Ergenlerde Öz-Kontrol İle Siber Mağduriyet Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Problem Durumu: 21. yüzyılın başında ergenler interneti etkin bir şekilde kullanmaya başlamışlardır. Bloglar, sosyal ağlar ve anlık mesajlaşma gençler için yeni bir dünya oluşturmuştur. Bu yeni dünyaya katılımın kişiye parmaklarının ucunda bilgilere ulaşmalarının yanında eğlenme, çeşitli sosyal ve duygusal becerileri öğretme gibi yararları bulunmaktadır. Örneğin siber ortam sağlıklı şekilde duygularını ifade etmek, başkalarına hoşgörü ve saygı ile bakabilmek, eleştirisel düşünme, karar verme, kendini kontrol etme becerisi ve yeni şeyler öğrenme için bir mekan sağlamaktadır.  Siber dünya gençlerin kendinin keşfetme, sosyal destek alma, oyun oynama, bilgiye ulaşma, başkalarıyla iletişim kurma ve akademik destek alma gibi benzersiz fırsatlar sunmaktadır. Gençlerin büyük çoğunluğu bilgisayarı ve interneti olumlu ve yararlı bir şekilde kullanmalarına rağmen başkalarına zarar vererek, saldırganlık davranışlar gösterme şeklinde de kullanabilmektedirler. Online saldırganlığın ve mağduriyetin yeni formu siber zorbalık olarak adlandırılmaktadır. Siber zorbalık elektronik metin aracılığıyla tekrarlanan bir şekilde kasıtlı olarak başkalarına zarar verecek davranışlar olarak tanımlanmaktadır. Bir diğer ifade ile siber zorbalık bilişim ve iletişim teknolojilerinin bir kişi yada gruba hakaret etmek, iftira atmak ve alay etmek amacıyla kasıtlı ve tekraralanan agresif davranışlar olarak belirtilmektedir. Siber zorbalık teknolojik araçların olumsuz bir özelliği olarak görülmektedir.

Siber zorba, farklı bir e-posta kullanarak ya da sosyal medya sitelerinde hayali hesaplar oluşturarak mağdurla iletişim kurabilir. Aynı zamanda siber zorbalık oyun oynarken, okulda, evde ya da kişinin özel alanında bireyin karşısına çıkabilir. İnsanlar modern teknolojinin kullanımı ile birlikte 24 saat siber zorbalık davranışılarla karşılaşabilirler.

Araştırmanın Amacı: Araştırmalar bilişim ve iletişim teknolojilerinin kötüye kullanılması sonucunda oluşan siber mağduriyetin çocuklar ve gençler arasında giderek artan bir problem olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle teknolojinin gelişmesi bu sorunun giderek büyümesine yol açacağı düşünülmektedir. Dolayısıyla siber zorbalık davranışlara maruz kalmayı önlemeye ilişkin çalışmalarının nasıl olacağı yönünde araştırmalar hız kazanmaktadır. Bu çalışmanın da önleme çalışmalarına katkı sağlayacağı ön görülmektedir. Ergenlerde öz-kontrol ile siber mağduriyet arasındaki ilişkinin ortaya konulmasının müdahale çalışmaları için alan uzmanlarına (psikolojik danışmanlar, psikologlar, sosyal hizmet uzmanları ve okul yöneticileri) önemli bir kaynak sağlayacağı düşünülmektedir. Bu doğrultuda bu araştırmanın amacı öz-kontrolün siber mağduriyet üzerindeki yordayıcı etkisinin incelenmesidir.

Araştırmanın Yöntemi: Araştırmada öz-kontrol ve siber mağduriyet arasındaki yordayıcı ilişkileri incelemek için ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmada ergenlerin öz-kontrolü ile siber mağduriyet ara­sındaki ilişkiyi açıklamaya yönelik geliştirilen teorik model test edilmektedir. Araştırmanın çalışma grubu 2014-2015 eğitim öğretim yılında Türkiye’deki Erzurum ilinde beş farklı ortaöğretim okulunda öğrenim gören 353 öğrenciden oluşmaktadır. Çalışma grubunun 209 (%59,2) tanesi kız, 144 (%40,8) tanesi ise erkektir. Öğrencilerin %26,6'sı 9.sınıfta, %29,6'sı 10. sınıfta, % 31.2'si, 11.sınıfta ve  %13'6'sı 12. sınıfta öğrenim görmektedir. Araştırma verilerine ilişkin analiz yapılmadan önce çok değişkenli veriler için normallik dağılımını etkilemesi olası değerleri belirlemek için Mahalanobis uzaklık değerleri hesaplanmıştır. Bu hesaplama işlemi sonucunda 4 kişiye ait ölçekler veri setinden çıkarılmıştır. Bu işlemden sonra 353 veri ile analizler sürdürülmüştür. Araştırmada öz-kontrol ile siber mağduriyet arasındaki ilişkiler Pearson momentler çarpım korelasyonu ile; öz-kontrolün siber mağduriyet üzerindeki yordayıcı etkisi yapısal eşitlik modeli incelenmiştir. Araştırmada verilerin analizleri LISREL 8.54 ve SPSS 21.00 programları aracılığıyla yapılmıştır.

