Different Terms Using The Word Safety in The Field of Occupational Health and Safety

Öz

Occupational health and safety is the discipline dedicated to protecting employees' physical and mental health, mitigating workplace risks, and ensuring a safe workplace. Occupational health and safety has become even more significant due to technological developments, changed working conditions, and increased competition. In this context, understanding safety includes more than managing risks and hazards; it also presents the essential principles that guide all workplace processes. This study aims to evaluate the richness of the conceptual framework to highlight the contributions of the terms "safety culture," "safety climate," "safety performance," and "safety motivation," as well as their definitions and origins in occupational health and safety, and their effects on workplace practices. The collaboration of all these elements highlights their efficient role in creating a safe work environment when occupational health and safety concepts are stressed holistically.

Anahtar Kelimeler

• Occupational Health and Safety
• Safety
• Safety Culture
• Safety Climate
• Safety Performance
• Safety Motivation

Güvenlik Kelimesinin İş Sağlığı ve Güvenliği Alanındaki Farklı Terim Kullanımları

Öz

İş sağlığı ve güvenliği, çalışanların fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü korumayı, iş yerlerinde karşılaşılan riskleri azaltmayı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmayı amaçlayan bir disiplindir. Teknolojik gelişmeler, değişen çalışma koşulları ve artan rekabet ortamı, iş sağlığı ve güvenliği kavramını giderek daha önemli hale getirmiştir. Bu kapsamda, güvenlik anlayışı yalnızca tehlike ve risklerin yönetilmesiyle sınırlı kalmaz; aynı zamanda iş yerindeki tüm süreçleri şekillendiren temel ilkeleri de kapsar. Bu çalışmanın amacı, iş sağlığı ve güvenliği alanında yaygın olarak kullanılan “güvenlik kültürü”, “güvenlik iklimi”, “güvenlik performansı” ve “güvenlik motivasyonu” terimlerini kökenleri ve tanımlarıyla incelemek, bu terimlerin iş yerlerindeki uygulamalara etkilerini ele almak ve kavramsal çerçevenin zenginliğini değerlendirerek sağladığı katkıları ortaya koymaktır. Tüm bu unsurların bir arada çalışması, iş sağlığı ve güvenliği kavramlarının bütünsel bir yaklaşım içinde ele alındığında, güvenli bir iş ortamı oluşturulmasındaki etkili rolünü vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İş Sağlığı ve Güvenliği
• Güvenlik
• Güvenlik Kültürü
• Güvenlik İklimi
• Güvenlik Performansı
• Güvenlik Motivasyonu

Kaynakça

1. Arslan, M., 2004. Ziya Gökalp’te Kültür ve Uygarlık Anlayışı. İstanbul University Journal of Sociology, 3(10): 11-19.
2. Arzahan, I. S. N., Ismail, Z., Yasin, S. M., 2022. Safety culture, safety climate, and safety performance in healthcare facilities: a systematic review. Safety Science, 147, 105624.
3. Bunner, J., Prem, R., Korunka, C., 2018. How work intensification relates to organization-level safety performance: The mediating roles of safety climate, safety motivation, and safety knowledge. Frontiers in Psychology, 9: 2575.
4. Burke, M. J., Sarpy, S. A., Tesluk, P. E., Smith‐Crowe, K., 2002. General safety performance: A test of a grounded theoretical model. Personnel psychology, 55(2): 429-457.
5. Ceylan, H., 2011. Türkiye’deki iş kazalarının genel görünümü ve gelişmiş ülkelerle kıyaslanması. International Journal of Engineering Research and Development, 3(2): 18-24.
6. Cigularov, K.P., Chen, P. Y., Rosecrance, J., 2010. The effects of error management climate and safety communication on safety: A multi-level study. Accident Analysis & Prevention, 42(5), 1498-1506.
7. Cooper, M.D., 2000. Towards a model of safety culture. Safety Science, 36(2): 111-136.
8. Cox, S., Cox, T., 1991. The structure of employee attitudes to safety: A European example. Work & Stress, 5(2): 93-106.

