki Kadın. İstanbul: Adam, 1987.
  • ------------------------------. Huzur. İstanbul: Dergâh, 1992.
  • ------------------------------. Saatleri Ayarlama Enstitüsü. İstanbul: Dergâh, 2008.
  • ------------------------------. Mahur Beste. İstanbul: Dergâh, 2010.
  • Tekin, Talat. Orhon Yazıtları. Ankara: TDK, 2008.
  • ---------------. Irk Bitig. Ankara: TDK, 2013Uşaklıgil, Halid Ziya. Kırık Hayatlar. Ankara: Akçağ, 2016.
  • Üstünova, Kerime. “Dilbilgisel Olumsuzlayıcılar”. Teke Dergisi 5/4. (2016): 1703-1715.
  • İnternet KaynaklarıTEBDİZ (Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü), http://tebdiz.com/
  • TUD (Türkiye Ulusal Derlemi), https://v3.tnc.org.tr/
Birincil Dil tr
Konular Dil ve Dil Bilim
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-9173-7558
Yazar: Ahmet Turan DOĞAN (Sorumlu Yazar)
Kurum: HARRAN ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 30 Haziran 2019

Bibtex @araştırma makalesi { egetdid542147, journal = {Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi}, issn = {1301-2045}, address = {egetdid@gmail.com}, publisher = {Ege Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {19}, pages = {117 - 144}, doi = {10.32449/egetdid.542147}, title = {Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine}, key = {cite}, author = {DOĞAN, Ahmet Turan} }
APA DOĞAN, A . (2019). Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi , 19 (1) , 117-144 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/egetdid/issue/46319/542147
MLA DOĞAN, A . "Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine". Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 19 (2019 ): 117-144 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/egetdid/issue/46319/542147>
Chicago DOĞAN, A . "Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine". Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 19 (2019 ): 117-144
RIS TY - JOUR T1 - Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine AU - Ahmet Turan DOĞAN Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 117 EP - 144 VL - 19 IS - 1 SN - 1301-2045- M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine %A Ahmet Turan DOĞAN %T Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine %D 2019 %J Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi %P 1301-2045- %V 19 %N 1 %R %U
ISNAD DOĞAN, Ahmet Turan . "Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine". Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 19 / 1 (Haziran 2019): 117-144 .
AMA DOĞAN A . Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. 2019; 19(1): 117-144.
Vancouver DOĞAN A . Türkçe Söz Diziminde Kullanılan Çift Olumsuz Yapılar Üzerine. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. 2019; 19(1): 144-117.