DİJİTALLEŞME SÜRECİNDE KÜLTÜREL HAFIZANIN YENİDEN İNŞASI VE TEMSİL PRATİKLERİ: RUMELİ DERNEKLERİ

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1, 156 - 191, 16.01.2026

Selahattin Bölükbaşı

Öz

Toplumsal yapıyı tarihsel olarak biçimlendiren egemenlik ilişkileri, kültürel alanın temsiliyetinde yapısal eşitsizlikleri beraberinde getirmiştir. Dijitalleşme süreci, kültürel kimliklerin görünürlüğünü dijital mecralar üzerinden yeniden tanımlarken, birçok alt kültür bu bağlamda temsil sınırlılıklarıyla karşılaşmıştır. Bu çalışma, Türkiye’de yaşayan Rumeli kökenli toplulukların dijital ortamdaki kültürel görünürlüğünü artırmaya yönelik stratejilerini incelemektedir. Araştırmada, TRT’nin yayın politikaları ve dijital platformları analiz edilmiş; özellikle 2009’da Kürtçe yayın yapan TRT Kurdi’nin faaliyete geçmesine karşın, Rumelili topluluklara yönelik benzer bir kamu yayın organının bulunmaması, bu grupları kültürel kimliklerini dijital mecralarda görünür kılacak çözümler aramaya yöneltmiştir. Çalışmada, Türkiye Bosna Sancak Kültür ve Yardımlaşma Derneği’nin sosyal medya paylaşımları Roland Barthes’ın göstergebilimsel çözümleme yöntemiyle incelenmiştir. Ayrıca üç farklı dernek ve federasyon başkanıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Bulgular, derneklerin kültürel kimliği yaşatmak amacıyla Facebook ve YouTube gibi dijital platformlarda etkinliklerini paylaştıklarını, hatta bireysel girişimlerle dijital televizyon kanalları kurduklarını göstermektedir. Görsel analizlerde, ulusal semboller ve kültürel motiflerin yoğun kullanımı dikkat çekmiştir. Bu durumun hem toplumsal aidiyet hem de kültürel süreklilik açısından önemli bir temsil stratejisi oluşturduğu belirlenmiştir. TRT Balkan gibi dijital haber platformlarının ise hedef kitleyle yeterli bağ kuramadığı, camiada düşük bilinirliğe sahip olduğu görülmüştür. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’de Rumeli kökenli toplulukların dijital temsil pratiklerine odaklanan az sayıdaki araştırmalardan biri olarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijitalleşme , Temsil Pratikleri , Kültürel Hafıza , Rumeli Dernekleri , Göstergebilim.

RECONSTRUCTION OF CULTURAL MEMORY AND REPRESENTATION PRACTICES IN THE PROCESS OF DIGITALIZATION: RUMELIAN ASSOCATIONS

Öz

The power relations that have historically shaped the social structure have also produced structural inequalities in the representations of cultural spheres. The process of digitalization has redefined the visibility of cultural identities through digital platforms, while many subcultures have faced representational limitations in this context. This study examines the strategies employed by Rumelian communities living in Turkiye to enhance their cultural visibility in the digital environment. The research analyzes TRT’s broadcasting policies and digital platforms; in particular, despite the launch of TRT Kurdi as a Kurdish-language channel in 2009, the absence of a similar public broadcasting initiative for Rumelian communities has compelled these groups to seek solutions for making their cultural identities visible on digital platforms. The study employs Roland Barthes’ semiotic analysis to examine the social media content of the Turkiye Bosna sancak Culture and Solidarity Association. In addition, semi-structured interviews were conducted with three association and federation leaders. The findings reveal that the associations aim to preserve cultural identity by sharing their activities on digital platforms such as Facebook and YouTube, and even by establishing digital television channels through individual initiatives. Visual analysis highlights the frequent use of national symbols and cultural motifs, which constitutes a significant strategy for social belonging and cultural continuity. Moreover, digital news platforms such as TRT Balkan have failed to establish strong engagement with their target audience and remain relatively unknown within the community. In this respect, the study offers an original contribution to the literature as one of the few research endeavors, focusing on the digital representation practices of Rumelian communities in Turkiye.

Anahtar Kelimeler

Digitalization , Representation Practices , Cultural Memory , Rumelian Associations , Semiotics.

Kaynakça

• Barthes, R. (1979). Göstergebilim İlkeleri. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Bölükbaşı, S. (2024). Dijital Eşitsizliğin Alt Kültür Formlarına Etkisi: “Rumeli Örneği”. İFİG 2024 Üsküdar Üniversitesi İletişim Günleri Sempozyumu. Erişim adresi: https://www.academia.edu/124630031/%C4%B0F%C4%B0G_2024_B%C4%B0LD%C4%B0R%C4%B0_K%C4%B0TABI
• Brinkerhoff, J. M. (2009). Digital Diasporas: Identity and Transnational Engagement. Cambridge University Press.
• Castells, M. (2009). Communication Power. Oxford University Press.
• Cuche, D. (2013). Sosyal Bilimlerde Kültür Kavramı. Bağlam Yayınları.
• Hine, C. (2015). Etnography for the Internet: Embedded, Embodied and Everyday. Bloomsbury Academic.
• Geray, H. (2017). Toplumsal Araştırmalarda Nicel ve Nitel Yöntemlere Giriş. Ütopya Yayınları.
• Güngör, N. (2020). İletişim Kuramlar ve Yaklaşımlar. Siyasal Kitabevi.
• Hall, S. (2017). Temsil: Kültürel Temsiller ve Anlamlandırma Uygulamaları. (Çev. İdil Dündar). Pinhan Yayıncılık.
• Jenks, C. (2007). Altkültür Toplumsalın Parçalanışı. Ayrıntı Yayınları.
• Jenkins, H. (2018). “Cesur Yeni Medya” Teknolojiler ve Hayran Kültürü. İletişim Yayınları.
• Karasar, N. (2020). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Atalay Matbaacılık.
• Karpat, K.H. (2010). Osmanlı’dan Günümüze Etnik Yapılanma ve Göçler. Timaş Yayınları.
• Kültür Tarihi. (2011). Kültür Tarihi. Anadolu Üniversitesi.
• McLuhan, M. (2019). The Medium is the Massage. Nora Kitap.
• Smith, P. (2007). Kültürel Kuram. Babil Yayınları.
• TBSKYD. (2024, Ocak 11). Türkiye Bosna Sancak Kültür ve Yardımlaşma Derneği. Erişim adresi: https://www.facebook.com/TurkiyeBosnaSancakDernegi
• TDK. (2025, Temmuz 16). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/ Thompson, J.B. (1995). The Media and Modernity: A Social Theory of Media. Polity Press.
• TRT Balkan. (2025, Temmuz 18). TRT GLOBAL. Erişim adresi: https://trt.global/balkan-bhsc
• TRT Kurumsal. (2025, Temmuz 16). Tarihçe. Erişim adresi: https://www.trt.net.tr/kurumsal/tarihce
• Yengin, D. (2014). Yeni Medya ve Dokunmatik Toplum. Der Kitabevi.
• Williams, R. (2000). Kültür. (Çev. Suavi Aydın). İmge Kitabevi Yayınları.