Afganistan Ekonomisinde Geleneksel ve İslami Bankacılığın Gelişimi ve Mevcut Durumu
Öz
Bu çalışma, Afganistan ekonomisinde geleneksel ve İslami bankacılığın gelişimini ve mevcut durumunu bütüncül bir çerçevede analiz etmektedir. Araştırmada betimsel ve analitik desen benimsenmiş, tümevarımsal yaklaşımla bankacılık sektörüne ilişkin veri ve finansal tablolardan yapısal çıkarımlara ulaşılmıştır. Veri kaynakları olarak Dünya Bankası, Afganistan Merkez Bankası (DAB), NSIA, IFSB istatistikleri ile DAB ve Afganistan İslami Bankası’nın (IBA) bağımsız denetimden geçmiş finansal raporları kullanılmış, ağırlıklı olarak 2018-2025 dönemi incelenmiştir. Bulgular, Afganistan ekonomisinin dış yardıma bağımlı, kırılgan ve dalgalı bir büyüme yapısına sahip olduğunu göstermektedir. Geleneksel bankacılık cephesinde, 2021 sonrası merkez bankası dış varlıklarının bloke edilmesi sektörde ciddi daralmaya yol açmış, kredi hacmi GSYİH’nın yalnızca %2’sine gerilemiş ve finansal aracılık işlevleri büyük ölçüde durma noktasına gelmiştir. İslami bankacılık ise nüfusun dini hassasiyetleri ve 2015 sonrası oluşturulan düzenleyici çerçeve sayesinde gelişim göstermiş, 2018’de ilk tam teşekküllü İslami banka (IBA) faaliyete başlamıştır. IBA’nın 2024 finansal raporu, zorlu koşullara rağmen kârlılığını koruduğunu ve bu modelin uygulanabilir olduğunu ortaya koymaktadır. Her iki sistem için ortak sorunlar arasında kredi/mevduat oranının %10 düzeyinde kalması, takipteki kredilerin %26’ya yükselmesi ve yetişkin nüfusun %90’ının finansal sistem dışında olması yer almaktadır. Sonuç olarak, sürdürülebilir büyüme ve finansal istikrar için yapısal reformlara, kurumsal kapasitenin güçlendirilmesine ve uluslararası finansal entegrasyona ihtiyaç duyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdullah, Z., Kassim, S., Shams, S., & Ashurov, S. (2024). Roles of service quality and religiosity in determining customers’ retention in Islamic banks: Empirical evidence from southwestern Afghanistan. Turkish Journal of Islamic Economics, 11(2), 106–136.
- Ahmadi, A. Z. (2023). Afganistan’da İslami sigortacılığın uygulanabilirliği: Nitel bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Ahmedi, G. A. (2021). İslami bankacılıkta ele alınan risklerin incelenmesi [Farsça]. Yaftehâ-yi Eqtesâdî (Economic Findings Journal), 1, Bahar-Yaz. Uluslararası el-Mustafa Üniversitesi.
- Akkurt, M. (2004). Afganistan’ın Yeniden Yapılmasında Siyasi ve Ekonomik Stratejiler. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Kocaeli.
- Aman, N. (2024). Islamic banking deposits and finance products in Afghanistan. Nangarhar University Social Science Journal, 1(1), 28–31. https://doi.org/10.70436/nussj.v1i01.8
- Arif, A. Q. (2006). Afganistan bankacılık sisteminin değerlendirilmesi [ارزیابی نظام بانکی افغانستان]. Kâbil: İntişârât-ı Ferheng.
- Arslan, E., Bora, A., & Amanat, A. H. (2020). Comparative analysis of conventional and Islamic banking: The case of Bakhtar Bank transforming into Islamic Bank of Afghanistan. Yönetim ve Ekonomi, 27(3), 479–493. https://doi.org/10.18657/yonveek.711902
- Askarzada, A. R. (2018). Islamic vs. conventional banking in Afghanistan. SSRN. https://ssrn.com/abstract=3301445
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Para-Bankacılık
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Sanaullah Sanjar
*
0000-0002-8238-4532
Afghanistan
Yayımlanma Tarihi
28 Ağustos 2026
Gönderilme Tarihi
10 Mart 2026
Kabul Tarihi
2 Temmuz 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 2