ZENO VE ANASTASIUS DÖNEMLERİ ISAURIA OLAYLARI BAĞLAMINDA KHERRIS/PAPIRIOS KALESİ

Öz

Antik Lykaonia, Pamphylia ve Kilikia bölgeleriyle sınırlanan Isauria, ekonomik faaliyetler açısından elverişsiz yapısının da etkisiyle Geç Antik Çağ’da Roma imparatorları ve yöneticilerini uzun süre uğraştıran çok sayıda isyana ve haydutluk faaliyetlerine sahne olmuştur. Özellikle MS 4. ve 5. yüzyıllarda haydutluk faaliyetlerinden kaynaklı olaylar, sadece Isauria’yı değil imparatorluk başkentindeki (Konstantinopolis/İstanbul) gelişmeleri de etkilemiştir. İşte Isauria’daki olayların bastırılması ve haydutlukla mücadele sürecinde bölgenin stratejik noktalarında kaleler inşa edilmiştir. Değişik işlevlere sahip olup genellikle phrourion veya castellum olarak adlandırılan bu kaleler, bölge tarihinde önemli rol oynamışlardır. Bu türden yapıların en önemlisi ise lokalizesi tartışma konusu oluşturmaya devam etmekle birlikte, çok sayıda antik kaynakta hakkında MS 5. yüzyıl Isauria olaylarıyla ilişkili olarak ayrıntılı bilgi verilen castellum Kherris/Papirios’tur. Bu çalışmada Antik kaynaklar ve yazıtlar verdiği bilgilerle arazide yapmış olduğumuz gözlemler çerçevesinde Kherris/Papirios Kalesi’nin lokalize sorunu ele alınacak, kalenin MS 5. yüzyıl Isauria olayları ve başkentte meydana gelen gelişmelerdeki rolü üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Papirios Kalesi
• Isauria
• Haydutluk
• Indakus Kottunes

The Kherrıs/Papırıos Castle in the Context of The Events in Isauria During the Reigns of Zeno and Anastasius

Öz

Bordered by the ancient regions of Lycaonia, Pamphylia, and Cilicia, the Isaurian region was the scene of numerous rebellions and banditry activities in Late Antiquity, which troubled Roman emperors and rulers for a long time due to its unfavorable structure in terms of economic activities. In addition, as the imperial forces concentrated on events in Isauria, rebellions against Roman rule occurred in the border provinces of the empire. Especially in the 4th and 5th centuries AD, banditry-related incidents affected not only Isauria but also developments in the imperial capital (Constantinopolis/İstanbul). It was during the suppression of events in Isauria and the fight against banditry that fortresses were built at strategic points in the region. These castles, often called phrourion or castellum, played an important role in the history of the region. The most important of such structures is the castellum Kherris/Papirios, the localization of which remains a matter of debate, but is described in detail in numerous ancient sources in relation to the events of 5th century AD Isauria. In this study, the localization problem of the Kherris/Papirios Castle will be discussed within the framework of the information provided by ancient sources and inscriptions and our observations in the field, and the role of the castle in the Isaurian events of the 5th century AD and the developments that took place in the capital will be emphasized.

Anahtar Kelimeler

• Papirios Castle
• Isauria
• Banditry
• Indacus Cottunes

Kaynakça

1. Acolat, D., “La Stratégie Des Romains En Montagne”, Institut de Stratégie Comparée, 1/88, 2007, s. 9-51.
2. Alföldi-Rosenbaum, E., “Matronianus, Comes Isauriae: An Inscription from the Sea Wall of Anemurium”, Phoenix, 26/2, 1972, s. 183-186.
3. Alishan, G. M., Sissouan ou L’Arméno-Cilicie Description Géographique Et Histprique, S. Lazare, Venise, 1899.
4. Alkan, M. ve M. Kurt, Aşağı Akın Isauria Bölgesi’nde Bir Kale Yerleşimi, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2017.
5. Alkan, M., “A new Late Antique property inscription from the Isaurian city of Germanikopolis rcording a landlord by the name of Nikopsianis owner of a proastion/topothesia”, Gephyra, Sayı 15, 2018a, s. 135-143.
6. Alkan, M., “Ernemek (Germanikopolis) ve Egemenlik Akanında Epigrafi Araştırmaları ve Günümüze Gelen Kültürel İzler”, (Ed. H. Muşmal, E. Yüksel ve M. A. Kapar), Ermenek Araştırmaları I içinde, Palet Yayınları, Konya, 2018b, s. 15-24.
7. Alkan, M. ve O. Doğanay, Zengibar Kalesi (Isaura) Araştırmaları 1 Antik Kaynaklar ve Epigrafik Buluntular, Ege Yayınları, İstanbul, 2020.
8. Alkan, M., E. Aşkın, S. A. Yıldızel ve K. Armağan, Isauria Bölgesi’nde Kutsal Bir Alan: Göz Mağarası, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Yayınları, Konya, 2020.

