1937 Folklor Arşivinde Sivas: “Yenice Bir Bağa Bağıban Oldum” İsimli Eserin Analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı, arşivde göz ardı edilmiş ya da unutulmuş bazı eserlerin varlığının gözlemlenmesinden hareketle, 1937 yılında Ankara Devlet Konservatuvarı tarafından Sivas’ta gerçekleştirilen halk müziği derleme çalışmaları kapsamında kaydedilen “Yenice Bir Bağa Bağıban Oldum” adlı eserin ayrıntılı bir şekilde incelenmesidir. Söz konusu derleme çalışmasına ilişkin olarak Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Arşivinden yetmiş beş adet derleme fişi ile elli dört adet plak kaydı temin edilmiş ve bu materyaller inceleme sürecinin temel veri kaynaklarını oluşturmuştur. Plak kaydında dinlenen söz konusu eserin bugüne kadar herhangi bir notasyonu veya farklı bir icra kaydına rastlanmamış olması, mevcut kayıtlar açısından dikkat çekici bir durum olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, sözleri Âşık Ruhsati’ye ait olan ve Âşık Mehmet tarafından uzun hava formunda seslendirilen bu eser, söz, biçim ve ezgisel çekirdek temelli makam modeli çerçevesinde ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. 11’li hece ölçüsü ve abcb-dddb-eeeb-fffb kafiye düzeniyle şekillenen ilgili eserin, ezgi yapısı içerisinde yer alan renk çekirdeklerinin Buselik ve Hicaz ailesine ait olduğu belirlenmiş, ezginin genel yapısının ise Hicazkâr makamı tanımlamasına uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Halk Müziği
• Derleme
• Folklor Arşivi
• Aşık Ruhsati
• Aşık Mehmet

In the 1937 Folklore Archive in Sivas: Analysis of the Work Entitled “Yenice Bir Bağa Bağıban Oldum”

Öz

The aim of this study is to provide a detailed analysis of the work titled “Yenice Bir Bağa Bağıban Oldum,” which was recorded in 1937 during the folk music compilation activities conducted in Sivas by the Ankara State Conservatory, based on the observation that certain works in the archive have been overlooked or forgotten. In relation to this compilation study, seventy-five compilation sheets and fifty-four gramophone recordings were obtained from the Archive of the Hacettepe University State Conservatory, and these materials constituted the primary data sources for the analysis process. The fact that no notation or alternative performance recording of the examined piece—identified through the available gramophone record—has been encountered to date was considered a noteworthy aspect in terms of existing documentation. In this context, the work, whose lyrics belong to Âşık Ruhsati and which was performed by Âşık Mehmet in the form of an uzun hava (free meter folk song), was analyzed in detail within the framework of a modal model based on lyrics, form, and melodic core structures. It was determined that the piece, structured with an 11-syllable meter and a rhyme scheme of abcb-dddb-eeeb-fffb, contains modal color nuclei within its melodic structure that belong to the Buselik and Hicaz maqam families, and it was consequently concluded that the overall melodic organization corresponds to the characteristics of the Hicazkâr maqam.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Folk Music
• Compiation
• Folklore Archive
• Aşık Ruhsati
• Aşık Mehmet

Kaynakça

1. Aşkun, V. C. (1944). Büyük halk ve saz şairi Ruhsatî. Sivas: Kâmil Basımevi ve Kitapevi.
2. Bayraktarkatal, M. E. ve Güray, C. (2021). Makamın yapı taşı: Anadolu ve komşu coğrafyalarda makam müziği atlası (Cilt 2, 949-1017. ss.). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları. ISBN 978 975 175 0280.
3. Çevik, M. (2023). Türkülerden bir türkü: “Bugün Pazar-ı Aşktır” türküsünün metni üzerine. Folklor Akademi Dergisi, 6(3), 1005-1022. https://doi.org/10.55666/folklor.1384210
4. Demircioğlu, Y. Z. (1969). Memleketimizde musiki folklor hareketleri. Musiki Mecmuası, 21(244), 12-13.
5. Deniz, Ü. (2019). Dârül-Elhan Türk Halk Müziği Derleme Faaliyetleri ve Derleme Defteri. Ankara: Sonçağ Matbaacılık.
6. Gariboğlu, K. (1969). Edebiyat bilgileri: Batı’da ve bizde edebî akımlar. Ankara: Gariboğlu Yayınları.
7. Güray, C. (2011). Bin yılın mirası makamı var eden döngü: Edvar geleneği. İstanbul: Pan Yayınları.
8. Hasan, L. D. A. H. (2025). Dadaloğlu’nun şiirlerinde âşık edebiyatı nazım biçimleri. Lark, 17(1/Pt 1), 774-793. https://doi.org/10.31185/lark.3834

9. İlhan, B. (2015). Âşık Ruhsatî’nin şiirlerinde dinî-tasavvufî muhtevâ. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
10. Karadeniz, M. E. (1983). Türk mûsikîsinin nazariye ve esasları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
11. Kaya, D. (1999). Âşık Ruhsatî. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
12. Köprülü, M. F. (1962). Türk saz şairleri I–V. Ankara: Güven Basımevi.
13. Özbek, M. (1998). Türk halk müziği el kitabı I: Terimler sözlüğü. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
14. Özdemir, A. (2008). Âşık Ruhsatî. İstanbul: Avcıol Basım Yayın.
15. Özkan, İ. H. (1998). Hicazkâr. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 17, 445-446. Erişim adresi https://islamansiklopedisi.org.tr/hicazkar
16. Şenel, S. (2010). İstanbul çevresi alan araştırmaları (Cilt 1). İstanbul: Kayhan Matbaacılık.
17. Yılmaz, S. S. (2017). Alacahanlı âşıklarda Âşık Ruhsatî etkisi. III. Uluslararası Genç Halkbilimciler Sempozyumu Bildirileri, 269-278.
18. Yönetken, H. B. (2006). Derleme notları I. Kitap: Anadolu’da geleneksel müzik yaşamı üzerine notlar (1937-1952). Ankara: Sun Yayınevi.
19. Yönetken, H. B. (2021). Derleme notları I–II: Anadolu’nun musiki, oyun ve inanç folkloru üzerine (1937–1952) (Yayına hazırlayan: Y. Daloğlu). İzmir: Opus Yayıncılık.