Yıl 2020, Cilt 20 , Sayı 2, Sayfalar 429 - 446 2020-12-25

Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine

Bayarsaikhan BADARCH [1] , Vildan KOÇOĞLU GÜNDOĞDU [2]


Bu makalede Tuvaların Moğolistan’da Bayan-Ölgiy vilayetinin Sengel ilçesinde, Kazak ve Moğollarla birlikte yaşayan bir kolu olan Sengel Tuvalarının kısaca demografik, kültürel özellikleri verilmiş, geleneksel uğraşıları olan hayvancılıkla ilgili söz varlığında dikkat çeken unsurlar üzerinde durulmuştur. Yaşadıkları kültürel çevre itibariyle Sengel Tuvalarının Moğol ve Kazaklarla ortak kültürel özellikleri taşımalarının yanı sıra, kendi kültürlerini, dillerini koruma ve yaşatma konusundaki çabalarının günümüzde de sürdüğü görülmektedir. Sengel Tuvalarının atalarından günümüze kadar korudukları önemli geçim kaynakları ve geleneksel uğraşıları hayvancılıktır. Bu sebeple Sengel Tuvalarında, hayvan adlarının büyük çoğunluğunun genel Türkçe sözler olduğu, bazı ufak fonetik ve semantik farklılıklarla söz hazinesinde korunduğu görülmüştür. Hayvancılığın, geçmişte konar göçer yaşam tarzının söz varlığındaki derin etkilerini görmek mümkündür. Yerleşik hayat, değişen yaşam koşulları, geleneksel uğraşların da terkedilmesine sebep olmuştur. Ancak, hayvancılık, toplayıcılık ve tayga yaşamıyla ilgili kültürün ve bu kültürle ilgili sözvarlığının Tuvaların söz hazinesinde yaşamaya devam ettiğini görmek sevindiricidir. Bu toplumlarda dikkat çeken hususlardan biri, geleneksel uğraşılarla, özellikle hayvancılıkla ilgili en ince ayrıntıların adlandırıldığıdır. Makalede, Sengel Tuvalarının söz hazinesindeki mal, kençe, sogum malı terimlerinin yanı sıra argımak, at, kulun, be, buura, adan, teve, ingen, inek, bızaa, buga, hoy, argar, guja, öşkü,sergeş olmak üzere 16 hayvan adı üzerinde durulmuştur.
Sengel Tuvaları, Söz varlığı, hayvan adları
  • Abaşeyev, D. A. (1927). K voprosı o realizatsii buryat-mongol'skogo yazıka. Buryatovedçeskiy Sbornik(III-IV).
  • Abik, A. D. (2009). Kutadgu Bilig'de Hayvan Adları. Journal of Turkish Studies - (Cem Dilçin Armağanı), 1-32.
  • Ahmet Aydemir, M. E. (2017). Tuva Araştırmaları Tuvaca Varyantların Belgelenmesi ve Tanımlanması. Ankara: Grafiker.
  • Aydarov, G. (1971). Yazık оrhоnskih pаmyatnikоv drеvnеtyurkskоy pismеnnоsti VIII vеkа. Alma Ata.
  • Aydın, E. (2016). Eski Türk Yazıtlarında Bitkiler ve Hayvanlar. Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi, IX(1), 1-51.
  • Erdem, M. (2017). Tsengel Tuvaları: Toplumdilbilimsel Bir Değerlendirme. Tuva Araştırmaları Tuvaca Varyantların Belgelenmesi ve Tanımlanması içinde (s. 49-60). Ankara: Grafiker Yayınları.
  • Funk, D. A. (2020). Tayga Avcıları, Balıkçıları ve Toplayıcılarının Destanlarında Süt-Beyaz Atlar. (Çev. A. Bağcı), Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi(49), 223-236.
  • Grayvoronskiy, V. V. (1997). Sоvrеmеnnое аrаtstvо Mоngоlii. Sоtsiаlnıе prоblеmı pеrеhоdnоgо pеriоdа 1980-1995 gg. Moskva.
  • Hasiyev, Z. A. (1976). Tеrminı jivоtnоvоdstvа v zаpаdnоy gruppı diаlеktоv i gоvоrоv аzеrbаydjаnskоgо yazıkа. Avtoref. Diss. Kand. Filol. Nauk. Baku.
  • Hauenschild, I. (2003). Die Tierbezeichnungen bei Mahmud al-Kaschgari Eine Untersuchung aus sprach- und kulturhistorischer Sicht. Wiesbaden: Harrasowitz Verlag.
  • Mannay-ool, M. H. (1995). Tuvintsı Mоngоlii: trаditsii i sоvrеmеnnоst. UZ TNİİYaLİ(XVIII), 56-62. Monguş, M. V. (2002). Tuvintsı Mоngоlii i Kitаya. Novosibirsk: Nauka.
  • Musayev, K. M. (1975). Lеksikа tyurkskih yazıkоv v srаvnitеlnоm оsvеşçеnii. Novosibirsk: Nauka.
  • Nadurgulov, U. F. (2000). Jivоtnоvоdçеskаya lеksikа bаşkir (Pod. Red. E. F. İşberdina) . Ufa.
  • Radlov, V. V. (1989). İz Sibiri: strаnitsı dnеvnikа / Pоd.rеd. S.İ.Vаnştеyn. (K.D.Tsivinоy, & B. Çistоvоy, Çev.) Moskva: Nauka.
  • Raldin, H. T. (1968). Еtniçеskiy sоstаv sоvrеmеnnоgо nаsеlеniya Mоngоlskоy Nаrоdnоy Rеspubliki . Prоblеmı еtnоgrаfii i еtniçеskоy istоrii nаrоdоv vоstоçnоy i yugо-vоstоçnоy Аzii. (s. 11-35). içinde Moskva.
  • Rassadin, V. İ. (1980). Mоngоlо-buryatskiе zаimstvоvаniya v sibirskih tyurkskih yazıkаh. Moskva: Nauka.
  • Rassadin, V. İ. (2007). Оçеrki pо istоrii slоjеniya tyurkо-mоngоlskоy yazıkоvоy оbşçnоsti. Ç. I. Tyurkskое vliyaniе nа lеksiku mоngоlskih yazıkоv. Elista: İzd-vo Kalm.
  • Sarıkay, M. H. (1971). Svеdеniya о rеçi usinskih tuvintsеv. UZ TNİİYaLİ(XV), 269-276.
  • Sat, Ş. Ç. (1993). Diаlеktnıе mаtеriаlı kаk istоçnik dlya sоzdаniya istоriçеskоy grаmmаtiki tuvinskоgо yazıkа. Vоprоsı tuvinskоgо yazıkоznаniya, 12-17.
  • Şçerbak, A. M. (1961). Nаzvаniya dоmаşnih i dikih jivоtnıh v tyurkskih yazıkаh. İstоriçеskое rаzvitiе lеksiki tyurkskih yazıkоv (s. 82-172). içinde Moskva.
  • Taube, E. (1994). Skаzki i pridаniya аltаyskih tuvintsеv. Moskva.
  • Tenişev, E. R. (1997). Srаvnitеlnо-istоriçеskаya grаmmаtikа tyurkskih yazıkоv. Lеksikа. Leningrad.
  • Tsetsegdar, U. (2003). Оbrаztsı fоlklоrа i rеçi kоbdоskih tuvintsеv. Kızıl.
Birincil Dil tr
Konular Dil ve Dil Bilim
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Orcid: 0000-0003-3962-1042
Yazar: Bayarsaikhan BADARCH
Kurum: Tuvinskiy Institutu Gumanitarnykh I Prikladnykh Sotsial'no-Ekonomicheskikh Issledovaniy (Тувинский институту гуманитарных и прикладных социально-экономических исследований)
Ülke: Russian Federation


