Yıl 2019, Cilt , Sayı 17, Sayfalar 145 - 151 2019-12-31

Phlomis grandiflora H. S. Thompson var. grandiflora ve Phlomis leucophracta P. H. Davis & Hub.-Mor. Taksonlarının Farklı Toplama Zamanlarına Ait Uçucu Bileşenleri

Güliz Türkmenoğlu [1] , Ayse Gul SARIKAYA [2] , Hüseyin Fakir [3]


Genellikle otsu ve çalı formunda, tek yıllık veya çok yıllık, gövdesi salgı tüylü, aromatik kokulu ve çoğunlukla dört köşeli bir yapıya sahip tıbbi-aromatik bitkilerden oluşan Lamiaceae familyasının en fazla tür sayısına sahip olan cinslerinden bir tanesi olan Phlomis cinsi, ülkemizde doğal olarak yayılış göstermektedir. Phlomis türlerinin yapraklarının kenarları tırtıklı olup, karşılıklı olarak dizilmiş, bitki yüzeyini kaplayan tüyler yıldız şeklinde ve çiçekleri mor, pembe, beyaz veya sarı renklidir. Akseki (Antalya) yöresinden 2018-2019 yılı vejetasyon dönmelerinde Phlomis grandiflora H. S. Thompson var. grandiflora ve Phlomis leucophracta P. H. Davis & Hub.-Mor.  taksonlarına ait örnekler çiçeklenme öncesi (Nisan) ve çiçeklenme dönemi (Haziran) olmak üzere 2 farklı dönemde toplanarak, SPME (katı tabanlı mikro ekstraksiyon) yöntemine göre uçucu bileşenler gaz kromatografisi kütle spektroskopisi (GC-MS) yardımı ile tespit edilmiştir. Uçucu bileşenlerin tanımlanmasında Wiley, NIST Tutor ve FFNSC kütüphaneleri kullanılmıştır. Phlomis grandiflora H. S. Thompson var. grandiflora'da çiçeklenme öncesi (Nisan) dönemde ve çiçeklenme döneminde (Haziran) 36 farklı bileşen tespit edilmiş olup, ana bileşenler cis-Ocimene (%9,89; %10,84), α-Cedrene (%33,10; %38,06) ve  .α.-Cubebene (%12,08; %13,82) olarak bulunmuştur. Phlomis leucophracta P. H. Davis & Hub.-Mor.'da çiçeklenme öncesi (Nisan) dönemde 38 adet ve çiçeklenme döneminde (Haziran) 33 adet farklı bileşen belirlenmiş ve ana bileşenler  .α.-Pinene (%10,89; %11,59), Limonene (%22,48; %27,86% ve Caryophyllene (%25,11; %26,55) oranlarıyla saptanmıştır.  Her iki Phlomis taksonunda da çiçeklenme döneminde ana bileşenlerin oranlarında artış gözlenmiştir. Belirlenen bu bilgiler ışığında bitkileri yanlış toplanmasından dolayı olabilecek ekonomik kayıpların önüne geçilmesi hususunda bilinçlenmenin sağlanacağı düşünülmektedir. Halk arasında Phlomis türlerinin yaprakları ve çiçekleri iştah açıcı, antialerjik, idrar söktürücü, ishal kesici, gaz giderici, mide rahatsızlıklarına karşı, ağrı kesici, antidiabetik bitki çayı ve tonik olarak kullanılmaktadır.