Araştırmanın Bulguları: Araştırmanın sonucunda öz-kontrol ölçeğinin alt boyutlar olan dürtüsellik ve öz-disiplinle siber mağduriyet ölçeğinin alt boyutları olan siber dilsel mağduriyet, kimliği gizleme ve siber sahtecilik arasında negatif yönde düşük ve orta düzeyde anlamlı ilişkilerin olduğu görülmektedir. Ayrıca siber mağduriyet ölçeğinin alt boyutlarının birbirleriyle orta düzeyde ve pozitif yönde anlamlı bir ilişkinin olduğu gözlenmektedir. Bunun yanısıra öz-kontrol ölçeğinin dürtüsellik ve özdisiplin arasında pozitif yönde, orta düzeyde, anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Öz-kontrolün siber mağduriyet üzerindeki yordayıcı etkisi yapısal eşitlik modeli ile test edilmiştir. Yapısal eşitlik modeli analizi sonucunda dürtüsellik ve öz-disiplini kapsayan öz-kontrol örtük değişkeninin (OZK) siber dilsel mağduriyet, kimliği gizleme ve siber sahtecilik alt boyutlarını kapsayan siber mağduriyet örtük değişkenini (SM) negatif yönde yordadığı gözlenmektedir (β=-.40, t= -4.47). Modelde gösterilen tüm yolların anlamlı olduğu belirlenmiştir (χ2/sd= 1.04, NFI= .99, CFI=.99, GFI =.98, AGFI= .98, SRMR= .014 ve RMSEA= .011). Elde edilen bu bulgu öz-kontrolün ergenlerde siber zorbalığa maruz kalma üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğu şeklinde değerlendirilebilir.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Bu araştırmada dürtüsellik ve öz-disiplin boyutlarından oluşan öz-kontrolün ergenlerin siber mağduriyet yaşama üzerindeki yordayıcı etkisi incelenmiştir. Araştırma sonucunda öz-kontrol ile siber mağduriyet arasında anlamlı ilişkilerin olduğu görülmüştür. Araştırmanın diğer bir sonucunda öz-kontrol (OZK) örtük değişkeninin siber mağduriyet (SM) örtük değişkenini negatif yönde ve anlamlı bir düzeyde yordadığı belirlenmiştir. Ayrıca araştırmada OZK örtük değişkeninin siber dilsel mağduriyet, kimliği gizleme ve siber sahtecilik gözlenen değişkenleri üzerinde dolaylı etkilere sahip olduğu tespit edilmiştir. Analiz sonucunda, öz-kontrolün siber mağduriyetin % 18’ini açıkladığı saptanmıştır.

Çalışmanın bulguları, göz önünde bulundurulması gereken sınırlılıklar ile dikkate alınmalıdır. Bu çalışmada veri toplama aracı olarak iki alt boyuttan oluşan öz-kontrol ölçeği ve üç alt boyuttan oluşan siber mağduriyet ölçeği kullanılmıştır. Gelecekte yapılacak çalışmalarda öz-kontrol ve siber mağduriyet ile ilgili farklı ölçekler kullanılarak araştırma tekrarlanabilir. Böylece çalışmanın sonuçları karşılaştırılarak daha ayırt edici bulgulara ulaşılabilir. Araştırmanın diğer bir sınırlılığı ise çalışma grubunun 14-18 yaş arası öğrenim görmekte olan ergenlerle sınırlı olmasıdır. Bundan dolayı elde edilen sonuçların bu yaş grubundaki öğrencilere göre değerlendirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Lise öğrencileri,elektronik saldırganlık ve yapısal eşitlik modeli.

An Examination of the Relationship Between Self-Control and Cyber Victimization in Adolescents