Orcid: 0000-0003-4074-9457
Yazar: Vildan KOÇOĞLU GÜNDOĞDU (Sorumlu Yazar)
Kurum: EGE UNIVERSITY
Ülke: Turkey


Tarihler

Başvuru Tarihi : 19 Ekim 2020
Kabul Tarihi : 11 Aralık 2020
Yayımlanma Tarihi : 25 Aralık 2020

Bibtex @araştırma makalesi { egetdid812571, journal = {Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi}, issn = {1301-2045}, address = {egetdid@gmail.com}, publisher = {Ege Üniversitesi}, year = {2020}, volume = {20}, pages = {429 - 446}, doi = {10.32449/egetdid.812571}, title = {Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine}, key = {cite}, author = {Badarch, Bayarsaikhan and Koçoğlu Gündoğdu, Vildan} }
APA Badarch, B , Koçoğlu Gündoğdu, V . (2020). Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine . Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi , 20 (2) , 429-446 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/egetdid/issue/58630/812571
MLA Badarch, B , Koçoğlu Gündoğdu, V . "Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine" . Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 20 (2020 ): 429-446 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/egetdid/issue/58630/812571>
Chicago Badarch, B , Koçoğlu Gündoğdu, V . "Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine". Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 20 (2020 ): 429-446
RIS TY - JOUR T1 - Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine AU - Bayarsaikhan Badarch , Vildan Koçoğlu Gündoğdu Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - DO - T2 - Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 429 EP - 446 VL - 20 IS - 2 SN - 1301-2045- M3 - UR - Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine %A Bayarsaikhan Badarch , Vildan Koçoğlu Gündoğdu %T Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine %D 2020 %J Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi %P 1301-2045- %V 20 %N 2 %R %U
ISNAD Badarch, Bayarsaikhan , Koçoğlu Gündoğdu, Vildan . "Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine". Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 20 / 2 (Aralık 2020): 429-446 .
AMA Badarch B , Koçoğlu Gündoğdu V . Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. 2020; 20(2): 429-446.
Vancouver Badarch B , Koçoğlu Gündoğdu V . Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. 2020; 20(2): 429-446.
IEEE B. Badarch ve V. Koçoğlu Gündoğdu , "Sengel Tuvalarında Bazı Hayvan Adları Üzerine", Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, c. 20, sayı. 2, ss. 429-446, Ara. 2020, doi:10.32449/egetdid.812571