The Holder Of This Card is A Person Under My Recommendation: References in The Ottoman Empıre Of The 19th Century in The Light Of Archival Documents

Yıl 2025, Cilt: 40 Sayı: 2, 555 - 578, 30.12.2025

Özden Aydın

https://doi.org/10.18513/egetid.1805014

Öz

The recommendation letters, which are classified as archival documents in this study, mainly contain the requests of individuals at various social and administrative levels in 19th century Ottoman society and the responses to these requests by bureaucratic authorities. A comprehensive analysis of these documents reveals that recommendation letters were a particularly functional tool for documenting the competence, personal qualities and previous service experience of candidates recommended for administrative positions. In addition, such writings, written by high office holders in order to provide support to those they know or work with, are important in the context of social relations as they serve as letters of reference. The diversity in the content and function of these documents is illustrated by the fact that they were written for educational purposes, to ensure validity in certain regions, to report special circumstances such as illness or financial hardship, or to facilitate commercial relations.
Examining the claims of individuals and the process of their realization by the competent authorities is possible by following administrative procedures and correspondence. This process encompasses various dimensions such as individual experience, claiming rights, compassion and financial support. In this context, we have adopted the method of constructing the study through the stories of individuals. These stories, each unique and special, are intended to guide our research to develop a general attitude, understanding and approach. Through this general framework, we aimed to conduct a comprehensive assessment of the process through the requests of individuals and the procedures followed by the authorities responding to these requests

HAMİL-İ KART YAKİNİMDİR: ARŞİV BELGELERİ IŞIĞINDA 19. YY OSMANLI DEVLETİ’NDE REFERANS

Öz

Bu çalışmada arşiv vesikası niteliğinde tasnif edilen tavsiyenameler, ağırlıklı olarak 19. yüzyıl Osmanlı toplumunda çeşitli sosyal ve idari kademelerde yer alan bireylerin taleplerini ve bu taleplere bürokratik merciler tarafından verilen yanıtları içermektedir. Söz konusu belgelerin kapsamlı incelenmesi, tavsiyenamelerin özellikle yönetim kadrolarına önerilen adayların yetkinliklerini, kişisel niteliklerini ve önceki hizmet tecrübelerini belgelemek açısından işlevsel bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, yüksek makam sahiplerinin tanıdıkları ya da birlikte çalıştıkları kişilere destek sağlamak amacıyla kaleme aldıkları bu tür yazılar, referans mektubu niteliği taşıyarak sosyal ilişkiler bağlamında önemli bir konumda yer almaktadır. Eğitim amacıyla hazırlanan, belirli bölgelerde geçerlilik sağlamak üzere düzenlenen, hastalık veya maddi sıkıntı gibi özel durumları bildiren yahut ticari ilişkilerin kolaylaştırılmasına yönelik yazılan tavsiyenameler, bu belgelerin içerik ve işlev açısından ne denli çeşitlilik arz ettiğini göstermektedir.
Kişilerin taleplerinin ve bu taleplerin yetkili mercilerce gerçekleştirilme sürecinin incelenmesi, idari işlemlerin ve yazışmaların takip edilmesi yoluyla mümkündür. Bu süreç, bireysel deneyim, hak talebi, merhamet ve maddi destek gibi çeşitli boyutları kapsamaktadır. Bu bağlamda, çalışmanın kurgusunu bireylerin hikayeleri üzerinden oluşturmayı yöntem olarak benimsemiş bulunmaktayız. Her biri benzersiz ve özel olan bu hikayelerin, araştırmamızı genel bir tutum, anlayış ve yaklaşım geliştirmeye yönlendirmesi hedeflenmiştir. Bu genel çerçeve üzerinden, bireylerin talepleri ve bu taleplere yanıt veren mercilerin izlediği prosedürler aracılığıyla, sürecin kapsamlı bir değerlendirmesini gerçekleştirmeyi amaçladık.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı İmparatorluğu , Tavsiyenameler , Bürokrasi , Referans

Kaynakça

• Ayan 2024 Serap Bozpolat Ayan, “Osmanlı’da Amerikan Rüyası”, International Ottoman-Turks Studies Conference IV, s.134-141.
• Baz 2019 İbrahim Baz, Kadızadeliler Sivasiler Tartışması, Otto Yayınları.
• Bilkan 2016 Ali Fuat Bilkan, Fakihler ve Sofuların Kavgası 17 Yüzyılda Kadızâdeliler ve Sivâsîler, İletişim Yayınları.
• Çeken 2006 Halil Çeken, Niyazî-i Mısrî’nin Hatıraları, Dergâh Yayınları.
• Erdoğan 2013 Aynur Erdoğan, Yurt Dışı Eğitim ve Türk Modernleşmesi, Büyüyenay Yayınları.
• İpşirli 1993 Mehmet İpşirli, “Cer”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, Cilt: 7, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s.388-389.
• Kâtip Çelebi 2008 Kâtip Çelebi, Mizanü’l-Hakk fi İhtiyarri’l-Ehakk, haz. Süleyman Uludağ, Dergâh Yayınları.
• Kılıç 2018 Rüya Kılıç, “Osmanlı’da Hasta Rolü, Hasta Talepleri ve Bürokrasi 19.Yüzyıl”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 28, s.55-74
• Kırlı 2021 Engin Kırlı, “19. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Kalifiye İşgücü Yetiştirmeye Yönelik Hamleleri, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 68, s.437-462.
• Moacanin 1994 Nenad Moacanin, “Diyakova”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 9, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s. 454-455.
• Pakalın 1993 M. Zeki Pakalın, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü III.
• Pazarcıbaşı 2003 Erdoğan Pazarbaşı, “Mehmed Efendi, Vânî”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 28, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s.458-459.
• Özkaya ve Akyıldız 2020 Yücel Özkaya ve Ali Akyıldız, “Muhassıl”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 30, s.18-20.
• Özlek 2022 Emine Özlek, Yazma Eğitimi Açısından Türkçe Münşeatların İncelenmesi, Nobel Kitap.
• Öztürk 2023 R. Hülya Öztürk, “Osmanlı Dış Borçları, Tütün ve Reji İdaresinin Faaliyetleri Üzerine Bir Değerlendirme” Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, 21(1), s.54-71.
• Tetik ve Korkmaz 2022 Alim Tetik ve Adem Korkmaz, “Osmanlı Döneminde Sosyal Politika Uygulamaları” Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22/3, s. 423-443.