Dini İnanç Kavramlarına Yönelik Algı Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Öz

Bu araştırmanın amacı, farklı öğretim kademelerinde öğrenim gören öğrencilerin inanç kavramına yönelik algılarını belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Araştırma, nicel araştırma desenlerinden metodolojik araştırma modeline dayalı olarak yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini, Siirt il merkezindeki ortaokul ve lise kademelerinde öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi uygun (kolayda) örnekleme yöntemiyle belirlenen beş ortaokul ve beş lisede öğrenim gören toplam 626 öğrenciden oluşmaktadır. Ölçek geliştirme sürecinde veriler iki bağımsız çalışma grubu üzerinden toplanmıştır. İlk çalışma grubunda yer alan 326 öğrenciden elde edilen veriler, ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kapsamında analiz edilmiştir. İkinci çalışma grubunda yer alan 300 öğrenciden elde edilen veriler ise belirlenen faktör yapısının doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sürecinde kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, üç alt faktörden ve 34 maddeden oluşan beşli Likert tipinde bir ölçek elde edilmiştir. Faktör analizi sonucunda üç alt faktör, toplam varyansın %33,17'sini açıklamıştır. Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliliğine ilişkin Cronbach alpha katsayısı. 75 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular, geliştirilen ölçeğin farklı öğretim kademelerinde öğrenim gören öğrencilerin inanç kavramına yönelik algılarını belirlemede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İnanç
• algı
• inanç algısı
• ölçek
• faktör analizi

Etik Beyan

Yazarın çalışmasına ait hakemlik süreci devam ederken, dergimizdeki rolü askıya alınmış; böylece sürece erişimi engellenerek çift taraflı kör hakemlik ilkesi korunmuştur.

Validity and Reliability Study of the Religious Belief Concepts Perception Scale

Öz

The purpose of this study is to develop a valid and reliable measurement instrument for determining the perceptions of students at different educational levels regarding the concept of belief. The study was conducted based on a methodological research model derived from sound research designs. The study population consists of students attending middle and high schools in the city center of Siirt. The study sample comprises a total of 626 students attending five middle schools and five high schools, selected using the convenient (convenience) sampling method. During the scale development process, data were collected from two independent study groups. Data obtained from the first study group, consisting of 326 students, were analyzed using Exploratory Factor Analysis (EFA) to examine the construct validity of the scale. Data obtained from the second study group, consisting of 300 students, were used in the Confirmatory Factor Analysis (CFA) process to verify the identified factor structure. As a result of the analyses, a five-point Likert-type scale consisting of three sub-factors and 34 items was obtained. The three sub-factors accounted for 33.17% of the total variance. The Cronbach's alpha coefficient for the internal consistency reliability of the scale was calculated as .75. The findings indicate that the developed scale is a valid and reliable measurement instrument that can be used to determine the perceptions of students at different educational levels regarding the concept of belief.

Anahtar Kelimeler

• Religious
• perception
• perception of religious belief
• scale
• factor analysis

Etik Beyan

While the peer review process for the author’s manuscript is ongoing, the author’s role in our journal has been suspended; this prevents the author from accessing the process, thereby upholding the principle of double-blind peer review.

Kaynakça

1. Akyürek, S. (2004). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerinde Akyürek, S. (2004). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerinde Kavram Haritalarının Kullanımı. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Çalışma Toplantısı-I. (76-91.ss.). Z. Şeyma Arslan (Ed.). İstanbul: Dem Yayınları.
2. Altaş, N. (2004). Öğrenci Velilerinin İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerine Karşı Tutum Düzeylerinin Dinî Tutum Düzeyleriyle İlişkisi (Ön Araştırma). Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 45(1), 85-105. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000179
3. Allport, G. W. (2005). Birey ve Dinî (Çev. B. Sambur). Ankara: Elis Yayınları.
4. Atik, A. (2019).Çocukluk Dönemi Din Eğitimine Bilimsel Temelli Bir Yaklaşım Denemesi. Dinî Araştırmalar, 22 (56), 353-369.
5. Atik, A. (2016). Ernest Harms ve Ronald Goldman’ın Dinî Gelişim Kuramları Bağlamında Dinî İçerikli Çocuk Kitapları. (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
6. Aydın, A. (2016). Eğitim Psikolojisi Gelişim-Öğrenme-Öğretim (14. Baskı). Pegem Akademi.
7. Aydın, B. (2019). Çocuk ve Ergen Psikolojisi (6. Baskı). Nobel Yayıncılık.
8. Başaran, İ. E. (2005). Eğitim Psikolojisi Gelişim, Öğrenme ve Ortam (6.baskı). Nobel Yayınları.

