Yıl 2020, Cilt 20 , Sayı 2, Sayfalar 491 - 504 2020-12-25

Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri

Aynur SEFERLİ [1]


İslamiyet'in kabulünden sonra ortaya çıkan destanlarda ideal tipler, İslam tarihinde göstermiş oldukları kahramanlıqlarla tanınan kişiler bilinir.N.Andelip`in “Baba Rövşen” destanı da bu tür destanlar arasında yer almaktadır.Bu destanı andelip Türkmen destancılığı çerçevesinde yeniden çalışımışdır.Özbek destan geleneğinde de yer almış "Baba Rövşen", Hazreti Alinin islam dini uğrunda verdiği mücadilelerden bahs ediyor. Araştırmada destanın ideya ve mazmun içeriği incelenmiştir.“Baba Rövşen” destanının 31 elyazma, 22 taşbasma, 3 fotonushası mevcuttur.Türkmen destanları resim açısından şiir ve nesir bölümlerinden oluşmaktadır.Mansur kısımlar "kıssa", manzum bölümler ise "koşuk" ve ya "aydım" terimleriyle çalışılmışdır.Olaylara bağlı kahramanların hikayeleri, duyguları, düşünceleri, sevinç ve üzüntüleri bu bölümde sunulmaktadır.Türkmen destanlarının manzum bölümü genellikle 8 ve 11 heceden oluşmuşdur.Destanda 44 manzum parça vardır.Bunlardan 3'ü muhammes, 2'si beyttır. Dörtlüklerden 2'si “dedim-dedi” veya “deyişme” adlanan karşılıklı konuşma biçimindeki koşma örneğidir.Dörtlükler koşma tarzında aaba, cccb, dddb olarak kafiyelinmişdir.Destanın manzum parçalarında kafiye, ses, kelime, kelime qrupları ve mısra tekrarları ustaca kullanılmıştır.Destanda kulun güçsüzlüğü üzerinde yaradanın üstünlüğü vurgulanmıştır.Bu parçalar Hazreti Ali, Baba Rövşen ve Həzrəti peygamberin ağzından verilmiştir.Berber şehrini su basarken ve Hazreti Ali ejderha karşısında zor durumda kalırken allaha dua edilir.Destanda dini motiflerin yanı sıra mankibevi, mucize ve keramet motifleri de vardır.3,5,7 ve 40 sayıları destanda kutsal rakamlar olarak gösterilmiştir.Bir türkmen şairin mecburiyyet olmadan Hazreti Alini övmesi, sevgisini dile getirmesi çok değerli bir adımdır.
Destan, Baba rövşen, Hz.Ali, Muhammed, Margub Şah
  • Aça Mustafa. Oğuznamecilik geleneği ve Andelip Oğuznamesi. İstanbul:IQ Yayıncılık, 2003, 304 s. Adiloğlu Adilhan.,Temizkan Mehmet. Faziletname ve Baba Rövşende Hz.Ali tasavvuru. Türk kültürü ve Hacı Bektaş Veli dergisi.2008, s.166.
  • Aşırov N. Göroglı. Aşgabat: Türkmen Devlet Neşriyatı, 1958, s. 40.
  • Çetin İsmet. Baba Rövşan destanı üzerine bir inceleme. I Uluslararası Türk Dünyası Kültür Kurultayı Bildiri kitabı-II. Ankara, 2007, s.638-646.
  • ............................;Türk edebiyatında Hz.Ali Cenknameleri. Ankara, 1997, s.424-425.
  • ............................;Türk Halk edebiyatında Hz.Ali. İslam inanclarında Hz.Ali. Hazırlanan: Ahmet Yaşar. Ocak, Ankara, 2005, s.194-195.
  • Demir Necati. Türk düşünce dünyasında Hz.Ali. Türk kültürü ve Hacı Bektaş Veli dergisi, Ankara, 2011, s.90.
  • Durdiyev K., Nepesov T. Yusup-Ahmet (Dessan), Aşgabat: Magarif, 1995 s.180.
  • Ekici Metin. Türk dünyasında Köroğlu. Ankara, 2004,Akçağ yayınları s.124, 367 s.
  • ...................;Destan araştırma ve incelemelerinde kullanılan bazı terimler hakkında II. Milli Folklor, 14(54), 2002, Yaz, s.11-18.
  • Ergin Muhammer. Dede Korkut Kitabı I. Giriş-Metin-Faksimile. Ankara Türk Dil Kurumu Yayınları, 1994, s.81.
  • Kürenov Rahimmemmet (hazırlayan) Nurmuhammet Andalıp. Baba Rövşen dessanı. 2011. Aşgabat, s.7.
  • Mametyazov Babış. Türkmen halk desanları. Türk lehçeleri ve edebiyatı dergisi. 20 ağustos, 1988, s.39.
  • Nurməhəmməd Əndəlib. Seçilmiş əsərləri. 2 ciliddə. I cild. (Lirik şeirlər.Poemalar) Türkmən dilindən tərcümə edən: İsmixan Osmanlı.Bakı:Mütərcim-2011, 296 s.
  • .......................................;Şeirlər, poemalar, dastanlar. Türkməncədən tərcümə edən: Ramiz Əskər.Bakı-MBM- 2011, 292 s.
  • Sağlam Soner. Türkmənistan sahasından bir kahramanlık hikayesi: “Baba Rövşen”. Alevilik araştırmaları dergisi. 2015, Yıl:5, sayı:9, s.169-194.
  • Səfərli A. Nurməhəmməd Əndəlibin “Baba Rövşən” və “Zeynal Ərəb” dastanı və şairin yaradıcılığında “Fütüvvətnaməçilik” cərəyanının izləri. Naxçıvan universiteti. Elmi əsərlər. 2019. №1 (12), “NUH”, s.124-129.
  • Sümer Faruk. Oğuzlar (Türkmenler) tarihleri-boy teşkilati destanları. Ankara, 1972.
  • Şahin Halil İbrahim. Türkmen destanları ve destançılık geleneği. 2011, Ankara, s.121-129.
  • ..................................;Türkmenistan sahesi destançılıq geleneği ve Türkmen destanları. Doktora Tezi. Balıkesir Universitesi Sosyal Bilimler Enstitutusu Türk dili ve edebiyyatı anabilim dalı, Balıkesir, 2009,s.68-80.
Birincil Dil tr
Konular Edebiyat
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-0110-4659
Yazar: Aynur SEFERLİ (Sorumlu Yazar)
Kurum: Polis Akademisi, Baku Devlet Universitesi (doktora)
Ülke: Azerbaijan


