BALKAN DİPLOMASİSİNİN KÜLTÜREL YÜZÜ: BALKAN FESTİVALLERİ

Yıl 2025, Cilt: 40 Sayı: 2, 949 - 992, 30.12.2025

İrem Menekşe

https://doi.org/10.18513/egetid.1793616

Öz

Türkiye Cumhuriyeti'nin en eski kültürel etkinliklerinden biri Balkan Festivali'dir. Çalışmanın amacı ilki 1935’te başlayan ve 1936 ile 1937’de tekrarlanan, Türkiye ile Balkan devletleri arasındaki ilişkileri geliştirmede bir araç olarak değerlendirilen Balkan Festivali’ni tarihsel ve sosyo-kültürel açıdan ele almaktır. Makalede festivalin amacı, programı, kültürel diplomasideki işlevi incelenmiştir. İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Muhittin Üstündağ, 1935 yılında düzenlenen Balkan Festivali’nin açılış balosunda yaptığı açıklamada“Uluslar arasında musiki ve ulusal dans şeklinde tecelli eden bu kuvvetli his ifadeleri, memleketler arasında dostluk ve muhabbetleri en sıkı ören bağdır.” demesi bu festivalin diplomatik yönünü ortaya koyması açısından dikkat çekicidir. Bu konuda Ziya Emiroğlu “Balkan Festivali’nden maksat, Türk gençler ile komşu devletlerin gençlerini birbirine tanıştırmaktır. Bu suretle Balkan ittihadı gittikçe kuvvetlenecektir.” demiştir. Çalışmada Balkan Festivali'nin sadece kültürel bir etkinlik değil, aynı zamanda Türkiye’nin Balkan devletleriyle ilişkilerini yakın tutma çabalarının bir parçası olduğu ortaya koyulmuştur. Çalışmanın ana kaynağını Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi belgeleri ve ulusal basını oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi , Balkan , Festival , Diplomasi , Kültür.

THE CULTURAL FACE OF BALKAN DIPLOMACY: BALKAN FESTIVALS

Öz

One of the oldest cultural events of the Republic of Turkey is the Balkan Festival. The aim of this study is to examine the Balkan Festival, first held in 1935 and repeated in 1936 and 1937, which is considered a tool for fostering relations between Turkey and the Balkan states, from a historical and socio-cultural perspective. The article examines the festival’s purpose, program, and its role in cultural diplomacy. Muhittin Üstündağ, Governor of Istanbul and Mayor of the city, stated at the opening ball of the Balkan Festival held in 1935 that "These powerful expressions of feeling, manifested in the form of music and national dance among nations, are the strongest bonds of friendship and affection between countries." This statement highlights the diplomatic aspect of this festival. Ziya Emiroğlu also stated, "The purpose of the Balkan Festival is to introduce Turkish youth to the youth of neighbouring countries. In this way, the Balkan union will grow stronger." The study reveals that the Balkan Festival is not merely a cultural event but also part of Turkey's efforts to maintain close relations with Balkan states. The main sources of the study are documents from the Presidential State Archives of the Republic of Turkey and the national press.

Anahtar Kelimeler

History of the Republic of Turkey , Balkans , Festival , Diplomacy , Culture.

