The Relationship Between Economic and Educational Policies in the Early Republican Period: A Historical Analysis of Interaction and Transformation Processes (1923-1939)

Öz

There is an intricate relationship between the economy and education. Having educated human resources is one of the most important elements in the development of states Following the declaration of the Republic, the economic goals determined after the İzmir Economic Congress shaped education policies until 1929. At this point, education was seen as one of the most important tools for achieving economic development and for the new regime to find ideological support among the people. After the 1929 Great Depression, the economic paradigm in Turkey changed, and new economic policies shaped around statism began to be implemented. This transformation was also reflected in education policies, and the education system was restructured in line with the goals of economic development, training a qualified workforce, and social modernization. In this context, the period 1929-1939 is considered a separate period of study because it represents the last phase of implementation before World War II, where the relationship between economic and education policies became more visible. In this study, the relationship between economic and education policies between 1923 and 1939 is discussed within the framework of the legacy inherited from the Ottoman Empire.

Anahtar Kelimeler

• Economy
• Education
• Republic of Türkiye
• Relationship between Economic and Educational Policies
• 1923-1939.

ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE (1923-1939) EKONOMİ VE EĞİTİM POLİTİKALARI ARASINDAKİ İLİŞKİ: KARŞILIKLI ETKİLEŞİM VE DÖNÜŞÜM SÜREÇLERİNİN TARİHSEL ANALİZİ

Öz

Ekonomi ve eğitim arasında girift bir yapı bulunmaktadır. Eğitimli insan kaynağına sahip olunması devletlerin kalkınmasındaki en önemli unsurlarından biridir. Cumhuriyet’in ilanının ardından İzmir İktisat Kongresi sonrasında belirlenen ekonomik hedefler doğrultusunda 1929 yılına kadar eğitim politikaları da şekillendirmiştir. Bu noktada eğitim, iktisadi olarak kalkınmanın gerçekleşebilmesi ve ideolojik olarak yeni rejimin halk tabanında karşılık bulmasının en önemli araçlarından biri olarak görülmüştür. 1929 Dünya Ekonomik Buhranı sonrasında Türkiye’de iktisadi paradigma değişmiş ve devletçilik ekseninde şekillenen yeni ekonomi politikaları uygulanmaya başlanmıştır. Söz konusu dönüşüm eğitim politikalarına da yansımış ve eğitim sistemi ekonomik kalkınma, nitelikli iş gücü yetiştirme ve toplumsal modernleşme hedefleri doğrultusunda yeniden düzenlenmiştir. Bu bağlamda 1929-1939 dönemi, ekonomi politikaları ile eğitim politikaları arasındaki ilişkinin daha görünür hale geldiği ve II. Dünya Savaşı öncesindeki son uygulama evresini temsil etmesi nedeniyle ayrı bir inceleme dönemi olarak ele alınmıştır. Bu çalışmada 1923-1939 yılları arasındaki ekonomi ve eğitim politikaları arasındaki ilişki Osmanlı İmparatorluğundan devralınan miras çerçevesinde tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ekonomi
• Eğitim
• Türkiye Cumhuriyeti
• Ekonomi ve Eğitim Politikaları Arasındaki İlişki
• 1923-1939.

Kaynakça

1. Acun, Fatma, “Klasik Dönem Eyalet İdare Tarzı Olarak Timar Sistemi ve Uygulaması”, Türkler Ansiklopedisi, Cilt 9, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2009.
2. Afşar, Muharrem, “Türkiye’de Eğitim Yatırımları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi”, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 9, Sayı 1, 2009, s. 85-98.
3. Ahmad, Feroz, İttihad ve Terakki (1908-1914), (Çev. N. Yavuz), Kaynak Yayınları, 2013.
4. Akyüz, Yahya, Türk Eğitim Tarihi M.Ö 1000-MS.2016, Pegem Akademi, Ankara, 2016.
5. Altın, Hamza, “Ethem Nejat ve Eğitim Tarihimizdeki Yeri”, Electronic Turkish Studies, Cilt 3, Sayı 4, 2008, s. 73-96.
6. Arbaç, İmren, "Türkiye’de 1934-1938 Yılları Arasında Yapılan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının Gerçekleştirilmesinde Sovyetler Birliği’nden Alınan Kredi ve Teknik Yardımların Katkıları", Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 64, 2024, s. 58-71.
7. Arı, Asım, “Tevhidi Tedrisat ve Laik Eğitim”, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 22, Sayı 2, 2002, s. 181-192.
8. Avdar, Ramazan ve Reyhan Avdar, “Balta Limanı’ndan Mondros’a Osmanlı’da Ekonomik Yapı ve Dış Ticaret (1838-1918)”, Sakarya İktisat Dergisi, Cilt 9, Sayı 5, 2020, s. 110-124.