9. Allen, P., “The definition and enforcement of orthodoxy”, (Ed. Averil Cameron, Bryan Ward-Perkins ve Michael Whitby), The Cambridge Ancient History XIV Late Antiquity Empire And Successors A. D. 425-600 içinde, Cambridge University Press, Cambridge, 2008, s. 811-834.
10. Bazin, M., “Le Pays de Taşeli (Cilicie Trachée): les apports de la géographie à la compréhension de l’occupation antique”, Anatolia Antiqua, Sayı 1, 1991, s. 242-252.
11. Bean, G. E. ve T. B. Mitford, Journeys in Rough Cilicia 1964-1968, Österreichische Akademie der Wissenschaften, Wien, 1970.
12. Bogdantsalis, D., “The brigand Indacus of Papirium”, Diogenes, Sayı 14, 2022, s. 6-22.
13. Borgia, E., “Building Activities In Roman And Proto-Byzantine Cilicia Through Epigraphic Souces”, (Ed. M. Tekocak), K. Levent Zoroğlu’na Armağan / Studies in Honour of K. Levent Zoroğlu içinde, Suna-İnanç Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Yayınları, Antalya, 2013, s. 115-138.
14. Brooks, E. W., “The Emperor Zenon and the Isaurians”, The English Historical Review, Sayı 8, 1893, s. 209-238.
15. Brooks, E. W., “The Eastern Provinces from Arcadius to Anastasius”, (Ed. H. M. Gwatkin ve J. P. Whitney), The Cambridge Medieval History I içinde, At The University Press, Cambridge, 1911, s. 457-486.
16. Burgess, W. D., The Isaurians in the Fifth Century A.D., University of Wisconsin (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Madison, 1985.
17. Burgess, W. D., “Isaurian Factions in the Reign of Zeno the Isaurian”, Latomus, 51/4, 1992, s. 874-880.
18. Burgess, W. D., “Isauria and the Notitia Dignitatum”, The Ancient World, Sayı 26, 1995, s. 79-98.
19. Bury, J. B., A History of the Later Roman Empire from The Death of Theodosius I. To The Death Of Justinian (A. D. 395 to A. D. 565), Cilt I, Macmillan and Co., Limited St. Martin’s Street, New York, 1923.
20. Campbell, D. B., Aspects of Roman Siegecraft, University of Glasgow (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Glasgow, 2002.
21. Capizzi, C., L’imperatore Anastasio I (491-518) Studio sula suavita, la sua opera e la suapersonalità, Pont. Institutum Orientalium Studiorum, Rome, 1969.
22. Conti, S., Die Inschriften Kaiser Julianus, Franz Steiner Verlag, Stuttgart, 2004.
23. Crawford, P., Roman Emperor Zeno: The Perils of Power Politics in Fifth-century Constantinople, Pen & Sword Books Limited, Philadelphia, 2019.
24. Dagron, G. ve D. Feissel, Inscriptiones de Cilicie, De Boccard, Paris, 1987.
25. Davis, E. J., Life in Asiatic Turkey A Journal of Travel In Cilicia (Pedias and Trachea), Isauria, and Parts of Lycaonia and Cappadocia, Edward Stanford, London, 1879.
26. Durugönül, S., “Kilikia Kulelerinin Tarihteki Yeri”, Arkeoloji Dergisi, Sayı III, 1995, s. 197-202.
27. Durugönül, S., Türme und Siedlungen im Rauhen Kilikien. Eine Untersuchung zu den archäologischen Hinterlassenschaften im Olbischen Territorium, Habelt, Bonn, 1998.
28. Durukan, M., “Olba Territoriyumunda Hellenleştirme ve Romalılaştırma Politikalarının Arkeolojik İzleri”, Adalya, Sayı XIV, 2011, s. 137-188.
