GEMİLERİ KARADAN YÜRÜTMEK- DENİZ ÜSTÜNDE KÖPRÜ YÜZDÜRMEK YA DA TARİHTEN İLHAM ALIP İSTANBUL’U FETHETMEK

Yıl 2025, Cilt: 40 Sayı: 2, 727 - 755, 30.12.2025

Yunus İnce , Yakup Pekdemir

https://doi.org/10.18513/egetid.1775360

Öz

Bu çalışma bazı sorulara cevap vermek amacıyla hazırlanmıştır. İstanbul’un fethi öncesinde gemilerin karadan yürütülmesi ve denizler ya da nehirler üzerinde yüzer köprü inşasının ne kadar bilinir olduğunun sorusuna cevap verilmeye çalışılmıştır. İstanbul’un fethinde gemilerin karadan yürütülmesi ve deniz üzerinde yüzer köprü inşasının nerede, nasıl, hangi yöntemlerle yapıldığı gibi sorulara cevap vermek amaçlanmıştır. Gemilerin karadan yürütülmesi- denizler ya da nehirler üzerinde yüzer köprü inşasına dair tarihteki diğer uygulamaların İstanbul’un fethi esnasındaki uygulamalar arasında bir bağlantı olup olmadığına temas edilecektir. Bahse konu amaçlara ulaşabilmek için tarihi çizimlerden, tarihi kaynakların verdiği bilgilerden, uydu fotoğrafları ve coğrafi bilgi sistemleri gibi araçlarla yapılan haritalardan istifade edilecektir. Tarafımızdan yapılan araştırmada gemilerin karadan yürütmenin tarihinin M.Ö. 3050 yılına kadar eskiye gittiği ve İstanbul’un fethi dışında 26 kez uygulandığı anlaşılmıştır. Gemilerin karadan yürütülmesin tarihi ise MÖ 1114-1076 yıllarına kadar geriye gitmektedir. İstanbul’un fethi esnasında gemileri karadan yürütme-deniz üzerinde yüzer bir köprü inşa etme fikrinin tarihten mülhem olduğu anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Devleti , Bizans İmparatorluğu , İstanbul , karadan yürütülen gemiler , yüzer köprü

Etik Beyan

Bu makalede herhangi bir etik ihlalinde bulunulmamıştır.

Destekleyen Kurum

Makale hazırlanırken herhangi bir kurumdan maddi destek alınmamıştır.

Proje Numarası

Makale herhangi bir proje çerçevesinde üretilmemiştir.

Teşekkür

Görüş ve önerilerinden dolayı Doç. Dr. Serdal SOYLUER'e teşekkür ederiz.

TRANSPORTİNG SHİPS ON LAND, FLOATİNG A BRİDGE OVER THE SEA OR TAKING INSPIRATION FROM HISTORY AND CONQUERING ISTANBUL

Öz

This study was conducted to seek answers to some questions. Its aim was to answer the question to what extent it was known to move ships on land or to build pontoon bridges on the sea or rivers. Answers were sought to questions like where, how and by what methods ships were moved on land and pontoon bridges were built on the sea during the conquest of Istanbul. Mention will also be made where there was a connection between the practices during the conquest of Istanbul and other practices in history concerning transporting of ships on land or construction of pontoon bridges on the sea or rivers. In order to attain the aforementioned goals, historical drawings, information provided by historical sources and maps made through devices such as satellite photographs and geographic information systems will be used. It was understood as a result of our study that the history of moving ships on land dated as far back as 3050 B.C. and that apart from the conquest of Istanbul, the method was used 26 times. On the other hand, the history of building bridges on the sea or rivers goes as far back as 1114-1076 B.C. It was also understood that the idea of transporting ships on land-building a pontoon bridge on the sea during the conquest of Istanbul by Mehmed II received its inspiration from history.