9. Aydın, Selvinaz ve Ülkü Özdemir, Geçmişten Günümüze Fotoğraflarla Mesleki ve Teknik Eğitim 11. YY – 21. YY, (Yürütücü: M. Özer), Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2019.
10. Baytal, Yaşar, “Tanzimat ve II. Abdülhamid Dönemi Eğitim Politikaları”, OTAM, Sayı 11, 2000, s. 23-32.
11. Bıkmaz, Fatma, “1924 İlkmektepler (Müfredat) Programı”, (Ed. F. D. Gözütok ve F. Bıkmaz), Cumhuriyet’in İlanından 2013’e Öğretim Programlarının Analizi içinde, Yargı Yayınevi, Ankara, 2013, s. 33-44.
12. Bozkurt, Birgül, “Cumhuriyet Türkiye’sinin Eğitim Sisteminin İnşası Sürecinde Heyet-i İlmiye Toplantıları”, Belgi Dergisi, Cilt 2, Sayı 19, 2020, s. 1748-1765.
13. Budak, Lütfi ve Çiğdem Budak, “Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne İlkokul Programları (1870-1936)”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, Cilt 3, Sayı 1, 2014, s. 377-393.
14. C.H.F., Üçüncü Büyük Kongre Zabıtları 10-18 Mayıs 1931, İstanbul Devlet Matbaası, İstanbul, 1931.
15. Demir, Kenan, “II. Meşrutiyet Dönemi Osmanlı Devleti’nde Himaye Düşüncesi”, Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 33, 2019, s. 440-475.
16. Düğer, İ. Hakkı ve Murat Ali Dulupçu, İktisata Giriş, Graphis Yayınları, İstanbul, 2000.
17. Düzcü, Ali Yaşar vd., “Milli Mücadele Döneminde TBMM'nin Eğitim Politikaları (1920-1923)”, Atlas Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 1, Sayı 12, 2023, s. 7-18.
18. Eroğlu, Nadir, “Atatürk Dönemi Para Politikaları (1923-1938)”, Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 28, Sayı 1, 2010, s. 23-36.
19. Ertürk, Hasan, Savaş Ekonomisi ve Milli Mücadele Dönemi Bütçe Yapısı, Atatürk Üniversitesi (Yüksek Lisans Tezi), Erzurum, 2002.
20. Ertürk, Selahattin, Eğitimde ‘Program’ Geliştirme, Yelkentepe Yayınları, Ankara, 1984.
21. Eşiyok, B. Ali, İktisadi Dönemler İtibariyle Türkiye Ekonomisinde Kalkınma, Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Ekonomik Araştırmalar, Ankara, 2006.
22. Genç, Mehmet, “19. Yüzyılda Osmanlı İktisadi Dünya Görüşünün Klasik Prensiplerindeki Değişmeler”, Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, Sayı 6, 1999, s. 1-8.
23. Genç, Mehmet, Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi, Ötüken Yayınevi, İstanbul, 2005.
24. Genç, Mehmet, “Osmanlı İktisadi Dünya Görüşünün İlkeleri”, Istanbul University Journal of Sociology, Cilt 3, Sayı 1, 2012, s. 175-186.
25. Geray, Cevat, “Türkiye'de Köy Enstitüleri Hareketi ve Köy Kalkınması”, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 1, 1969, s. 197-207.
26. Giritli, İsmet, “Harf İnkılabı ve Atatürk”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 5, Sayı 13, 1988, s. 31-36.
27. Günay, Can Abdullah, "Köy Öğretmen Okullarının Osmanlı’daki Kökleri", Takvim-i Vekayi, Cilt 7, Sayı 2, 2019, s. 1-22.
28. Güzel, Abdurrahim, “İlk Heyet-i İlmiye Çalışmaları, Alınan Kararlar ve Dinî Tedrisât”, Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 5, Sayı 4, 1987, s. 337-356.
29. Hali, Servet ve Selcan Rencüzoğulları, “İslamiyet Öncesi Dönemde Türklerde Eğitim”, 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Cilt 6, Sayı 17, 2017, s. 425-437.
30. Hazıroğlu, Temel, “İnsan, Ahlak, İktisat ve Katılım Ekonomisi”, İslam Ekonomisi ve Finans Dergisi, Sayı 1, 2015, s. 145-157.
31. İlgen, Abdülkadir, “İslamlık Öncesi Türk Toplumlarında İktisadi ve İçtimai Yapı”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 2, 1999, s. 97-110.
32. İpşirli, Mehmet, “Medrese”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cilt 28, TDV Yayınları, İstanbul, 2003, s. 327-333.