Kaynakça

• Akşin 1997 Sina Akşin, Ana Çizgileriyle Türkiye’nin Yakın Tarihi, C.2, Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık, İstanbul.
• Bayur 1973 Yusuf Hikmet Bayur, Türkiye Devletinin Dış Siyasası, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
• Berkes 2003 Niyazi Berkes, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Haz. Ahmet Kuyaş, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul.
• Cumhuriyet Ansiklopedisi 1923-2000, 2002, C. 1, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
• Çınar 2019 Semih Çınar, “İzmir’de Uluslararası Bir Turnuva: 5. Balkan Güreş Şampiyonası”, İzmir Spor Tarihi: İzmir Spor Tarihinden Sayfalar, Oyunlar, Spor Kulüpleri ve Sporcular, Editör: Günver Güneş- Bahri Okumuş, Ütopya Yayınevi, Ankara, s. 330-340.
• Gönlübol ve Sar 1990 Mehmet Gönlübol - Cem Sar, Atatürk ve Türkiye’nin Dış Politikası (1919-1938), Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara.
• Günay ve Tatlınar 2021, Işın Günay ‎-, Oya Tatlınar, “Yüzerek Boğazı Geçme Yarışı”, Enteresan Aylık Kültür ve Bilim Dergisi, S. 14, Mayıs, s.1-4.
• Gülsün 1993 Hakan Gülsün, Beylerbeyi Sarayı, TBMM Milli Saraylar Daire Başkanlığı Yayını, İstanbul.
• Güneş ve Güneş 2023 Günver Güneş- Müslime Güneş, “Atatürk Döneminde Gerçekleştirilen İlk Uluslararası Spor Organizasyonu: 6. Balkan Oyunları”, Atatürk ve Balkanlar, s. 239-266.
• Gürpınar t.y., Hüseyin Rahmi Gürpınar, Billur Kalp, Haz. Memduha Bağdaş Küçükkaya, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Fotoğraflarla Atatürk Albüm, Haz. Hüsnü Özlü- Deniz Kurt, Genelkurmay Personel Başkanlığı Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı Yayını, Ankara.
• Kelkitli 2017 Fatma Aslı Kelkitli, “İki Savaş Arası Dönemde İtalya’ya Karşı Balkanlar’da Bir Dengeleme Politikası Denemesi: Balkan Antantı”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C. 72, no:2, s.423-443.
• Kissoudi 2008 Penelope Kissoudi, “Sport, Politics, And International Relations İn The Balkans: The Balkan Games From 1929 To 1932”, The International Journal of the History of Sport, Vol.25, No.13: s. 1771-1813.
• Kuruloğlu 2022 Fehim Kuruloğlu, “Türkiye’nin Spor Diplomasisi ve Balkan Oyunları”, Uluslararası Balkan Sempozyumu Tam Metin Bildiri Kitabı, Sistem Matbaacılık, İstanbul, s. 123-140.
• Menekşe 2024 İrem Menekşe, “I. ve II. Balkan Konferanslarının Türk Basınına Yansıması”, Türklerin Balkanları, Ed. Şayan Ulusan & Nilgün Nurhan Kara, Berikan Yayınevi, Ankara, s.175- 212.
• Menekşe 2025a İrem Menekşe, “Türkiye ile Balkan Ülkeleri Arasındaki Spor Diplomasisi: Balkan Oyunları (1929-1950)”, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Muğla.
• Menekşe 2025b İrem Menekşe, “Balkanlarda Bir Spor Diplomasisi Örneği: Birinci Balkan Güreş Şampiyonası (1932)” Atatürk Yolu Dergisi, S. 77, Kasım, s. 184-207.
• Menekşe 2023, Metin Menekşe, “Anadolu’dan Balkanlara Uzanan Gönül Bağını Sözle Resmetmek: “Biz Sende Olmasak Bile Sen Bizdesin Gene”, Cumhuriyetin 100. Yılı Anı Kitabı Atatürk ve Balkanlar, Editörler: Nadim Macit ve M. Fatih Sansar, Ege Üniversitesi Yayınevi, İzmir, s. 281-305.
• Özgiray 1990 Ahmet Özgiray, “Türk-İtalyan Siyasi İlişkileri (1921-1930)”. Tarih İncelemeleri Dergisi, 5/1 Haziran, s.125-134.
• Öztaş ve Sülün 2025 Sezai Öztaş -, Mesut Sülün, “Türkiye’deki Lise Tarih Ders Kitaplarında Balkan Antantı”, Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, C. 14, S. 1, s. 159-212.
• Sander 1969 Oral Sander, Balkan Gelişmeleri ve Türkiye (1945-1965), Sevinç Matbaası, Ankara.
• Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, 2022, C.II, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı Yayınları, Ankara.
• Türkiye’nin Yumuşak Güç Enstrümanı Olarak Kültürel Diplomasi ve İletişim, 2022, Ed. Zakir Avşar, Mehmet Şahin vd., Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları, İstanbul.
• Türkmen 2023 İsmet Türkmen, “Akdeniz’e Yönelik İtalyan Tehdidi ve Türkiye’nin Diplomatik Çözüm Arayışları (1935-1936)”, History Studies, 15/Cumhuriyetin 100. Yılı Özel Sayısı, Ekim, s.279-291.
• Ünal 1996 Hasan Ünal, “Balkanlar Politikası”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, C. 12, İletişim Yayınları, s. 375-377.