29. Durukan, M., “Large Farms in East Rough Cilicia and the Case of Asarkale”, Arkhaia Anatolika, Sayı 7, 2024, s. 29-46.
30. Elton, H., “Illus and the Imperial Aristocracy”, Byzantion, Sayı 70, 2000, s. 393-407.
31. Emion, M., Des soldats de l’armée romaine tardive: les protectores (IIIe-VIe siècles ap. J.-C.), Université De Rouen Normandie (Doktora Tezi), 2018.
32. Ergin, G., “How to Transform an Isaurian into a Subject? The Roman Army as a Foucaultian Technology of Power”, Adalya, Sayı XIV, 2011, s. 207-222.
33. Ergin, G., Anadolu’da Roma Hakimiyeti Direniş ve Düzen, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2013.
34. Feld, K., Barbarische Bürger Die Isaurier und das Römische Reich, De Gruyter, Berlin, 2005.
35. Gottwald, J., “Die Kirche und das Schloß Paperon in Kilikischen-Armenien”, Byzantinische Zeitschrift, 12/5, 1936, s. 77-85.
36. Haarer, F. K., Anastasius I: Politics and Empire in the Late Roman World, Francis Cairns, Cambridge, 2006.
37. Hellenkemper, H., “Legionen im Bandenkrieg – Isaurien im 4. Jahrhundert”, (Ed. Dr. Christoph Unz), Studien zu den Militärgrenzen Roms III içinde, Offizin Chr. Scheufele, Stuttgart, 1986, s. 625-634.
38. Hild, F. ve H. Hellenkemper, Kilikien und Isaurien. Tabula Imperii Byzantini 5, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien, 1990.
39. Hillner, J., “Confined exiles: an aspect of the late antique prison system”, Millennium Jahrbuch zu Kultur und Geschichte des ersten Jahrtausends n. Chr., 10/1, 2013, s. 385-433.
40. Hodgkin, T., Italy And Her Invaders 476-535, Cilt III, At The Clarendon Press, Oxford, 1896.
41. Hopwood, K., “Policing The Hinterland: Rough Cilicia And Isauria”, (Ed. Stephen Mitchell), Armies and Frontiers in Roman and Byzantine Anatolia içinde, The Individual Authors, Oxford, 1983, s. 173-181.
42. Hopwood, K., “Towers, Territory and Terror: How the East was Held”, (Ed. P. Freeman ve P. Kennedy), The Defence of the Roman and Byzantine East içinde, Oxford, 1986, s. 343-356.
43. Hopwood, K., “Ammianus Marcellinus on Isauria”, (Ed. J. W. Drijvers ve D. Hunt), The Late Roman World and its Historian. Interpreting Ammianus Marcellinus içinde, Routledge, London, 1999, s. 198-213.
44. Isaac, B., “The eastern Frontier”, (Ed. Averil Cameron ve Peter Garnsey), The Cambridge Ancient History 13 içinde, Cambridge University Press, Cambridge, 2008, s. 437-460.
45. Jones, A. H. M., The Later Empire 284-602, Cilt 1, Basil Blackwell, Oxford, 1964.
46. Jones, J. P., “The Inscription from the Sea-Wall at Anemurium”, Phoenix, 26/4, 1972, s. 396-399.
47. Keil-Freytag, A., “Betrachtungen zur Usurpation des Illus und des Leontius (484-488 n.Chr.)”, Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik, Sayı 174, 2010, s. 291-301.
48. Kosiński, R., The Emperor Zeno. Religion and Politics, Uniwersytetu w Białymstoku, Cracow, 2010.
49. Kurt, M., “MS 4. Yüzyılda Isauria Eyaleti’nin Siyasal ve İdari Yapısı”, Belleten, 82/295, 2018, s. 803-828.
50. Lee, D., “The Eastern Roman Empire, 450-610”, (Ed. Michael Whitby ve Harry Sidebottom), The Encyclopedia of Ancient Battles, Cilt 2 içinde, John Wiley & Sons Ltd., London, 2017, s. 1-10.