9. Bilici, A. B. (2014). 0-6 Yaş Grubu Çocuklarda Dinî Gelişim Süreci ve Din Eğitimi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
10. Boateng, G. O., Neilands, T. B., Frongillo, E. A., Melgar-Quiñonez, H. R., & Young, S. L. (2018). Best practices for developing and validating scales for health, social, and behavioral research: A primer. Frontiers in Public Health, 6, Article 149. https://doi.org/10.3389/fpubh.2018.00149
11. Brown, T. A. (2015). Confirmatory factor analysis for applied research (2nd ed.). Guilford Press.
12. Büyüköztürk, Ş. (2019). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Pegem Akademi.
13. Costello, A. B., & Osborne, J. W. (2005). Best practices in exploratory factor analysis: Four recommendations for getting the most from your analysis. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 10(7), 1–9. https://doi.org/10.7275/jyj1-4868
14. Cüceloğlu, D. (2007). İnsan ve Davranışları (16.Baskı). Remzi Kitabevi.
15. Çolakkadıoğlu, O. (2014). Bilişsel Gelişim. A. Rezan Çeçen Eroğul ve F. Yurtal (Ed.), Eğitim Psikolojisi El Kitabı içinde (97-179. ss.). Mentis Yayıncılık.
16. DeVellis, R. F., & Thorpe, C. T. (2017). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Sage Publications.
17. Elkind, D. (1978). Religious development. In D. Elkind, The child's reality: Three developmental themes (pp. 1–45). Lawrence Erlbaum Associates.
18. Fowler, J. W. (1981). Stages of faith: The psychology of human development and the quest for meaning. Harper & Row.
19. George, D., & Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference. 11.0 update (4th ed.). Allyn & Bacon.
20. Goldman, R. (1964). Religious thinking from childhood to adolescence. Routledge & Kegan Paul.
21. Goldman, R. (1965). Readiness for religion: A basis for developmental religious education. Routledge & Kegan Paul
22. Güler, Ö. (2007). Tanrı algısı ölçeği (TA): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 48(1), 123–133.
23. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
24. Harms, E. (1944). The development of religious experience in children. American Journal of Sociology, 50(2), 112–122. https://doi.org/10.1086/219518
25. Holm Nill, G. (2018). Din Psikolojisine Giriş (Çev. A. Bahadır). İnsan Yayınları.
26. Horozcu, Ü. ve Demir, Z. (2018). Ergenler için dinî inanç ölçeği (EDİÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 4(1), 81–92.
27. Hoy, A. W. (2015). Eğitim Psikolojisi (1.Baskı). Kaknüs Yayınları.
28. Hökelekli, H. (2005). Din Psikolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
29. Jung, C. G. (2017). Psikoloji ve Din (1.Baskı). Okyanus Yayıncılık.
30. Kalaycı, Ş. (Ed.). (2010). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri. Asil Yayınları.
31. Kandemir, M. (2013). Bilişsel Gelişim. Ş. Işık Terzi (Ed.), Eğitim Psikolojisi içinde (79-129.ss). Pegem Akademi Yayınları.
32. Kandemir, S. (2022). Lise öğrencilerinin İslam inanç esaslarını benimseme düzeyleri üzerine bir araştırma. Kocatepe İslami İlimler Dergisi, 5(2), 354–379.
33. Karacoşkun, M. D. (2004). Dinî İnanç – Dinî Davranış İlişkisine Sosyo – Psikolojik Yaklaşımlar. Din bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 2(4).23-236.
34. Karakaya, S. (2008). Dindarlık ve Kişilik Arasındaki İlişki, Allport ve Fromm’un Karşılaştırmalı Analizi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