Phlomis grandiflora H. S. Thompson var. grandiflora, Phlomis leucophracta P. H. Davis & Hub.-Mor., α-Cedrene, Limonene, Akseki (Antalya), çiçeklenme dönemi
  • Araujo, H.C., Lacerda, M.E.G., Lopes, D., Bizzo, H.R., Kaplan, M.A.C., (2007). Studies On The Aroma Of Mate (Ilex paraquariensis St.Hil.) Using Headspace SolidPhase Microextraction. Phtochemical Analysis, 18: 469- 474.
  • Bağdat, R.B., (2006). Tıbbi ve aromatik bitkilerin kullanım alanları, tıbbi adaçayı (Salvia officinalis L.) ve ülkemizde kekik adıyla bilinen türlerin yetiştirme teknikleri. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 15(1-2): 19-28.
  • Baser, K.H.C., Demirci, B., Dadandi, M.Y. (2008): Comparative Essential Oil Composition of the Natural Hybrid Phlomis x vuralii Dadandı (Lamiaceae) and its Parents. – Journal of Essential Oil Research 20: 57–62.
  • Celik, S., Gokturk, R.S., Flamini, G., Cioni, P.L., Morelli, I. (2005): Essential oils ofPhlomis leucophracta, Phlomis chimerae and Phlomis grandiflora var. grandiflora from Turkey. – Biochem Syst Eco 33: 617-623.
  • Demirci, F., Guven, K., Demirci, B., Dadandi, M.Y., Baser, K.H.C. (2008): Antibacterial activity of two Phlomis essential oils against food pathogens. – Food Control 19: 1159- 1164.
  • Dönmez, İ., E., Salman, H., 2017. Yaban Mersini (Myrtus communis L.) Yaprak ve Meyvelerinin Uçucu Bileşenleri. Turkish Journal of Forestry, 18(4): 328-332.Erdoğan, A., (2014). Laiıaceae Familyasına Ait Bazı Bitkilerin Uçucu Yağ İçeriklerinin Belirlenmesi, Antimikrobiyal Ve Antimutajenik Aktivitelerinin Araştırılması. Doktora Tezi, Mersin Üniversitesi, Mersin.
  • Faydaoğlu E., Sürücüoğlu M. S., (2011). Kastamonu Üniversitesi, Orman Fakültesi Dergisi, 11 (1): 52 – 67.
  • Harput, Ü. Ş., Çalış İ., Saraçoğlu, İ., Dönmez, A. A., Nagatsu, A., (2006).“Secondary Metabolites from Phlomis syriaca and Their Antioxidant Activities”, Turkish Journal of Biology., 30: 383-390
  • Huber-Morath, A., (1982). Phlomis L. in Flora of Turkey and East Aegean Islands, Davis, P. H. (Ed.), Edinburg University Press., Vol: 7, Edinburg, 1965-1982, s: 102-126.
  • Koçyiğit, M., (2005). Yalova İlinde Etnobotanik Bir Araştırma, Yüksek lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
  • Malik, A.K., Kaur, V. Verma, N. (2006). A Review on Solid Phase Microextraction-High Performance Liquid Chromatography as a Novel Tool for the Analysis of Toxic Metal Ions. Talanta, 68: 842–849.
  • Mathiesen, C.,Scheen, A. C., Lindqvist, C., (2011). Phylogeny and biogeography of the lamioid genus Phlomis (Lamiaceae). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew, Vol: 66: 83-89.
  • Özcan, M. M., Chalchat, J.C., Bagci, Y., Dural, H., Figueredo, G., Savran, A., (2011). Chemical Composition Of Essential Oils Of Phlomis grandiflora H.S. Thompson var. grandiflora Flowers and Leaves of Turkish Origin. Journal of Food Biochemistry, 35: 125-132.
  • Sarıkaya, A.G., (2015). Göller Yöresi Doğal Phlomis L. (Lamiaceae) Taksonlarının Farklı Toplama Zamanlarının ve Bazı Yetişme Ortamı Özelliklerinin Uçucu Bileşenleri Üzerine Etkisi. Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta
  • Sarıkaya, A.G., Fakir, H., (2016). The Effect of Reaping Times on Volatile Components of Natural Phlomis L. (Lamiaceae) Taxa in The Lakes District of Turkey. Applied Ecology And Environmental Research 14(3): 753-772.
  • Vas, G., Vekey, K., (2004). Solid-Phase microextraction: apowerful sample preparation tool prior to mass spectrometric analysis. J.of Mass Spectrometry, 39:233- 254.Weiss, E.A., (1997). Essential Oil Crops. The Journal of Agricultural Science, 129 No:121-123
Birincil Dil tr
Konular Mühendislik
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Yazar: Güliz Türkmenoğlu

Orcid: 0000-0002-0641-4445
Yazar: Ayse Gul SARIKAYA (Sorumlu Yazar)
Kurum: BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ, ORMAN FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Yazar: Hüseyin Fakir

Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 31 Aralık 2019

APA Türkmenoğlu, G , SARIKAYA, A , Fakir, H . (2019). Phlomis grandiflora H. S. Thompson var. grandiflora ve Phlomis leucophracta P. H. Davis & Hub.-Mor. Taksonlarının Farklı Toplama Zamanlarına Ait Uçucu Bileşenleri. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi , (17) , 145-151 . DOI: 10.31590/ejosat.616835