The Fine Balance Of Neutrality: The Krasny Vodoley Case And Turkish–Soviet Negotiations

Öz

This article examines the repatriation process of the Soviet vessel Krasnıy Vodoley and its crew within the framework of Turkey’s neutrality law in late 1941 and early 1942. The report dated 2 April 1942, authored by Captain A. A. Mihaylov, Deputy Naval Attaché of the USSR, constitutes a rare source that simultaneously documents diplomatic negotiations and local administrative practices. The document provides detailed insight into the decision-making processes of Turkish authorities concerning the interned Soviet ship and personnel, the interaction between the Soviet Embassy in Ankara (during the Vinogradov period) and local military command in Sinop, as well as the individual choices made by members of the ship’s crew. By approaching the Krasnıy Vodoley case as a microhistory, the article argues that Turkey’s neutrality policy during the war was shaped less by abstract norms of the law of war than by diplomatic bargaining and local administrative practices. At the same time, the refusal of part of the crew to return to the USSR blurred the distinction between the status of “interned military personnel” and that of “political refugees,” thereby exposing the conceptual and practical limits of neutrality law. Drawing on Mihaylov’s report preserved in the RGVA archive and situating it within the broader context of Turkish–Soviet diplomatic relations and the wartime geography of the Black Sea, this study seeks to reassess the internment regime by highlighting its intertwined legal and political dimensions.

Anahtar Kelimeler

• Second World War
• neutrality policy
• Turkish–Soviet relations
• Mihailov report
• internment regime

Destekleyen Kurum

The Scientific and Technological Research Council of Turkey (TÜBİTAK)

Proje Numarası

323K191

Etik Beyan

This article has been prepared within the framework of the TÜBİTAK-funded research project no. 323K191, entitled “The Activities of Soviet Ambassador S. A. Vinogradov (1941–1948).

Teşekkür

I would like to thank Assoc. Prof. Dr. Aleksandr Sotnichenko for facilitating my access to documents from the Russian State Military Archive.

TARAFSIZLIĞIN İNCE AYARI: “KRASNIY VODOLEY” VAKASI VE TÜRK-SOVYET MÜZAKERELERİ

Öz

Bu makale, 1941 yılı sonu, 1942 yılı başında Türkiye’nin tarafsızlık hukuku çerçevesinde yaşanan Sovyetler Birliği’ne ait “Krasnıy Vodoley” adlı geminin ve mürettebatının iade sürecini konu almaktadır. SSCB’nin Deniz Ateşe yardımcısı Kaptan A. A. Mihalyov tarafından kaleme alınan 2 Nisan 1942 tarihli rapor hem diplomatik hem de yerel idari uygulamaları bir arada gösteren nadir bir örnektir. Belge, Türk yetkililerinin “enterne” edilen Sovyet gemisi ve personeliyle ilgili karar süreçlerini, Ankara’daki Sovyet Elçiliği (Büyükelçi S. A. Vinogradov dönemi) ile yerel komutanlık (Sinop) arasındaki etkileşimi ve gemi personelinin bireysel tercihlerini ayrıntılarıyla ortaya koyar. Makale, “Krasnıy Vodoley” vakasını bir mikro-tarih olarak ele alarak, Türkiye’nin tarafsızlık politikalarının savaş hukukundan ziyade diplomatik müzakere ve yerel pratikler üzerinden şekillendiğini savunmaktadır. Aynı zamanda, mürettebatın bir bölümünün SSCB’ye dönmeyi reddetmesi, “enterne edilmiş asker” statüsünü “siyasi mülteci” kavramına yaklaştırarak tarafsızlık hukukunun sınırlarını tartışmaya açar. Bu çalışma, RGVA arşivindeki Mihaylov raporunu, dönemin Türk-Sovyet diplomatik ilişkileri ve Karadeniz savaş coğrafyasıyla ilişkilendirerek, enterne rejiminin hem hukukî hem de siyasal boyutlarını yeniden yorumlamayı amaçlar.