Tarihler

Başvuru Tarihi : 2 Mart 2020
Kabul Tarihi : 4 Aralık 2020
Yayımlanma Tarihi : 25 Aralık 2020

Bibtex @araştırma makalesi { egetdid697522, journal = {Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi}, issn = {1301-2045}, address = {egetdid@gmail.com}, publisher = {Ege Üniversitesi}, year = {2020}, volume = {20}, pages = {491 - 504}, doi = {10.32449/egetdid.697522}, title = {Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri}, key = {cite}, author = {Seferli, Aynur} }
APA Seferli, A . (2020). Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri . Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi , 20 (2) , 491-504 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/egetdid/issue/58630/697522
MLA Seferli, A . "Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri" . Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 20 (2020 ): 491-504 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/egetdid/issue/58630/697522>
Chicago Seferli, A . "Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri". Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 20 (2020 ): 491-504
RIS TY - JOUR T1 - Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri AU - Aynur Seferli Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - DO - T2 - Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 491 EP - 504 VL - 20 IS - 2 SN - 1301-2045- M3 - UR - Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri %A Aynur Seferli %T Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri %D 2020 %J Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi %P 1301-2045- %V 20 %N 2 %R %U
ISNAD Seferli, Aynur . "Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri". Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 20 / 2 (Aralık 2020): 491-504 .
AMA Seferli A . Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. 2020; 20(2): 491-504.
Vancouver Seferli A . Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. 2020; 20(2): 491-504.
IEEE A. Seferli , "Nurmuhammed Əndelibin “Baba Rövşen” Dastanı və Onun İdeya-Məzmun xususiyyetleri", Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, c. 20, sayı. 2, ss. 491-504, Ara. 2020, doi:10.32449/egetdid.697522