TANZİMAT SONRASI OSMANLI KADILIKLARININ SINIFLARI VE MAAŞLARI

Osmanlı Devleti’nde Tanzimat öncesi dönemde adliye hizmetleri şer’i, cemaat ve konsolosluk olmak üzere üç çeşit mahkeme tarafından yerine getiriliyordu. Tanzimat sonrasında bu mahkemelere ticaret ve nizamiye mahkemeleri eklense de şer’i mahkemeler yetkileri sınırlandırılmış olarak devletin yıkılışına kadar varlığını korumuştur. Tanzimat öncesi dönemde kadılıklar kaza ve mevleviyet kadılıkları olmak üzere önce ikiye, bunlar da kendi aralarında farklı derecelere ayrılmış idi. Bu anlamda Anadolu kazaskerliği kaza kadılıkları on, Rumeli kazaskerliği kazaları dokuz ve mevleviyetler de dört dereceye ayrılmıştır. Tanzimat sonrası dönemde pek çok kurumda olduğu gibi şer’i mahkemelerin bulunduğu kazalar da birden beşe kadar sınıflara ayrılmış ve buralarda görev yapacak naiplere sınıflarına uygun maaşlar belirlenmiştir. Yapılan bu çalışmada öncelikle muhassıllık uygulaması ile Anadolu ve Rumeli’de oluşturulan naiplikler ile bunlar için belirlenen maaşlara temas edilmiştir. Sonrasında İstanbul Meşihat Arşivi’nde yer alan Rumeli ve Anadolu kazaskerliğine ait kadı tayin ve maaşlarına dair iki deftere göre naip tayinleri ele alınmıştır. Rumeli kazaskerliğine ait defter 1868-1878, Anadolu kazaskerliğine ait defter 1866-1881 yılları arasını kapsamaktadır. Makalede defterlerde yer alan bilgilere göre Anadolu ve Rumeli tarafında bulunan kaza sayısı, bu kazaların sınıfları ve naiplere ödenen maaşlara dair bilgiler verilmiştir.