Derleme

Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri

Cilt: 6 Sayı: 2 23 Ekim 2026
PDF İndir
EN TR

Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri

Öz

Bu çalışma, tarımsal biyoteknolojinin ekonomik etkilerini değerlendirmek amacıyla 2000–2024 yılları arasında yayımlanan 147 ampirik araştırmayı PRISMA 2020 sistematik derleme yöntemiyle incelemektedir. Araştırmada genetiği değiştirilmiş (GDO) ürünlerin verim, girdi kullanımı, üretim maliyetleri, çiftçi geliri ve kârlılık üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. İnceleme özellikle soya, mısır, pamuk ve kanola gibi ürünler ile böcek dirençli (IR) ve herbisit toleransı (HT) özelliklerine sahip ürünlere odaklanmaktadır. Böcek direnci kapsamında incelenen çalışmaların önemli bir bölümünde Bacillus thuringiensis (Bt) genlerle geliştirilen ürünler incelemeye alınmıştır. Bulgular, tarımsal biyoteknolojinin genel olarak çiftçi ekonomisi üzerinde olumlu etkiler yarattığını göstermektedir. Çalışmaların çoğu, GDO’lu ürünlerin verimi artırdığını, pestisit kullanımını azalttığını, üretim maliyetlerini düşürdüğünü ve çiftçi gelirlerini yükselttiğini ortaya koymaktadır. Ekonomik faydaların özellikle gelişmekte olan ülkelerde daha belirgin olduğu belirlenmiştir. Literatürün genel eğilimi, ürün bazında en belirgin ekonomik faydanın Bt pamukta ortaya çıktığı yönündeyken, herbisit toleranslı ürünlerde işgücü tasarrufu ve yabancı ot kontrolüne bağlı maliyet avantajları öne çıkmaktadır. Çalışma ayrıca ekonomik etkilerin ürün türü, agro-ekolojik koşullar ve düzenleyici yapılar doğrultusunda farklılaştığını göstermektedir. Uzun dönemli sürdürülebilirlik için direnç yönetimi, ürün rotasyonu ve entegre zararlı yönetimi stratejilerinin önemi vurgulanmaktadır. Politika açısından bilim temelli düzenlemeler, küçük üreticilere erişim mekanizmaları ve kamu destekli Ar-Ge yatırımlarının kritik olduğu belirtilmektedir. Sonuç olarak tarımsal biyoteknolojinin, uygun politikalarla desteklendiğinde üretkenlik, kırsal kalkınma ve gıda güvenliğine önemli katkılar sağlayabileceği ifade edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Areal, F. J., Riesgo, L., & Rodríguez-Cerezo, E. (2013). Economic and agronomic impact of commercialized GM crops: A meta-analysis. The Journal of Agricultural Science, 151(1), 7–33. https://doi.org/10.1017/S0021859612000111
  2. Arısoy, H., & Avcı, Y. (2020). Türkiye’nin biyoekonomi politikalarının tarımsal açıdan değerlendirilmesi. Journal of the Institute of Science and Technology, 10(4), 2999-3009. https://doi.org/10.21597/jist.724522
  3. Barrows, G., Sexton, S., & Zilberman, D. (2014). Agricultural biotechnology: The promise and prospects of genetically modified crops. Journal of Economic Perspectives, 28(1), 99–120. https://doi.org/10.1257/jep.28.1.99
  4. Brookes, G. (2019). Twenty-one years of using insect resistant (GM) maize in Spain and Portugal: farm-level economic and environmental contributions. GM Crops & Food, 10(2), 90–101. https://doi.org/10.1080/21645698.2019.1614393
  5. Brookes, G. (2022). Farm income and production impacts from the use of genetically modified (GM) crop technology 1996–2020. GM Crops & Food, 13(1), 171–195. https://doi.org/10.1080/21645698.2022.2105626
  6. Brookes, G., & Barfoot, P. (2020). Environmental impacts of genetically modified (GM) crop use 1996–2018: Impacts on pesticide use and carbon emissions. GM Crops & Food, 11(4), 215–241. https://doi.org/10.1080/21645698.2020.1773198
  7. Finger, R., El Benni, N., Kaphengst, T., Evans, C., Herbert, S., Lehmann, B., Morse, S., & Stupak, N. (2011). A meta-analysis on farm-level costs and benefits of GM crops. Sustainability, 3(5), 743–762. https://doi.org/10.3390/su3050743
  8. Hansen, C. W., & Wingender, A. M. (2023). National and global impacts of genetically modified crops. American Economic Review: Insights, 5(2), 224–240. https://doi.org/10.1257/aeri.20220144

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tarım Politikaları

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

23 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

17 Temmuz 2026

Kabul Tarihi

14 Ekim 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 6 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Özen, İ., & Keskin, A. (2026). Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri. Eurasian Journal Of Agricultural Economics (EJAE), 6(2), 172-185. https://izlik.org/JA48EW47TF
AMA
1.Özen İ, Keskin A. Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri. Eurasian Journal Of Agricultural Economics (EJAE). 2026;6(2):172-185. https://izlik.org/JA48EW47TF
Chicago
Özen, İrem, ve Atilla Keskin. 2026. “Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri”. Eurasian Journal Of Agricultural Economics (EJAE) 6 (2): 172-85. https://izlik.org/JA48EW47TF.
EndNote
Özen İ, Keskin A (01 Ekim 2026) Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri. Eurasian Journal Of Agricultural Economics (EJAE) 6 2 172–185.
IEEE
[1]İ. Özen ve A. Keskin, “Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri”, Eurasian Journal Of Agricultural Economics (EJAE), c. 6, sy 2, ss. 172–185, Eki. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA48EW47TF
ISNAD
Özen, İrem - Keskin, Atilla. “Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri”. Eurasian Journal Of Agricultural Economics (EJAE) 6/2 (01 Ekim 2026): 172-185. https://izlik.org/JA48EW47TF.
JAMA
1.Özen İ, Keskin A. Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri. Eurasian Journal Of Agricultural Economics (EJAE). 2026;6:172–185.
MLA
Özen, İrem, ve Atilla Keskin. “Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri”. Eurasian Journal Of Agricultural Economics (EJAE), c. 6, sy 2, Ekim 2026, ss. 172-85, https://izlik.org/JA48EW47TF.
Vancouver
1.İrem Özen, Atilla Keskin. Tarımsal biyoteknolojinin ekonomik boyutu: Küresel deneyimler ve politika önerileri. Eurasian Journal Of Agricultural Economics (EJAE) [Internet]. 01 Ekim 2026;6(2):172-85. Erişim adresi: https://izlik.org/JA48EW47TF