Anahtar Kelimeler

Ottoman State , Byzantine Empire , Istanbul , ships on moved on land , pontoon bridge

Etik Beyan

Bu makalede herhangi bir etik ihlalinde bulunulmamıştır.

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurumdan destek alınmamıştır.

Proje Numarası

Makale herhangi bir proje çerçevesinde üretilmemiştir.

Teşekkür

Görüş ve önerilerinden dolayı Doç. Dr. Serdal SOYLUER'e teşekkür ederiz.

Kaynakça

• Abdel Moneim Abubakr, “Divine Boats of Ancient Egypt”, Abubakr, Archaeology VIII/2, 1955, pp. 96-101.
• Annales Bertiniani, ed. George Waitz. Hannoverae, İmpensis Biblipoh Hahniani, 1883.
• Flavius Arrianus, The Anabasis of Alexander. trans. E.J. Chinnock. Hodder & Stoughton, London, 1884.
• Murat Arslan, Mitradates VI Euraptor, Roma’nın Büyük Düşmanı. Odin Yayıncılık, İstanbul, 2007.
• Âşıkpaşazâde, Âşıkpaşazâde Tarihi [Osmanlı Tarihi (1205-1502)]. çev. Necdet Öztürk. Bilge Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul, 2013.
• Nicolo Barbaro, Konstantiniyye Muhasarası Ruznamesi, Çev. Şemseddin T. Diler. İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul,1976.
• Kathryn A. Bard-Rodolfo Fattovich, “Mersa/Wadi Gawasis and Ancient Egyptian Maritime Trade in The Red Sea.” Near Eastern Archaeology 78/ 1 (2015): 4-11.
• Laonikos Chalkokondyles, The Histories Laonikos Chalkokondyles, II trans. Anthony Chaldellis, Harward University Press, London, 2014.
• Theophanis Continuati, Constantine VII Porphyrogenitus' Life and Deeds of Emperor Basil I [Reigned 867 to 886 A.D.]. trans. Ihor Ševčenko. De Gruyter Press, Berlin-Boston, 2011.
• Corinth Results of Excavations Conducted by The American School of Classical Studies at Athens Volume VIII, Part II Latin Inscriptions 1896-1926. Harvard University Press, Cambridge-Massachusets, 1931.
• Pearce Creasman, Paul-Noreen Doyle. “Overland¬ Boat¬ Transportation¬ During ¬the¬ Pharaonic ¬Period: Archaeology ¬and¬ İconography.” Journal of Ancient Egyptian Interconnections II/3, 2010, pp. 14-30.
• Cassius Dio, Roman History, VIII, trans. Earnest Carryi, William Henry Heinemann Press, London, 1925.
• Casius Dio, Roman History, VI, trans. Earnest Carry, Harvard University Press, Cambridge-Massachuthess, 1955.
• Diodorus the Sicilian, The Historical Library of Diodorus the Sicilian. trans. George Booth, Black Swan Press, London, 1700.
• Zorzo Dolfin, “Venediğin Asil Aileleri ile Adı Geçen Şehrin Kuruluşundan 1478 Yılına Kadar Kroniği adlı eserinden.” Fâtih ve İstanbul, 29 Mayıs 1953 I/ 1. Çev. Samim Sinanoğlu-Suat Sinanoğlu. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, 1953, ss. 19-62.
• Michael Doukas, Decline and Fall of Byzantium to The Ottoman Turks. trans. Harry I Magoulias, Wayne State University Press, Detroit, 1975.
• Feridun M. Emecen, “Karadan Yürütülen Gemiler Fatih Sultan Mehmed’in Gizli Projesi miydi?”, Fatih Sultan Mehmed Han ve Dönemi. Ayşenur Bilge Zafer. Bursa: Osman Gazi Belediyesi Yayınları, 2016, ss. 60-69.