Anahtar Kelimeler

• II. Dünya Savaşı
• Tarafsızlık politikası
• Türk-Sovyet ilişkileri
• Mihaylov raporu
• enterne rejimi

Destekleyen Kurum

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK)

Proje Numarası

323K191

Etik Beyan

Bu makale 323K191 No'lu "“Sovyet Büyükelçisi S. A. Vinogradov’un çalışmaları (1941-1948)” başlıklı TÜBİTAK araştırma projesi kapsamında kaleme alınmıştır.

Teşekkür

Rusya Devlet Askeri Arşivi belgelerini temin etmemi sağlayan Doç. Dr. Aleksandr Sotniçenko'ya teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Deringil, Selim, Denge Oyunu, İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Dış Politikası, İletişim Yayınları.
2. Forczyk, Robert, Sevastopol 1942: Von Manstein’s triumph, Osprey Publishing, 2008.
3. Gökay, Bülent, “Turkish Neutrality in the Second World War and Relations with the Soviet Union”, Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 23:6, 2021, s. 845-853.
4. Hasanlı, Cemil, SSCB–Türkiye: Ot neytraliteta k holodnoy voyne (1939–1953), Tsentr Propagandı, 2011.
5. Hergüner, Mustafa, İkinci Dünya Savaşı Türk denizciliği, Hereke Yayınları, 2011.
6. İşçi, Onur, Turkey and the Soviet Union during World War II: Diplomacy, discord and international relations, I.B. Tauris, 2019.
7. Kolesnikov, Aleksandr, Atatürk dönemi Türk-Rus ilişkileri, Atatürk Araştırma Merkezi, 2010.
8. Sotniçenko, Aleksandr, “O Prebıvaniyi Sovyetskikh Grajdan v Turtsii v Gody Velikoy Oteçestvennoy Voynı (1941–1945 gg.)”, Tragiçeskiye stranitsı Yevropeyskoy istorii: Dvijeniye soprotivleniya i kollaboratsionizm s natsistskoy Germaniyey v gody Vtoroy Mirovoy voynı. Doklady 3-y Mejdunarodnoy nauçno-praktiçeskoy konferentsii, posvyaşçennoy 80-y godovşçine naçala Velikoy Oteçestvennoy voynı, 21–22 Sentyabrya 2021 g., Moskva, Rossiya içinde, 2021, s. 234–237.

9. Şirokorad, Aleksandr, Neytralı i soyuzniki v voyne protiv SSSR [SSCB’ye karşı Savaşta Tarafsızlar ve Müttefikler], Veçye Yayınevi, 2022.
10. Tamkin, Nicholas, Britain, Turkey, and the Soviet Union, 1940–45: Strategy, diplomacy and international politics, Palgrave Macmillan, 2009.
11. T. C. Dışişleri Bakanlığı, Türkiye dış politikasında 50 yıl: İkinci Dünya Savaşı yılları (1939–1946), T. C. Dışişleri Bakanlığı Yayınları, 1973.
12. Teke, Cevdet, “II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye’ye iltica eden askerî deniz ve hava araçları”, ETÜT, 4(Haziran), 2022, s. 127–148.
13. Tekir, Süleyman, “İkinci Dünya Savaşı yıllarında Türkiye’de sivil ve askerî mülteciler meselesi”, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(Bahar), 2019, s. 227–256.
14. Uyanıker, Ferhat, II. Dünya Savaşı sürecinde Türk donanmasındaki gelişmeler, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü (Doktora Tezi), İstanbul, 2019.
15. Vasilyev, N., O Turetskom “Neytralitete” vo Vtoroy Mirovoy Voyne [İkinci Dünya Savaşı’nda Türk “tarafsızlığı” üzerine], Gosudarstvennoye İzdatelstvo Politiçeskoy Literaturı, 1951.
16. Weisband, Edward, Turkish foreign policy, 1943–1945, Expanded ed., Routledge, 2015.