33. Kara, Abdullah, “Türkiye’de Alfabe Değişiminden Sonra Yeni Harflerin Yaygınlaştırılması ve Halk Eğitiminde Millet Mekteplerinin Rolü ve Önemi”, Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi, Cilt 4, Sayı 1, 2000, s. 114-141.
34. Karakök, Tunay, “Yükseköğretim Kurumu Olarak Osmanlı’da Medreseler: Bir Değerlendirme”, Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, 2013, s. 208-234.
35. Karataşer, Büşra, “İkinci Abdülhamit Dönemi Eğitim Politikası”, The Journal of Academic Social Science Studies, Sayı 57, 2017, s. 423-434.
36. Kasalak, Kadir, “Teşvik-i Sanayi Kanunları ve Türkiye’de Sanayileşmeye Etkileri”, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 27, 2012, s. 65-79.
37. Kayıran, Mehmet, “Tekalif-i Milliye Emirleri ve Uygulanışı”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 5, Sayı 15, 1989, s. 639-664.
38. Kılıçoğlu Cihangir, Çiğdem, “Lozan Barış Konferansı'nın İlk Aşaması ve Konferansın Kesintiye Uğradığı Dönemde Yunanistan”, Atatürk Yolu Dergisi, Cilt 14, Sayı 53, 2013, s. 129-154.
39. Koçaşlı, İbrahim Onur, “1923 İzmir İktisat Kongresinde Alınan Kararların Dönemin İktisat Politikalarına Etkileri”, Journal of Academic Value Studies, Cilt 3, Sayı 17, 2019, s. 134-148.
40. Kodaman, Bayram, Abdülhamit Devri Eğitim Sistemi, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1991.
41. Kurt, Enes ve Y. Şehitoğlu, “Erken Cumhuriyet Dönemi Türk Savunma Sanayi Fabrikaları (1923–1950)”, Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 7, Sayı 1, 2023, s. 39-48.
42. Kurtdaş, Muzaffer Çağlar, “Osmanlı Modernleşme Sürecinde Aydınlar ve Bürokrasinin Rolü”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 29, Sayı 1, 2019, s. 399-411.
43. Kuşçi, Ahmet, Türk Eğitim Tarihi (1923–1950), İksad Yayınevi, Ankara, 2021.
44. Kutluay Şahin, Dilek, “Eğitimin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkileri: AB ülkeleri İçin Panel Veri Analizi”, Çankırı Karatekin Üniversitesi İİBF Dergisi, Cilt 10, Sayı 2, 2020, s. 657-672.
45. Mercan, Mehmet Salih, “Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Yıllarında Gümrük Faaliyetleri”, Journal of Institute of Economic Development and Social Researches, Cilt 5, Sayı 16, 2019, s. 1-20.
46. Metintaş, Mustafa Yahya ve Mehmet Kayıran, “1929 Dünya Ekonomik Krizinin Türk Tarımına Etkileri ve 1931 Birinci Türkiye Ziraat Kongresi”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 23, 2016, s. 33-82.
47. Müezzinoğlu, Ersin, "İsmet Paşa'nın 1932 Sovyet Rusya Ziyareti Üzerine", Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 20, Sayı 2, 2018, s. 249-260.
48. Namal, Yücel ve Tunay Karakök, “Atatürk ve Üniversite Reformu 1933”, Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, Sayı 1, 2011, s. 27-35.
49. Polatoğlu, M. Gökhan, "İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1938-1942)", Atatürk Dergisi, Cilt 6, Sayı 1, 2017, s. 55-87.
50. Polatoğlu, Mehmed Gökhan, "Türkiye’nin kalkınmasında Sümerbank ve Etkinliği (1933-1987)", Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 37, Sayı 104, 2021, s. 261-306.
51. Sakaoğlu, Necdet, Osmanlı’dan Gününüze Eğitim Tarihi, İstanbul Bilgi Yayınları, İstanbul, 2003.
52. Sarıkaya, Makbule, “Ziraat Mektepleri”, Kafdağı, Cilt 1, Sayı 1, 2017, s. 24-37.
53. Soydan, Tarık ve Mahmut Tüncel, “Osmanlı’da İlk Yenileşme Döneminde Eğitimin Kurumsal ve Yönetsel Yapısının Oluşumu ve Gelişimi”, Milli Eğitim, Cilt 43, Sayı 198, 2013, s. 110-125.
54. Şen, Serkan ve Sadegül Akbaba Altun, “Dönemin Ruhunun Türk Milli Eğitim Şûralarına (1939-2014) Etkileri: Hermenötik Bir Analiz”, Muş Alparslan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 1, 2022, s. 23-45.