• Feridun M. Emecen, “Konstantinapolis’ten Konstantiniyye ve İstanbul’a: Fetih (1453).”, Byzantiondan Constantinopolis’e İstanbul Kuşattmaları, haz. Murat Arslan ve Turhan Kaçar. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, 2017, ss. 445-460.
• Feridun M. Emecen, Fetih ve Kıyamet 1453. İstanbul: Timaş Yayınları, 2018.
• Enverî, Düstûrnâme-i Enverî (Dil Özellikleri Metin), haz. Betül Ademler, Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi, 2007.
• Albert Failler, “Retour à Péra par Ta Pikridiou et Diplokionion,” Revue des Études Byzantines, 58, 2000, pp. 185-198.
• Carnotensis Fulcherius, “Birinci Haçlı Seferi Vekayinamesi/Fulcheri Carnotensis Historia Hierosoly Mitana,” haz. Mukadder Yıldız. Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 1999.
• Gelibolulu Mustafa Âlî, Künhü’l-Ahbâr, Çev. Ali Çavuşoğlu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2013.
• Albert Kirk Grayson, Assyrian Rulers of The Early First Millennium BC I (1114-859 BC). University of Toronto Press, Toronto-Buffalo-London, 2002.
• Herodotos, Tarih, çev. Müntekim Ökten. Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2011.
• İbn Kemâl, Tevârih-i Âl-i Osman VII. Defter, haz. Şerafettin Turan. Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1991.
• İbn Vâsıl, Müferricü’l Kurûb fî Ahbâr-i Benî Eyyûb, tahkik. Cemâleddin Şeyyâl, Dârü'l Kütüb ve’l-Vesâikü'l-Kavmiyye, Kahire, 1957.
• İbnü’l- Esîr, El Kâmil fî’t-Târîh Tercümesi, XI. çev. Abdülkerim Özaydın, Bahar Yayınları, İstanbul, 1991.
• İhtifalci Mehmed Ziya, İstanbul ve Boğaziçi−Bizans ve Osmanlı Medeniyetlerinin Kalıcı Eserleri, I, çev. Basri Kabasoy, Siyer Araştırmaları Merkezi Yayınları, Kahramanmaraş, 2021.
• Jacques Tedaldi, S’ensuit la Manière de la Prinse de la Noble Cité de Constantinoble par l’Empereure Thurq. Bibliotheque Nationale, MS. Français: 6487. 1453/1454?.
• Nancy Jenkings, The Boat Beneath the Pyramid King Cheops' Royal Ship, Thames and Hudson Press, New York, 1980.
• John Skylitzes, A Synopsis of Byzantine History, 811-1057, ed. John Wortley, Cambridge University Press, New York, 2010.
• Karamanlıca İstanbul’un Fethi Fethi Konstantiniye, çev. Sevim Yılmaz Önder ve Elif Özcan Uğur, Dergâh Yayınları, İstanbul, 2021.
• Keşiş Lavrentiy, Lavrentiy Kroniği, İlk Rus Tarihi, çev. Alihan Büyükçolak, Vakıfbank Kültür Yayınları, İstanbul, 2024.
• Kıvâmî, “Fetihnâme-i Fetihnâme-i Sultân Mehmed (İnceleme-Metin).”, haz. Ruşan Türken (Duman), Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi, Elazığ, 2006.
• Anna Kommena, Aleksiad, Anadolu'da ve Balkan Yarımadası'nda İmparator Alexias Kommenos Dönemi'nin Tarihi Malazgirt'in Sonrası. çev. Bilge Umar, İnkılap Kitabevi, İstanbul, 1996.
• Konstantin Mihail Konstantinovic, Yeniçeriler ve Bir Yeniçerinin Hatıratı. haz. Kemal Beydilli, Pınar Yayınları, İstanbul, 2019.
• Kritovulos, Kritovulos Tarihi 1451-1467, çev. Ari Çokona, Heyamola Yayınları, İstanbul, 2013.
• Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meâli, haz. Hayrettin Karaman vd. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara, 2015.
• Titus Livius, The Roman History, IV. trans. John Freinsheim, James Bettenham Press, London, 1745.
