Dijitalleşmenin Tarımsal Yapı Üzerindeki Etkileri: Türkiye Odaklı ve AB Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme

Öz

u çalışma, tarımda dijitalleşmenin tarımsal yapı üzerindeki etkilerini Türkiye odaklı ve Avrupa Birliği (AB) ile karşılaştırmalı bir perspektifle incelemektedir. Hassas tarım, akıllı tarım, Tarım 4.0, yapay zekâ ve büyük veri uygulamalarının; üretim teknikleri, maliyet ve kârlılık yapısı, işletme ölçekleri, kırsal istihdam ve sosyal eşitsizlikler üzerinde çok boyutlu bir dönüşüm yarattığı kabul edilmekle birlikte, bu dönüşümün etkileri ülkeler ve tarımsal yapılar arasında farklılık göstermektedir. Çalışmanın amacı, dijitalleşmenin Türk tarımında üretim yapısı, maliyet–kârlılık dengesi ve kırsal istihdam üzerindeki teknik, ekonomik ve sosyal etkilerini ortaya koymak ve bu etkileri AB deneyimiyle karşılaştırarak değerlendirmektir. Yöntem olarak anlatımsal (narrative) literatür derlemesi benimsenmiş; Türkiye ve AB odaklı akademik çalışmalar, politika belgeleri ve uluslararası raporlar tematik olarak analiz edilmiştir. Bulgular, Türkiye’de dijital tarım uygulamalarının sınırlı ancak artan bir yaygınlığa sahip olduğunu; sürecin büyük ölçüde sermaye yoğun ve büyük ölçekli işletmeler tarafından sürüklendiğini göstermektedir. AB’de ise dijitalleşmenin daha kurumsallaşmış ve politika destekli bir yapı sergilediği görülmektedir. Çalışma, dijitalleşmenin tarımsal yapı üzerindeki etkilerinin teknoloji kadar altyapı, eğitim, finansman ve politika tercihlerine bağlı olduğunu vurgulamakta ve Türkiye için kapsayıcı dijital tarım politikalarına yönelik çıkarımlar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital tarim;
• Tarim 4.0;
• Tarimsal yapı;
• Tarim ekonomisi;
• Tarim politikalari;
• Türkiye-AB karşılaştırması

The Effects of Digitalisation on Agricultural Structure: A Turkey-Focused and EU Comparative Evaluation

Abstract

This study examines the effects of digitalisation in agriculture on the agricultural structure from a Turkey-focused and comparative perspective with the European Union (EU). While precision farming, smart farming, Agriculture 4.0, artificial intelligence and big data applications are widely recognised as drivers of multidimensional transformation in production techniques, cost and profitability structures, farm scales, rural employment and social inequalities, the impacts of this transformation vary across countries and agricultural structures. The aim of the study is to analyse the technical, economic and social effects of digitalisation on production structures, cost–profitability dynamics and rural employment in Turkish agriculture, and to evaluate these effects in comparison with the EU experience. A narrative literature review approach is adopted, and selected academic studies, policy documents and international reports focusing on Turkey and the EU are thematically analysed. The findings indicate that digital agriculture applications in Turkey have a limited but increasing prevalence, largely driven by capital-intensive and large-scale farms, whereas digitalisation in the EU is more institutionalised and policy-supported. The study emphasises that the effects of digitalisation on agricultural structure are shaped not only by technology itself but also by infrastructure, education, financing and policy choices, and offers policy implications for more inclusive digital agriculture strategies in Turkey.

Keywords

• Dıgital agriculture;
• Agriculture 4.0;
• Aagricultural structure;
• Agricultural economics;
• Agrucultural polices;
• Türkey EU;

Kaynakça

1. Anonymous (2019a). FAO, Digital technologies in agriculture and rural areas – Briefing paper. Food and Agriculture Organization of the United Nations.
2. Anonymous (2019b) World Bank. Harvesting prosperity: Technology and productivity growth in agriculture. World Bank GroupBağcı, A. (2023). Dijital dönüşüm ve yapay zekânın tarım politikası ve uygulamalardaki yeri. Sayıştay Dergisi. https://doi.org/10.52836/sayistay.1792920
3. Bağcı, A. (2025). Tarımda dijital dönüşüm ve sürdürülebilirlik: Türkiye örneği üzerinden çok boyutlu bir değerlendirme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14(5), 2313–2333. https://doi.org/10.15869/itobiad.1744124
4. Baz, İ. (2024). Industry 4.0 in agriculture: Smart agricultural applications and drone use in agriculture. Turkish Journal of Agriculture – Food Science and Technology, 13(5), 1139–1145. https://doi.org/10.24925/turjaf.v13i5.1139-1145.6905
5. Bronson, K., & Knezevic, I. (2016). Big Data in food and agriculture. Big Data & Society, 3(1), 1–5. https://doi.org/10.1177/2053951716648174
6. Carolan, M. (2017). Publicising food: Big Data, precision agriculture and co‐experimental techniques of addition. Sociologia Ruralis, 57(2), 135–154. https://doi.org/10.1111/soru.12120
7. Demir, O., & Şahin, E. (2024). Tarımda dijitalleşme ve ekonomik etkiler: Sistematik literatür incelemesi. Ziraat Fakültesi Dergisi, 39(1), 1–18. https://doi.org/10.20289/zfdergi.1382916
8. Dertli, S., & Dertli, M. (2023). Dijital tarım (Tarım 4.0) ve metaverse kavramlarına yönelik bireylerin bilgi ve farkındalık düzeyleri. Bayburt Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. https://doi.org/10.55117/bufbd.1292198