Abstract

Purpose:  Cyber bullying is a new phenomenon which adversely affects young people. Exposure to the cyber bullying can negatively affect the mental health. The aim of this study is to examine the predictive effect of self-control on cyber victimization in adolescents. Research Methods:  The study group was composed of 353 Turkish secondary school students. The research data were collected using the Brief Self-Control Scale and Cyber Victimization Scale. To examine predictive relationships between self-control and cyber victimization, the descriptive relational model was used. In the study, the analysis of the data was made using the Pearson Correlation Coefficient and structural equation modelling. Findings:  As a result of the study, significant relationships were determined in the negative direction, at low and moderate level between the impulsivity and self-discipline sub-dimensions of the self-control scale and cyber language victimization, hidden identities and cyber forgery sub-dimensions of the cyber victimization scale. Another result of the study was that the self-control latent variable (SC) covering the impulsivity and self-discipline sub-dimensions predicted negatively the cyber victimization latent variable (CV), which relates to cyber language victimization, hidden identity and cyber forgery sub-dimensions. Implications for Research and Practice:  As a result of the study, it was found that self-control predicted cyber victimization in a negative way. The structural modelling analysis indicated that the model related to self-control's predicting cyber victimization was acceptable and the model could account for the relationships between the observed and the latent variables sufficiently. Counselors can place students in activities to improve their self-control skills

Keywords

• High school students electronic aggression structural equation modelling

Kaynakça

1. Akbulut, Y., & Erıstı, B. (2011). Cyberbullying and victimisation among Turkish university students. Australasian Journal of Educational Technology, 27(7), 1155-1170.
2. Antoniadou, N., & Kokkinos, C.M. (2015). Cyber and school bullying: Same or different phenomena? Aggression and Violent Behavior, 25, 363-372.
3. Ates, B., & Guler, M. (2016). Ergenlerde siber zorbalığın yordayıcısı olarak algılanan sosyal yetkinlik ve toplumsal kaygı. [Perceived social competence and social anxiety as a predictor of cyberbullying in adolescents]. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 391-408.
4. Bauman, S., & Newman, M.L. (2013). Testing assumptions about cyberbullying: Perceived distress associated with acts of conventional and cyberbullying. Psychology of Violence, 3, 27-38.
5. Baumeister, R.F., Bratlavsky, E., Muraven, M., & Tice, D.M. (1998). Ego depletion: Is the active self a limited resource? Journal of Personality and Social Psychology, 74, 1252-1265.
6. Berson, M.J. (2000). The computer can’t see you blush. Kappa Delta Pi Record, 36(4), 158-162.
7. Brown, C.F., Demaray, M. K., & Secord, S.M. (2014). Cyber victimization in middle school and relations to social emotional outcomes. Computers in Human Behavior, 35, 12-21.
8. Bossler, A.M., & Holt, T.J. (2010). The effect of self-control on victimization in the cyber world. Journal of Criminal Justice, 38, 227-236.