• Titus Livius, Roman History, XII, trans. Alfred C. Schlesinger, Harvard University Press, London, 1991.
• Magyar Tudományos Akadémia Könyvtára Keleti Gyűjtemény, MS Török F. 59 [Catalogue of The Library of Sultan Bayezid II]. 1502/1503.
• Makrizî, el-Mevâiz ve’l-İtibâr bî Zikr-i el-Hıtât ve’l-Âsâr, I, Dârü’l-Kütüb el-İlmiyye, Beyrut, 1988.
• Makrîzî, Kitâb es-Sulûk li Ma‘rifet-i Düvel el-Mülûk, II, Darül-Kütübil-İlmiyye, Beyrût, 1997.
• Maqrîzî, Book of Exhortations and Useful Lessons in Dealing with Topography and Historical Remains, trans. Karl Stowasser, Brill, Liege, 2022.
• Ammianus Marcellinus, The Roman History of Ammianus Marcellinus During The Reign of The Emperors Constanti[n]us, Julian, Jovianus, Valentinian, and Valens, trans. Charles Duke Yonge, George Bell &Sons Press, York-London-New York, 1896.
• Samuel Mark, “The Construction of the Khufu I Vessel (c.2566 BC): a Re-Evaluation.” The International Journal of Nautical Archaeology XXVIII/1, 2009, pp. 133-152.
• Samuel Mark, “New Data on Egyptian Construction Methods in the Khufu I Vessel (c.2566 BC) from the Paul Lipke Collection,” The International Journal of Nautical Archaeology XL/1, 2011, pp. 8–38.
• Mehmed Zaîm, “Câmi‘ü't-Tevârîh (202a-327b Giriş-Tenkitli Metin–Sözlük-Dizin),” I, haz. Ayşe Nur Sır, Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 2007.
• Mevlana Mehmed Neşrî, Cihânnümâ [Osmanlı Tarihi (1288-1485)]. çev. Necdet Öztürk, Çamlıca Basım Yayın, İstanbul, 2008.
• Vlâdimir Mirmiroğlu, Fatihin Donanması ve Deniz Savaşları, İstanbul Belediye Matbaası, İstanbul, 1946.
• Nestor, Geçmiş Yılların Menkıbesi. çev. Batuhan Aksungur. Post Yayınları, İstanbul, 2023.
• Orkneyinga Saga: The History of the Earls of Orkney, trans. Hermann Palsson-Paul Edwards, The Hogart Press, London, 1978.
• A.Sefa Özkaya, İstanbul'un fethi ve İmam-Zâde Mehemmed Es'ad Efendi'nin Târîh-i Feth-i Kostantîniyye'si , Yüksek Lisans tezi, Marmara Üniversitesi, 2018.
• Agostino Petrusi, İstanbul’un Fethi-Çağdaşların Tanıklığı I. Çev. Mahmut H. Şakiroğlu, Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul, 2004.
• Agostino Petrusi, İstanbul’un Fethi-Dünyadaki Yankısı II, çev. Mahmut H. Şakiroğlu, Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul, 2006.
• Agostino Petrusi, İstanbul’un Fethi-İstanbul’un Fethine Dair Neşredilmemiş ve Az Bilinen Metinler III., çev. Mahmut H. Şakiroğlu. Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul, 2008.
• David G. Pettergev, “The Diolkos and The Emporion: How a Land Bridge Framend The Commerical Economy of Corinth of Roman Corinth.” Corinth in Contrast Studiest Inequality. Ed. Steven J. Friesen-Sarah A. James-Daniel N. Schowalter, Brill, Leiden-Boston, 2014.
• Piri Reis, Kitabı Bahriye. Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2002.
• Pliniy, Natural History II. trans. Jonathan Couch, George Barclay Press, Leicester, 1848.
• Plutharkos, İskender-Sezar-Paralel Hayatlar, çev. İo Çokona, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2014.