51. Lemerle, P., “Fl. Appalius Illus Trocundes”, Syria, Sayı 40, 1963, s. 315-322.
52. Lenski, N., “Assimilation and Revolt in the Territory of Isauria, from the 1st Century BC to the 6th Century AD”, Journal of the Economic and Social History of the Orient, 42/4, 1999, s. 413-465.
53. Leszka, M. J., “Illus Izauryjczyk Wobec Uzurpacjı Bazyliskosa”, Acta Universitatis Lodziensis Folia Historica, Sayı 80, 2005, s. 45-53.
54. Leszka, M. J., “The Career of Flavius Appalius Illus Trocundes”, Byzantinoslavica, Sayı 71, 2013, s. 47-58.
55. Leszka, M. J., “John The Scythian – A Slayer of Usurpers and The Isaurians”, Studia Ceranea, Sayı 10, 2020, s. 383-397.
56. Leszka, M. J., “Kwestia Obsady Stanowisk Magistrów militum Za Panowania Casarza Zenona (474-491)”, Balcanica Posnaniensia, XXVIII/2, 2021, s. 5-22.
57. Lewin, A., “Banditismo e Civilitas nella Cilicia Tracheia Antica e Tardoantica”, Quaderni storici, Sayı 76, 1991, s. 167-185.
58. Lippold, A., “Zenon 17”, Paulys Realencyclopädie Der Classischen Altertumswissenschaft, 19/10A, 1972, s. 169-213.
59. Mackay, T. S., Olba in Rough Cilicia, Bryn Mawr College (Doktora Tezi), Michigan, 1968.
60. MacMullen, R., Soldier And Civilian In The Later Roman Empire, Harvard University Press, Cambridge, 1963.
61. Matthews, J., The Roman Empire of Ammianus, Michigan Classical Press, London, 1989.
62. McCail, R. C., “P. Gr. Vindob. 29788C: Hexameter Encomium on an Un-Named Emperor”, The Journal of Hellenic Studies, Sayı 98, 1978, s. 38-63.
63. Meitke, G. ve S. Ristow, “Kilikien (Cilicia, Isauria)”, Reallexikon Für Antike und Christentum, Cilt 20, 2004, s. 804-864.
64. Mitchell, S., Geç Roma İmparatorluğu Tarihi (M. S. 284-641), (Çev. Turhan Kaçar), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2016.
65. Narro, Á., “The Portrait of Seleukeia in the Miracles of Saint Thekla”, (Ed. Ana de Francisco Heredero, David Hernández de la Fuente ve Susana Torresprieto), New Perspectives on Late Antiquity in the Eastern Roman Empire içinde, Cambridge Scholars Publishing, Cambridge, 2014, s. 64-80.
66. Néroutsos, T. D., “La forteresse d’Antioche en Isaurie et le praeses Lauricius”, Bulletin de Correspondance Hellénique, Sayı 2, 1878, s. 16-19.
67. Onur, F., “The Roman Army in Pamphylia: From the Third to Sixth Centuries A.D.”, Adalya, Sayı XII, 2009, s. 299-318.
68. Onur, F., “Perge’den Anastasius Dönemi’ne Ait Bir Ordu Fermanı: Ön Rapor”, (Ed. Kayhan Dörtlük, Dr. Tarkan Kâhya, Remziye Boyraz Seyhan ve Tuba Ertekin), Uluslararası Genç Bilimciler Buluşması I: Anadolu Akdenizi Sempozyumu Sempozyum Bildirileri içinde, Suna – İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Merkezi Yayınları, İstanbul, 2012, s. 257-272.
69. Pigonski, Ł., Military Elites and their Influence on the Eastern Roman Empire during the reigns of Theodosius II, Marcian, and Leo I, Uniwersytet Łódzki (Doktora Tezi), Łódz, 2021.
70. Pilhofer, P., Das frühe Christentum im kilikisch-isaurischen Bergland: die Christen der Kalykadnos-Region in den ersten fünf Jahrhunderten, De Gruyter, Boston, 2018.
