Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912)

Durmuş Akalın

doi:10.18513/egetid.185914

Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912)

Öz

Osmanlı Devleti’nin gerilemesi ile birlikte Kızıldeniz’deki Osmanlı üstünlüğü de bundan etkilendi. Yemen’in en stratejik noktalarından olan Aden’e yerleşen İngilizler, Osmanlı Devleti için güney topraklarında dikkat edilmesi gereken bir aktör haline geldi. Önceleri son derece kıymetsiz olan Kızıldeniz sahilleri ve bu denizde yer alan adalar ile limanlar, Süveyş Kanalı’nın açılmasıyla birlikte birer cazibe merkezi oldu. Bu durumdan en fazla etkilenen yerlerden biri de Arap Yarımadası’nda yer alan Yemen’di. Aden ve Hadramutlar bölgesi İngilizlerin elindeydi. Buna karşılık bir ara gevşek bir idareye sahip olan Kuzey Yemen bir süre Mısır idaresinde kalsa da XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren doğrudan Osmanlı yönetimi altına alınmak üzereydi. Bu gelişmeler yaşanırken Fransızlar da bölgede kendilerine üs vazifesi görebilecek bir yere sahip olma teşebbüsünde bulundular. Fransızların Yemen üzerinde ilgilendikleri nokta ise Şeyh Said oldu. Burası Kızıldeniz sahilinde İngilizlerin bölgedeki askeri varlığına karşı denge oluşturabilecek bir liman olarak düşünüldü. Bu makale ile Fransızların Yemen üzerindeki girişimi ve Osmanlı Devleti’nin bu girişime karşı aldığı tedbirler ele alınacaktır. Olayların seyri üzerinden Osmanlı Devleti’nin meseleyi ele alışı izah edilecektir.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Devleti, Şeyh Said, Yemen, Kızıldeniz, Babü’l Mendeb, Fransa

Kaynakça

Arşiv Belgeleri
a. Osmanlı Arşivleri
A.MKT. 197/16 (1265. 6. 21).
A.MKT.MHM. 441/93 (1286 R. 7).
BEO. 103/7656; 178/13276; 198/14831; 2389/179114; 3971/297810; 4107/307977; 4117/308757.
DH. MKT. 1777/38.
DH.SYS. 37/10 (1330. 12. 21).
DH.ŞFR. 445/52 (1330. Te.9).