• Polybius, The Histories of Polybius I, trans. Friedrich Otto Hultsch, Macmilian and Co, London-New York, 1889.
• Konstantinos Porphyrogennetos, Constantine Porphyrogenitus de Administrando İmperio, ed. Gyula Moravcsik, trans. Romilly James Heald Jenkins, Harvard University Press, Washington DC, 1967.
• Ruhî, “Rûhî Tarihi-Oxford Nüshası, Değerlendirme, Metinin Yeni Harflere Çevirisi.” Belgeler-Türk Tarihi Belgeleri Dergisi XIV/18. haz. Yaşar Yücel-Halil Erdoğan Cengiz, 1992, ss. 359-938.
• Abdel Monem A. H. Sayed, “The Recently Discovered Port on the Red Sea Shore,” The Journal of Egyptian Archaeology, 64, 1978, pp. 69-71.
• Abdel Monem A. H. Sayed, “Observations of Recent Discoveries at Wadi Gawasis,” Journal of Egyptian Archaeology, 66, 1980, pp. 154-157.
• Abdel Monem A. H. Sayed, “New Light on the Recently Discovered Port on the Red Sea Shore,” Chronique d’Egypte, 58, 1983, pp. 23-37.
• Petr Sorokin, “Viking Boats in Medieval Russia from Written and Archaeological Evidence.” Archaeonautica, 21, 2021, pp. 373-377.
• Metin Sözen, “Dolmabahçe Sarayı,” İslâm Ansiklopedisi, IX, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 1993.
• Theodoros Spandunis, Osmanlı Sultanları. haz. Donald M. Nicol, çev. Necdet Balta, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2015.
• Storia Documentata Di Venezia, IV, Pietro Naratovich Tipografo Editore, Venezia, 1855.
• Strabo[n], Geography VII, Trans. Horace Leonard Jones. Cambridge-Massachuses-London: Harvard University Press, 1930.
• Strabo[n], Geography, V, trans. Horace Leonard Jones. Cambridge-Massachuses-London: Cambridge- Harvard University Press, 1961.
• Strabo[n], Geography VIII-IX, Trans. Horace Leonard Jones. Harvard University Press, Cambridge-Massachuses-London, 2001.
• Tâcizâde Cafer Çelebi, Mahrûse-i İstanbul Fetihnâmesi, çev. A. Çağrı Başkurt-Kaan Doğan, Libra Kitapçılık, İstanbul, 2019.
• The Heimskringla or The Sagas of The Norse Kings from The Icelandic of Snorre Sturlason, trans. Rasmus B. Anderson. Scribner & Welford, New York, 1889.
• Thucydides, The Peloponnesian War, trans. Martin Hammond, Oxford University Press, New York, 2009.
• Olaf Tryggvasonand, The Sagas of Olaf Tryggvasonand of Harald The Tyrant, ed. Haardraade Harald, Williams and Norgate Press, London, 1911.
• Tursun Bey, Târîh-i Ebü’l-Feth. Haz. Merol Tulum. İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul, 1977.
• Willermus Tyrensis, Willermus Tyrensis’in Haçlı Kroniği Başlangıçtan Kudüs’ün Zabtına Kadar, çev. Ergin Ayan, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2016.
• Cevat Ülkekul, “Fatih Sultan Mehmed’in Donanma Gemilerini Karadan Denize İndirmesi Üzerine Bir Araştırma,” 1453 İstanbul Kültür ve Sanat Dergisi, 13, 2012, ss. 57-61.
• Cheryl Ward, “Boat-Building and Its Social Context in Early Egypt: Interpretations from The First Dynasty Boat-Grave Cemetery at Abydos,” Antiquity, LXXX/301, 2006, pp. 118-129.
• Zosimus, The History of Zosimus, Sometime Advocate of Treasury of Roman Empire, Joseph Hindmash Press, London, 1684.