71. Pilhofer, P., “Die Geschichte des ‘Rauhen Kilikien’ unter den Römern”, Klio, 102/1, 2020, s. 71-120.
72. PLRE I: The Prosopography Of The Later Roman Empire, Cilt I (A. D. 260-395), (Ed. A. H. M. Jones, J. R. Martindale ve J. Morris), Cambridge University Press, Cambridge, 1971.
73. PLRE II: The Prosopography Of The Later Roman Empire, Cilt II (A. D. 395-527), (Ed. J. R. Martindale), Cambridge University Press, Cambridge, 1980.
74. Pottier, B., “Banditisme et révolte en Isaurie au IVe et Ve siècles vus par les Isauriens eux-mêmes. La vie de Saint Conon”, Mediterraneo antico. Economie, società, culture, 8/2, 2005, s. 443-474.
75. Rosaci, F., “Un Isauro Alla Corte Di Teodosio II Premesse E Causa Dell’Ascesa Politica Di Flavio Zenone”, Peloro, VI/1, 2019, s. 19-29.
76. Rosaci, F., L’ascesa e il declino politico dei Isauri nel V secolo d. C., Università Degli Studi Di Messina (Doktora Tezi), 2020.
77. Rosaci, F., “La “guerra civile” isaurica”, Nuova Antologia Militare Rivista Interdisciplinare Della Società Italiana Di Storia Militare, Sayı 5, 2024, s. 323-336.
78. Rougé, J., “L’histoire Auguste et l’Isaurie au IVe siècle”, Revue des Études Anciennes, 68/3-4, 1966, s. 282-315.
79. Russo, C. A., “La Difficile Realtà Dell’ Isauria Tardoantica: Il Caso Dei Latrones”, Antesteria, Sayı 1, 2012, s. 475-481.
80. Saraçoğlu, H., Akdeniz Bölgesi, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul, 1989.
81. Sarantis, A., “Fortifications in the East: A Bibliographic Essay”, (Ed. Alexander Sarantis ve Neil Christie), War And Warfare In Late Antiquity içinde, Brill, Boston, 2013, s. 317-372.
82. Shaw, B. D., “Bandit Highland and Lowland Peace: The Mountains of Isauria-Cilicia”, Journal of the Economic and Social History of the Orient, 33/3, 1990, s. 237-270.
83. Stathakopoulos, D. Ch., Famine and Pestilence in The Late Roman and Early Byzantine Empire: A systematic Survey of Subsistence Crises And Epidemics, Routledge, New York, 2004.
84. Stein, E., Histoire du Bas-Empire II: De la disparition de l’empire d’Occident à la mort de Justinien (476-565), Desclée de Brouwer, Paris, 1949.
85. Syvänne, I., The Military History of Late Rome AD 457-518, Pen & Sword Books Ltd., Philadelphia, 2020.
86. Thompson, E. A., “The Isaurians Under Theodosius II”, Hermathena, Sayı 68, 1946, s. 18-31.
87. Ünal, A. ve K. S. Girginer, Kilikya-Çukurova İlk Çağlardan Osmanlılar Dönemi’ne Kadar Kilikya’da Tarihi Coğrafya, Tarih ve Arkeoloji, Homer Kitabevi, İstanbul, 2007.
88. Whitby, M., Rome at War AD 293-696, Osprey Publishing Limited, Oxford, 2002.
89. Whitby, M., “Armies and society in the later Roman world”, (Ed. Averil Cameron, Bryan Ward-Perkins ve Michael Whitby), The Cambridge Ancient History XIV Late Antiquity Empire And Successors A. D. 425-600 içinde, Cambridge University Press, Cambridge, 2008, s. 469-496.
90. Wilkinson, R. H., Private Armies And Personal Power In The Late Roman Empire, The University of Arizona (Yüksek Lisans Tezi), 2007.
91. Williams, S. ve G. Friell, The Rome That Did Not Fall: The Survival of the East in the Fifth Century, Routledge, London, 1999.