55. Tangülü, Zafer, Oğuzhan Karadeniz ve Sinan Ateş, “Cumhuriyet Dönemi Eğitim Sistemimizde Yabancı Uzman Raporları (1924-1960)”, Journal of Turkish Studies, Cilt 9, Sayı 5, 2014, s. 1895-1910.
56. Tanır, Engin Deniz ve Cengiz Aslan, “Birinci Heyet-i İlmiye ve Çalışma Esasları”, Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, Cilt 52, Sayı 1, 2019, s. 251-276.
57. Taştekin, Osman, “18. Yüzyıl ve Sonrası Osmanlı Eğitim Kurumları”, Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, Cilt 23, Sayı 3, 2019, s. 1143-1166.
58. Tayhani, İhsan, “Mustafa Kemal Atatürk'ün Ekonomide Tam Bağımsızlık Anlayışı ve Üretim Heyecanı”, Atatürk Yolu Dergisi, Sayı 67, 2020, s. 469-506.
59. Tosun, Tolga, Tanzimat’tan Gününüze Türkiye’de Mesleki ve Teknik Eğitim Politikaları, Süleyman Demirel Üniversitesi (Yüksek Lisans Tezi), Isparta, 2010.
60. TTKB, “Heyet-i İlmiye/Cumhuriyetin İlk Dönemi Eğitim Kurumları (1921-1926)”, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (TTKB) (1921-1926), https://ttkb.meb.gov.tr/www/gecmisten-gunumuze-mill-egitim-sralari/icerik/328 (Erişim Tarihi: 03.06.2025).
61. TTKB, “Geçmişten Gününüze Milli Eğitim Şuraları/ 1. Milli Eğitim Şurası”, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (TTKB) (1939), https://ttkb.meb.gov.tr/www/gecmisten-gunumuze-mill-egitim-sralari/icerik/328 (Erişim Tarihi: 01.07.2025).
62. Tuğluoğlu, Fatih ve Tuncay Tunç, “1926 İlkmektep Müfredatı ve Cumhuriyet Dönemi Eğitiminin Ekonomik Hedefleri”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 26, Sayı 76, 2010, s. 55-98.
63. TÜİK, İstatistik Göstergeler Statistical Indicators 1923-2013, Türkiye İstatistik Kurumu Matbaası, Ankara, 2014.
64. Uyanık, Ercan ve İ. F. Çam, “Arap Elifbası’ndan Latin Alfabesine Geçiş Sürecinde Garpçı Söylemler”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, Cilt 14, Sayı 29, 2014, s. 189-221.
65. Uzun, Mustafa Cüneyt ve Bilge Afşar, “Osmanlı Ekonomisinin Temel Unsurlarının Ekonomik Yaklaşımlar Çerçevesinde Değerlendirilmesi”, Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı 3, 2019, s. 54-93.
66. Ülken, Hilmi Ziya, Sosyoloji Sözlüğü, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul, 1969.
67. Ünal, Fatma ve Mehmet Ünal, “Türkiye’de Ortaöğretim Programlarının Gelişimi”, Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Cilt 5, Sayı 1, 2010, s. 110-125.
68. Varol, Tansu Ayperi, Köy Enstitüsü Sisteminin Tarihsel Temelleri, Bursa Uludağ Üniversitesi (Yüksek Lisans Tezi), Bursa, 2020.
69. Yapıcı, Hasan, Tek Parti Dönemi Ekonomi Politikaları ve Milli Burjuvazi, Çizgi Yayınevi, İstanbul, 2023.
70. Yapıcı, Hasan ve Esra Sarıkoyuncu Değerli, “Türkiye’de Ulusal Ekonomi İnşası ve Milli Burjuvazi Faktörü (1923-1929)”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 65, 2020, s. 299-319.
71. Yıldırım, Sefa ve Ümit Kılıç, “Klasik Dönem Osmanlı Devleti’nde Eğitim ve Öğretim”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 22 (Özel Sayı), 2018, s. 603-627.
72. Yılmaz, Tahir, Eğitim-Ekonomi İlişkisine Eleştirel Bir Yaklaşım, Adnan Menderes Üniversitesi (Yüksek Lisans Tezi), Aydın, 2014.
73. Yücel, Fikret, Cumhuriyet Türkiye’sinin Sanayileşmede İlk Önemli Adımı: Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Yayınları, Yayın No. EK/2014/588, Ankara, 2014.
74. Yüksel, Hasan, “Atatürk’ün Devletçilik Anlayışı”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 12, Sayı 35, 1996, s. 609-614.
75. Zarakolu, Avni, "Türkiye’nin Maden ve Enerji Ekonomisinde Etibank", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 15, Sayı 1, 1958, s. 165-194.