9. Dedobbeleer, N., Béland, F., 1991. A safety climate measure for construction sites. Journal of Safety Research, 22(2): 97-103.
10. Dursun, S., 2011. Güvenlik Kültürünün Güvenlik Performansi Üzerine Etkisine Yönelik Bir Uygulama. Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı Doktora Tezi, Danışman:. Serpil Aytaç, 170 sayfa, Bursa.
11. Eş anlamlı kelimeler, (2025). https://esanlamlisi.net/es-anlamli/ekin/ (Erişim tarihi: 22.04.2025)
12. Etimoloji Türkçe, 2025. Türkçe Etimoloji Sözlüğü. https://www.etimolojiturkce.com/ (Erişim tarihi: 04.01.2025).
13. Fernández-Muñiz, B., Montes-Peón, J. M., Vázquez-Ordás, C. J., 2007. Safety culture: Analysis of the causal relationships between its key dimensions. Journal of Safety Research, 38(6): 627-641.
14. Ford, M. T., and Tetrick, L. E., 2008. Safety motivation and human resource management in North America. The International Journal of Human Resource Management, 19(8): 1472-1485.
15. Glendon, A. I., and Litherland, D. K., 2001. Safety climate factors, group differences and safety behaviour in road construction. Safety Science, 39(3): 157-188.
16. Griffin, M. A., Neal, A., 2000. Perceptions of safety at work: a framework for linking safety climate to safety performance, knowledge, and motivation. Journal of Occupational Health Psychology, 5(3): 347.
17. Griffin, M. A., Curcuruto, M., 2016. Safety climate in organizations. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 3(1): 191-212.
18. Haas, E. J., Mattson, M., 2016. A qualitative comparison of susceptibility and behavior in recreational and occupational risk environments: implications for promoting health and safety. Journal of Health Communication, 21(6): 705-713.
19. Harvey, B., 2016. The Oaks Colliery disaster of 1866: A case study in responsibility. Business History, 58(4): 501-531.
20. IAEA, 1991. Safety Culture. Safety Series No75- INSAG- 4, International Nuclear Safety Advisory Group, International Atomic Energy Authority, Vienna.
21. İşler M. C., 2013. İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri İle Güvenlik Kültürünün İş Kazası ve Meslek Hastalıklarının Önlenmesindeki Etkisi. İş Müfettişi Yardımcılığı Etüdü, Ankara
22. Kalteh, H. O., Mortazavi, S. B., Mohammadi, E., Salesi, M., 2021. The relationship between safety culture and safety climate and safety performance: a systematic review. International Journal of Occupational Safety and Ergonomics, 27(1): 206-216.
23. Karabulut, A., Değer, F., 2015. Uluslararası ilişkilerde güvenlik kavramı ve realist yaklaşım’a genel bakış. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2): 69-79.
24. Kennedy, R., Kirwan, B., 1998. Development of a hazard and operability-based method for identifying safety management vulnerabilities in high risk systems. Safety Science, 30(3): 249-274.
25. Kroeber, A. L., Kluckhohn, C., 1952. Culture: a critical review of concepts and definitions. Peabody Museum of Archaeology & Ethnology, Harvard University, 47(1): 223.
26. Lee, H. M., 1996. Group decision making using fuzzy sets theory for evaluating the rate of aggregative risk in software development. Fuzzy sets and Systems, 80(3): 261-271.
27. Liu, X., Huang, G., Huang, H., Wang, S., Xiao, Y., Chen, W., 2015. Safety climate, safety behavior, and worker injuries in the Chinese manufacturing industry. Safety Science, 78: 173-178.
28. Maslow, A. H., 1943. A theory of human motivation. Psychological Review Google Schola, 2: 21-28.
29. Mearns, K. J., and Flin, R., 1999. Assessing the state of organizational safety—culture or climate?. Current Psychology, 18: 5-17.