HR. SYS. 102/8; 105/1; 105/3; 105/4; 105/7; 105/8; 105/13.
HR. TO. 84/107 (1891. 12. 6); 85/85 (1893. 5. 25); 511/22 (1870. 7. 20); 511/53 (1872. 6. 12).
İ.DH. 872/69665.
İ.MTZ. (05) 34/1978.
ŞD. 2562/2; 1147/15.
Y.A.HUS. 267/54; 291/44.
Y.PRK.EŞA. 14/101.
Y.PRK.UM. 74/50.
Araştırma-İnceleme Eserler
Ahmed Lütfi Efendi 1989
Ahmed Lütfi Efendi, Vakanüvis Ahmed Lütfi Efendi Tarihi, C. XII, Yay. Haz. Münir Aktepe, TTK Basımevi, Ankara.
Ahmet Raşit Paşa 2013
Ahmet Raşit Paşa, Tarih-i Yemen ve San’a, Cilt I-II, Yay. Haz. Sadettin Baştürk, Taşhan Kitap Yayınları, Ankara.
Baldry 1977 John Baldry, “Anglo-Italian Rivalry in Yemen and Asir 1900-1934”, Die Welt des Islams, New Series, Vol. 17-4, s.155-193.
Baldry 1978 John Baldry, “British Naval Operations Against Turkish Yemen 1914-1919”, Arabica, T. 25, Fasc. 2, s. 148-197.
Bell 1965 K. Bell, “British Policy towards the Construction of the Suez Canal 1859-1865”, Transaction of the Royal Historical Society, Fifth Series, Vol. 15, s.121-143.
Darkot 1997 Besim Darkot, “Aden”, İslam Ansiklopedisi, Cilt 1, M.E.B., Eskişehir, s. 135-137.
Deringil 1988 Selim Deringil, “The Ottoman Response to the Eyptian Crisis of 1881-82”, Middle Eastern Studies, Vol. 24, No. 1, s. 3-24.
Deringil 2003 Selim Deringil, “They Live in a State of Nomadism and Savagery: The Late Ottoman Empire and Post-Colonial Debate”, Comparative Studies in Society and History, Vol. 45, No. 2, s.311-342.
Dresch 1984 P. Dresch, “The Position of Shaykhs Among the Northern Tribes of Yemen”, Man, New Series, Vol. 19, No. 1, s.31-49.
Eldar 1990 Dan Eldar, “French Policy towards Husayn, Sharif of Mecca”, Middle Eastern Studies, Vol. 26, No. 3, s.329-350.
Emecen 2002 Feridun Emecen, “Sultan Süleyman Çağı ve Cihan Devleti”, Türkler, Cilt 9, Yeni Türkiye Yayınları, Ed. Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca, Ankara, s. 501-520.
Fortna 2005 Benjamin C. Fortna, “Change in the School Maps of the Late Ottoman Empire”, Imago Mundi, Vol. 57, No. 1, s.23-34.
Gencer 2001 Ali İhsan Gencer, Bahriye’de Yapılan Islahat Hareketleri ve Bahriye Nezareti’nin Kuruluşu (1789-1867), TTK Basımevi, Ankara
Grohmann 1997a Adolf Grohmann, “Perim”, İslam Ansiklopedisi, C. 9, M.E.B., Eskişehir, s.551-552.
Grohmann 1997b Adolf Grohmann, “Şeyh Said”, İslam Ansiklopedisi, C. 11, M.E.B., Eskişehir, s.467-468.
Güner 2012 Selda Güner, Osmanlı Arabistanı’nda Kıyam ve Tenkil Vehhabi-Suudiler (1774-1819), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
Ivanov 2013 Nikolay Ivanov, Osmanlı’nın Arap Ülkelerini Fethi, TTK Basımevi, Ankara.
Kızıltoprak 2010 Süleyman Kızıltoprak, Mısır’da İngiliz İşgali: Osmanlı’nın Diplomasi Savaşı (1882-1887), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
Kour 1981 Z.H. Kour, The History of Aden 1839-72, Frank Cass, London.
Kurşun 1992 Zekeriya Kurşun, Yol Ayrımında Türk-Arap İlişkileri, İrfan Yayınevi, İstanbul.
Orhonlu 1996 Cengiz Orhonlu, Osmanlı İmparatorluğu’nun Güney Siyaseti Habeş Eyaleti, TTK Basımevi, Ankara.
Özbaran 2013 Salih Özbaran, Umman’da Kapışan İmparatorluklar Osmanlı ve Portekiz, Tarihçi Kitabevi, İstanbul.
Özbek 2008 Nadir Özbek, “Policing the Countryside: Gendarmes of the Late 19th-Century Ottoman Empire (1876-1908)”, International Journal of Middle East Studies, Vol. 40. No. 1, s.47-67.
Öztürk 2010 Mustafa Öztürk, “Arap Ülkelerinde Osmanlı İdaresi”, History Studies, Ortadoğu Özel Sayısı, s.325-351.
Panzac 1992 Daniel Panzac, “International and Domestic Maritime Trade in the Ottoman Empire during the 18th Century”, International Journal of Middle East Studies, Vol. 24, No. 2, s.189-206.
Plaut 1998 Martin Plaut, “Yemen&Eritrea: Friends Once More?”, Review of African Political Economy, Vol. 25, No. 78, s.659-661.
Rawson 1885 Rawson W. Rawson, “European Territorial Claims on the Coasts of the Red Sea, and Its Southern Approaches, in 1885”, Proceedings of the Royal Geographical Society and Monthly Record of Geography, Vol. 7 No. 2, s.93-119.
Rogan 1996 Eugene L. Rogan, “Asiret Mektebi: Abdulhamid II’s School for Tribes (1892-1907)”, International Journal of Middle East Studies, Vol. 28, No. 1, s.83-107.
Salibi 1979 Kamal S. Salibi, “Middle Eastern Parallels: Syria-Iraq-Arabia in Ottoman Times”, Middle Eastern Studies, Vol. 15, No. 1, s.70-81.
Sırma 2008 İhsan Süreyya Sırma, Osmanlı Devleti’nin Yıkılışında Yemen İsyanları, Beyan Yayınları, İstanbul.
Swagman 1988 Charles F. Swagman, “Tribe and Politics: An Example from Highland Yemen”, Journal of Anthropological Research, Vol. 44, No. 3, s.251-161.
Tandoğan 2013 Muhammed Tandoğan, Afrika’da Sömürgecilik ve Osmanlı Siyaseti (1800-1922), TTK Basımevi, Ankara.
Yavuz 2003 Hulusi Yavuz, Yemen’de Osmanlı İdaresi ve Rumuzî Tarihi, C.1, TTK Basımevi, Ankara.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

-

Yazarlar

Durmuş Akalın

Yayımlanma Tarihi

21 Ocak 2016

Gönderilme Tarihi

21 Ocak 2016

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2015 Cilt: 30 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.18513/egetid.185914

IZ

https://izlik.org/JA34JX37EC

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Akalın, D. (2016). Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912). Tarih İncelemeleri Dergisi, 30(1), 1-44. https://doi.org/10.18513/egetid.185914

AMA

1.Akalın D. Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912). TID. 2016;30(1):1-44. doi:10.18513/egetid.185914

Chicago

Akalın, Durmuş. 2016. “Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912)”. Tarih İncelemeleri Dergisi 30 (1): 1-44. https://doi.org/10.18513/egetid.185914.

EndNote

Akalın D (01 Ocak 2016) Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912). Tarih İncelemeleri Dergisi 30 1 1–44.

IEEE

[1]D. Akalın, “Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912)”, TID, c. 30, sy 1, ss. 1–44, Oca. 2016, doi: 10.18513/egetid.185914.

ISNAD

Akalın, Durmuş. “Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912)”. Tarih İncelemeleri Dergisi 30/1 (01 Ocak 2016): 1-44. https://doi.org/10.18513/egetid.185914.

JAMA

1.Akalın D. Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912). TID. 2016;30:1–44.

MLA

Akalın, Durmuş. “Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912)”. Tarih İncelemeleri Dergisi, c. 30, sy 1, Ocak 2016, ss. 1-44, doi:10.18513/egetid.185914.

Vancouver

1.Durmuş Akalın. Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912). TID. 01 Ocak 2016;30(1):1-44. doi:10.18513/egetid.185914

Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912)

Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912)

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Akim Kalmış Bir Proje Hudeyde-Sana Demiryolu İmtiyazı

17- 18. Yüzyıl Avrupa Resim Sanatında Türk İmgesi Olarak Kahve

YEMEN’DE İSYAN VE KOLERA (1911)