35. Kılıçaslan, Z. (2013). 10-12 Yaş Grubu Çocuklarda Dinî ve Ahlaki Kavramların Algılanma Biçimleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimler Enstitüsü.
36. Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling (5th ed.). Guilford Press.
37. Korkmaz, A. (2016). Eğitim Bilimine Giriş. (11. Baskı). Nobel Yayınları.
38. Mehmedoglu, Y. (2005). Okul Öncesi Çocuklarda Dinî Duygunun Gelişimi ve Eğitimi (2. Baskı). Türkiye Diyanet İşleri Yayınları.
39. Mehmetoğlu, A. U. & Aygün, A. (2006). James W. Fowler ve İnanç Gelişim Teorisi. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 (1), 117-139.
40. Ok, Ü. (2011). Dinî tutum ölçeği: Ölçek geliştirme ve geçerlik çalışması. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(2), 528–549.
41. Oral, B. ve Süer, S. (2020). Program Değerlendirmede Kullanılan Araştırma Yöntemleri ve Veri Toplama Araçları. B. Oral ve T. Yazar (Ed.), Eğitimde Program Geliştirme ve Değerlendirme içinde (510-536.ss.). Pegem Akademi Yayınları.
42. Özyurt, B. E. (2015). Gelişim Konularına Genel Bakış. A. Kaya (Ed.), Eğitim Psikolojisi içinde (1-30.ss.). Pegem Akademi Yayınları.
43. Peterson, R. A. (2000). A meta-analysis of variance accounted for and factor loadings in exploratory factor analysis. Marketing Letters, 11(3), 261–275. https://doi.org/10.1023/A:1008191211004
44. Piaget, J. (1939). Çocukta Hüküm ve Muhakeme. (Çev., S. Esat Siyavuşgil).
45. Piaget, J., & Inhelder, B. (1969). The psychology of the child. Basic Books.
46. Polit, D. F., & Beck, C. T. (2017). Nursing research: Generating and assessing evidence for nursing practice (10th ed.). Wolters Kluwer.
47. Selçuk, M. (2015). Çocuğun Eğitiminde Dinî Motifler (6.Baskı). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay.
48. Senemoğlu, N. (2018). Gelişim, Öğrenme ve Öğretim Kuramdan Uygulamaya (25.baskı). Anı Yayıncılık.
49. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23–74.
50. Shrestha, N. (2021). Factor analysis as a tool for survey analysis. American Journal of Applied Mathematics and Statistics, 9(1), 4–11.
51. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
52. Taştekin, O. (2004). İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programının Öğretmenlere Göre Değerlendirilmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(17), 177-207. https://doi.org/10.17120/omuifd.02768
53. Topuz, İ. (2003). Dinî Gelişim Seviyeleri ile Dinî Başa çıkma Tutumları Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma. (Yayınlanmamış doktora tezi). Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
54. Torun, E. (2019). Ortaokul 5. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programında Yer Alan Dinî Kavramların Öğrenci Görüşleri Açısından Değerlendirilmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
55. Wadsworsth, B. J. (2015). Piaget’nin Duyuşsal ve Bilişsel Gelişim Kuramı. (Çev. Editör; Z. Selçuk). Pegem Akademi Yayınlar.
56. Yaşar, K. (2019). 5.Sınıf Öğrencilerinin Allah’a İman Konusunu Algılama Düzeyi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
57. Yavuzer H. (2019), Çocuk Psikolojisi (44. Baskı). Remzi Kitabevi.
58. Yong, A. G., & Pearce, S. (2013). A beginner's guide to factor analysis: Focusing on exploratory factor analysis. Tutorials in Quantitative Methods for Psychology, 9(2), 79–94. https://doi.org/10.20982/tqmp.09.2.p079