30. Neal, A., Griffin, M. A., Hart, P. M., 2000. The impact of organizational climate on safety climate and individual behavior. Safety Science, 34(1-3): 99-109.
31. Neal, A., and Griffin, M. A., 2006. A study of the lagged relationships among safety climate, safety motivation, safety behavior, and accidents at the individual and group levels. Journal of Applied Psychology, 91(4): 946.
32. Nişanyan Sözlük. 2025. Türkçe Etimolojik Sözlük. https://www.nisanyansozluk.com/ (Erişim tarihi: 04.02.2025).
33. Nunen V., K., Li, J., Reniers, G., and Ponnet, K., 2018. Bibliometric analysis of safety culture research. Safety Science, 108: 248-258.
34. Online Etymology Dictionary. 2025. Online Etymology Dictionary. https://www.etymonline.com/ (Erişim tarihi: 04.02.2025).
35. Osemeke, M., Adegboyega, S., 2017. Critical review and comparism between Maslow, Herzberg and McClelland’s theory of needs. Funai Journal of Accounting, Business and Finance, 1(1): 161-173.
36. Özkılıç, Ö., 2005. İş Sağliği ve Güvenliği, Yönetim Sistemleri ve Risk Değerlendirme Metodolojileri. TİSK Yayınları, 336, Ankara.
37. Reason, J., 1998. Achieving a safe culture: theory and practice. Work & Stress, 12(3): 293-306.
38. Safeopedia. 2019. Safeopedia Dictionary https://www.safeopedia.com/dictionary (Erişim tarihi: 24.04.2025).
39. Soykan, O., 2023. Occupational health and safety in the Turkish fisheries and aquaculture; a statistical evaluation on a neglected industry. Safety and Health at Work, 14(3): 295-302.
40. Tureng Sözlük, 2025. Tureng Türkçe İngilizce Sözlük. https://tureng.com/tr/turkce-ingilizce. (Erişim tarihi: 04.01.2025).
41. Türk Dil Kurumu (TDK), 2025. Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr (Erişim tarihi: 04.01.2025).
42. Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü (TÜBA), 2025. http://terim.tuba.gov.tr/ (Erişim tarihi: 23.04.2025
43. Tylor, E. B., 1871. Primitive Culture: Researches into The Development of Mythology, Philosophy, Religion, Art, and Custom. Volume 2, John. Murray. London
44. Üstündağ, Y. E., 2016. Demiryollarında emniyet ve güvenlik. Demiryolu Mühendisliği, (3): 27-29.
45. Wiegman, D.A., Zhang, H., Thaden, T. V., Sharma, G., Mitchell, A., 2002. A Synthesis of Safety Culture and Safety Climate Research. Technical Report, Available in: https://www.nrc.gov/docs/ML1025/ML102500649.pdf
46. Wiegmann, D. A., Zhang, H., Von Thaden, T. L., Sharma, G., Gibbons, A. M., 2004. Safety culture: An integrative review. The International Journal of Aviation Psychology, 14(2): 117-134.
47. Wu, T. C., Chen, C. H., Li, C. C., 2008. A correlation among safety leadership, safety climate and safety performance. Journal of Loss Prevention in The Process İndustries, 21(3): 307-318.
48. Xia, J., Liu, Y., Zhao, D., Tian, Y., Li, J., Zhong, Y., Roy, N., 2021. Human factors analysis of China's confined space operation accidents from 2008 to 2018. Journal of Loss Prevention in The Process İndustries, 71: 104480.
49. Zohar, D., 1980. Safety climate in industrial organizations: theoretical and applied implications. Journal of Applied Psychology, 65(1): 96.
50. Zohar, D., 2014. Safety climate: Conceptualization, measurement, and improvement. Pages: 317-334, Editör: Nathan P.E., The Oxford handbook of organizational climate and culture, Oxford University Press, New York
51. Yalçın, E., 2021. Sürdürülebilirlik ve İşletmelerin Sürdürülebilirlik Raporlarında İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 8(4): 30-45.