9. FAO. (2025). Digital agriculture in Türkiye: Policy analysis report. Food and Agriculture Organization of the United Nations.
10. Gebbers, R., & Adamchuk, V. I. (2010). Precision agriculture and food security. Science, 327(5967), 828–831. https://doi.org/10.1126/science.1183899
11. Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep learning. MIT Press. Hollinger, F. (2025). Digital technologies for agriculture in Türkiye. Food and Agriculture Organization of the United Nations.
12. Klerkx, L., Jakku, E., & Labarthe, P. (2019). A review of social science on digital agriculture, smart farming and Agriculture 4.0: New contributions and a future research agenda. NJAS - Wageningen Journal of Life Sciences, 90–91, 100315. https://doi.org/10.1016/j.njas.2019.100315
13. Lowder, S. K., Skoet, J., & Raney, T. (2016). The number, size, and distribution of farms, smallholder farms, and family farms worldwide. World Development, 87, 16–29. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2015.10.041
14. Özoğul, G. (2025). Evaluation of information and communication technology utilisation in Turkish agriculture. International Journal of Agriculture Environment and Food Sciences, 9(Special Issue), 25–26. https://doi.org/10.31015/2025.si.13
15. Pakdemirli, B., Birişik, N., Aslan, İ., Sönmez, B., & Gezici, M. (2021). Türk tarımında dijital teknolojilerin kullanımı ve tarım-gıda zincirinde Tarım 4.0. Toprak Su Dergisi, 10(1), 78–87. https://doi.org/10.21657/topraksu.898774
16. Reardon, T., Echeverria, R., Berdegué, J., Minten, B., Liverpool-Tasie, S., Tschirley, D., & Zilberman, D. (2019). Rapid transformation of food systems in developing regions: Highlighting the role of agricultural research & innovations. Agricultural systems, 172, 47-59.
17. Rose, D. C., & Chilvers, J. (2018). Agriculture 4.0: Broadening responsible innovation in an era of smart farming. Frontiers in Sustainable Food Systems, 2, 87. https://doi.org/10.3389/fsufs.2018.00087
18. Russell, S. J., & Norvig, P. (2010). Artificial intelligence: A modern approach (3rd ed.). Prentice Hall. Schimmelpfennig, D. (2016). Farm profits and adoption of precision agriculture (Economic Research Report No. 217). U.S. Department of Agriculture, Economic Research Service.
19. Seren, M. (2024). Linking digital agriculture research and export outcomes: A bibliometric analysis. Turkish Journal of Agriculture – Food Science and Technology, 13(10), 2156–2162. https://doi.org/10.24925/turjaf.v13i10.2156-2162.7873
20. Şahin, A., & Kalender, B. (2025). Digital transformation in agricultural structures: Evaluation in terms of technological developments, practices and sustainability. Turkish Journal of Agriculture – Food Science and Technology, 13(S2), 3708–3717. https://doi.org/10.24925/turjaf.v13is2.3708-3717.8158
21. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Tarımda dijitalleşme, veri tabanlı tarım ve teknolojik gelişim çalışma grubu raporu.
22. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Türkiye dijital tarım stratejisi.
23. Van der Ploeg, J. D. (2008). The new peasantries: Struggles for autonomy and sustainability in an era of empire and globalization. Earthscan.
24. Wolfert, S., Ge, L., Verdouw, C., & Bogaardt, M.-J. (2017). Big Data in smart farming – A review. Agricultural Systems, 153, 69–80. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2017.01.023
25. Yıldız, M., & Kaya, İ. (2023). Tarım 4.0’ın ekonomik etkileri üzerine bir değerlendirme. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 18(2), 55–72. https://doi.org/10.47103/bilturk.1218500
26. Yılmaz, S., & Arslan, A. (2024). Tarımda dijitalleşme ve teknolojik dönüşüm: Sistematik literatür incelemesi. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 39(2), 215–230.
27. Zhang, N., Wang, M., & Wang, N. (2002). Precision agriculture – A worldwide overview. Computers and Electronics in Agriculture, 36(2–3), 113–132. https://doi.org/10.1016/S0168-1699(02)00096-0