9. Bossler, A.M., & Holt, T.J. (2009). On-line activities, guardianship, and malware infection: An examination of routine activities theory. International Journal of Cyber Criminology, 3, 400-420.
10. Bonanno, R.A., & Hymel, S. (2013). Cyber bullying and internalizing difficulties: Above and beyond the impact of traditional forms of bullying. Journal of Youth and Adolescence, 42, 685-697.
11. Byrne, B.M. (2010). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming (2nd ed.). New York: Taylor and Francis.
12. Cetın, B., Yaman, E., & Peker, A. (2011). Cyber victim and bullying scale: A Study of validity and reliability. Computer&Education, 57(4), 2261-2271.
13. DePaolis, K., & Williford, A. (2014). The nature and prevalence of cyber victimization among elementary school children. Child Youth Care Forum, 44, 377-393.
14. Dogan, U., & Tosun, N.I. (2016). Lise öğrencilerinde problemli akıllı telefon kullanımının sosyal kaygı ve sosyal ağların kullanımına aracılık etkisi. [Mediating effect of problematic smartphone use on the relationship between social anxiety and social network usage of high school students]. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(22), 99-128.
15. Eroglu, Y. (2016). Üniversite öğrencilerinde problemli internet kullanımı: İlişkisel-karşılıklı bağımlı benlik kurgusu ve dürtüselliğin yordama güçleri. [Problematic internet use in universıty students: The predictive stenght of relational-interdependent self-construal and impulsivity]. Turkish Studies, 11(3), 1091-1114.
16. Felmlee, D., & Faris, R. (2016). Toxic ties: Networks of friendship, dating, and cyber victimization. Social Psychology Quarterly, 79(3), 243-262.
17. Forde, D.R., & Kennedy, L. W. (1997). Risky lifestyles, routine activities, and the general theory of crime. Justice Quarterly, 14, 265-294.
18. Gilboa, N. (1996). Elites, lamers, narcs and whores: Exploring the computer underground. In L. Cherny & E. R. Weise (Eds.), Wired women: Gender and new realities in cyberspace (pp. 98−113). Seattle, WA: Seal.
19. Gottfredson, M.R., & Hirsch, T.A. (1990). General theory of crime, Stanford, CA: Published by Stanford University Press, 85-123.
20. Heiman, T., Olenik-Shemesh, D., & Eden, S. (2015). Cyberbullying involvement among students with ADHD: Relation to loneliness, self-efficacy and social support. European Journal of Special Needs Education, 30(1), 15-29.
21. Herring, S.C. (1999). The rhetorical dynamics of gender harassment online. The Information Society, 15, 151-167.
22. Higgins, G.E., Fell, B.D., & Wilson, A.L. (2006). Digital piracy: Assessing the contributions of an integrated self-control theory and social learning theory using structural equation modeling. Criminal Justice Studies, 19, 3-22.
23. Higgins, G.E., & Makin, D.A. (2004). Self-control, deviant peers, and software piracy. Psychological Reports, 95, 921-931.
24. Hinduja, S., & Patchin, J.W. (2008). Cyberbullying: An exploratory analysis of factors related to offending and victimization. Deviant Behavior, 29, 129-156.
25. Hirschi, T., & Gottfredson, M. (1993). Commentary: Testing the general theory of crime. Journal of Research on Crime and Delinquency, 30, 47-54.
26. Holtfreter, K., Reisig, M.D., & Pratt, T.C. (2008). Low self-control, routine activities, and fraud victimization. Criminology, 46, 189-220.
27. Holt, T.J., Bossler, A.M., & May, D. (2012). Lowself-control, deviant peer associations, and juvenile cyberdeviance. The American Journal of Criminal Justice, 37, 378-395.
28. Jung, Y.E., Leventhal, B., Kim, Y.S., Park, T.W., Lee, S.H., Lee, M., Park, S.H., Yang, J.C., Chung, Y.C., Chung, S.K., & Park, J. I. (2014). Cyberbullying, problematic internet use, and psychopathologic symptoms among Korean youth. Yonsei Medical Journal, 55(3), 826-830.
29. King, R.B., & Gaerlan, M.J.M. (2014). High self-control predicts more positive emotions, better engagement, and higher achievement in school. European Journal of Psychology of Education, 29(1), 81-100.
30. Kline, R.B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. New York: The Guilford.
31. Mishna, F., Cook, C., Gadalla, T., Daciuk, J., & Solomon, S. (2010). Cyber bullying behaviors among Middle and High School Students. American Journal of Orthopsychiatry 80(3), 362-374.
32. Muraven, M., Tice, D.M., & Baumeister, R.F. (1998). Self-control as a limited resource: Regulatory depletion patterns. Journal of Personality and Social Psychology, 74, 774-789.
33. Nebioglu, M., Konuk, N., Akbaba, S., & Eroglu, Y. (2013). The investigation of validity and reliability of the Turkish version of the brief self-control scale. Bulletin of Clinical Psychopharmacology, 22(4), 340-351.
34. Paullet, K., & Pinchot, J. (2014). Behind the screen where today’s bully plays: Perceptions of College Students on Cyberbullying. Journal of Information Systems Education, 25(1), 63-69.
35. Ramsey, J.L., Dilalla, L.F., & Mccrary, M.K. (2015). Cyber victimization and depressive symptoms in sexual minority college students. Journal of School Violence, 15, 483-502.
36. Raskauskas, J., & Stoltz, A.D. (2007). Involvement in traditional and electronic bullying among adolescents. Developmental Psychology, 43, 564-575.
37. Schreck, C.J., Stewart, E.A., & Fisher, B.S. (2006). Self control, victimization, and the influence on risky lifestyles: A longitudinal analysis using panel data. Journal of Quantitative Criminology, 22, 319-340.
38. Schreck, C.J., Wright, R.A., & Miller, J.M. (2002). A study of individual and situational antecedents violent victimization. Justice Quarterly, 19, 159-180.
39. Sjurso, I.R., Fandrem, H., & Roland, E. (2016). Emotional problems in traditional and cyber victimization. Journal of School Violence, 15, 114-131.
40. Stewart, E.A., Elifson, K.W., & Sterk, C.E. (2004). Integrating the general theory of crime into an explanation of violent victimization among female offenders. Justice Quarterly, 21, 159-181.
41. Tokunaga, R.S. (2010). Following you home from school: A critical review and synthesis of research on cyberbullying victimization. Computers in Human Behavior, 26(3), 277-287.
42. Vazsony, A.T., Machackov, H., Sevcikova, A., Smahel, D., & Cerna, A. (2012). Cyberbullying in context: Direct and indirect effects by low self-control across 25 European countries. European Journal of Developmental Psychology, 9(2), 210-227.
43. Wall, D.S. (2001). Cybercrimes and the internet. In D. S. Wall (Ed.). Crime and the Internet (pp. 1-17). New York: Routledge.
44. Wolak, J., Mitchell, K.J., & Finkelhor, D. (2006). Online victimization of youth: Five years later. Washington, DC: National Center for Missing and Exploited Children.
45. Wright, M.F. (2015). Cyber victimization and perceived stress: Linkages to late adolescents’ cyber aggression and psychological functioning. Youth & Society, 47(6), 789-810.