Türkiye’de Sigorta Şirketlerinin Finansal Yapılarının Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemlerle İncelenmesi

Yıl 2025, Sayı: 43, 34 - 53, 26.12.2025

Merve Esra Gülcemal

https://doi.org/10.26650/ekoist.2025.43.1604242

https://izlik.org/JA52EX56ST

Öz

Günümüzde sigorta şirketleri, bilanço büyüklükleri ve esas faaliyet alanları açısından benzer karakteristik özellikler gösterebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de faaliyet gösteren 68 sigorta şirketini finansal ve yapısal göstergeler temelinde karşılaştırarak, aralarındaki benzerlik ve farklılıkları çok boyutlu ölçekleme (ÇBÖ) yöntemiyle analiz etmek ve bu şirketlerin çok boyutlu uzaydaki konumsal dağılımını hem görsel hem de istatistiksel olarak ortaya koymaktır. Analiz kapsamında, şirketlerin iki boyutlu düzlemde birbirlerine olan göreli yakınlıkları değerlendirilmiş; elde edilen stress değerleri, çözümlemenin yeterli düzeyde temsil gücüne sahip olduğunu göstermiştir. Hayat branşına yönelik analizde, Türkiye Hayat, AgeSA, Allianz, Anadolu Anonim, ViennaLife, Garanti, MetLife ve BNP Paribas gibi şirketlerin sektördeki diğer hayat sigortası şirketlerinden anlamlı biçimde ayrıştığı saptanmıştır. Benzer şekilde, hayat dışı branşta Türkiye Sigorta, Anadolu Anonim, Allianz, AXA, BNP Paribas ve Chubb European şirketlerinin farklılaştığı belirlenmiştir. Bu ayrışmanın, söz konusu şirketlerin banka sigortacılığı faaliyetleri, yabancı ortaklık yapıları, kurumsal ölçekleri, sermaye güçleri ve prim üretim düzeyleri gibi yapısal ve stratejik değişkenlere bağlı olduğu değerlendirilmektedir. Çalışmanın genelinde, büyük ölçekli sigorta şirketlerinin, orta ve küçük ölçekli şirketlerden açık biçimde farklılaştığı ve çok boyutlu uzayda belirgin biçimde ayrışarak uzak konumlandıkları gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, Türk sigorta sektöründe ölçek, yapısal durum ve stratejik yönelimler temelinde anlamlı konumsal ayrışmaların bulunduğu ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, sektörel politika geliştirme süreçlerine katkı sağlaF manın yanı sıra, gelecekte yapılacak ampirik çalışmalara da ışık tutacak niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

Sigortacılık , Sigorta Şirketlerinde Bilanço , Çok Boyutlu Ölçekleme

Analyzing the Financial Structures of Insurance Companies in Türkiye Using Multivariate Statistical Methods

https://izlik.org/JA52EX56ST

Öz

Today, insurance companies may exhibit similar characteristics in terms of the balance sheet size and core operaF tional domains. This study aims to identify the similarities and differences among 68 insurance companies operating in Türkiye based on their financial and structural indicators. Using multidimensional scaling (MDS), the research visually and statistically analyzes how these companies are positioned in a multidimensional space. The analysis evaluates the relative proximity of companies within this space, and the resulting stress values indicate a satisfactory level of representational adequacy. In the life insurance segment, companies such as Türkiye Hayat, AgeSA, Allianz, Anadolu Anonim, ViennaLife, Garanti, MetLife and BNP Paribas were observed to significantly diverge from other life insurers. Similarly, in the nonFlife insurance segment, Türkiye Sigorta, Anadolu Anonim, Allianz, AXA, BNP Paribas and Chubb European were found to be distinct from their peers. This divergence appears to be influenced by factors such as bancassurance activities, foreign ownership structures, corporate scale, capital strength and premium production levels. Overall, largeFscale insurance companies were clearly differentiated from medium and smallFsized firms, positioning themselves at a considerable distance within the twoFdimensional space. The findings demonstrate that the Turkish insurance sector exhibits notable positional differentiation driven by scale, structural conditions and strategic preferences. These insights may inform sectoral policy development and guide the future empirical research.

Anahtar Kelimeler

Insurance , Balance Sheet in Insurance Companies , Multidimensional Scaling

Kaynakça

• Aydın, D. & Başkır, M. B. (2016). Bankaların 2012 yılı sermaye yeterlilik rasyolarına göre kümeleme analizi ve çok boyutlu ölçekleme sonucu sınıflandırılma yapıları. Bankacılık Ve Sigortacılık Araştırmaları Dergisi, 1(5), 29-47. google scholar
• Arı, E. & Gülcemal, M. E. (2019). OECD ülkelerinin sigorta pazar paylarının çok değişkenli istatistiksel yöntemlerle incelenmesi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 9(2), 136-152. google scholar
• Bakırcı, F. (2006). Üretimde etkinlik ve verimlilik ölçümü, veri zarflama analizi, Ankara, Atlas Yayınları. google scholar
• Bayramoğlu, M. F. & Başarır, Ç. (2016). Borsa İstanbul'da işlem gören sigorta şirketlerinin karşılaştırmalı finansal performans analizi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(4), 135-144. google scholar
• Çiftçi, D. H. (2004). Türk sigorta sektörünün sorunları; DEA analizi ile Türk sigorta şirketlerinin etkinlik düzeylerinin belirlenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(i), 121-149. google scholar
• Doğan, M. (2013). Sigorta firmalarının sermaye yapısı ile karlılık arasındaki ilişki: Türk sermaye piyasası üzerine bir inceleme. Muhasebe Ve Finansman Dergisi(57), 121-136. google scholar
• İbicioğlu, M. (2012). Yatırım araçlarının getirileri arasındaki ilişkilerin çok boyutlu ölçekleme yöntemi ile analizi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2), 45-55. google scholar
• Joseph, F., Ralph A., Ronald T. & William B. (1998). Multivariate data analysis, New Jersey, Prentice Hall. google scholar
• Kurtuluş, K. (1996). Pazarlama araştırmaları, İstanbul, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Yayınları. google scholar
• Leskay, M. T. (2010). Elementer alanlarda faaliyet gösteren sigorta şirketlerinde finansal tablo analizleri ve bir uygulama. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir. google scholar
• Önder, Ş. & Kavak, N. (2019). Sigorta şirketlerinde kurumsal yönetim ve finansal performans arasındaki ilişki. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 62, 170-183. google scholar
• Özbolat, M. (2007). Temel sigortacılık, Ankara, Seçkin Yayıncılık. google scholar
• Özdamar, K. (2004). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi: çok değişkenli analizler, Eskişehir, Kaan Kitabevi. google scholar
• Özkan, M. (1998). Sigorta işlemleri ve muhasebesi, İstanbul, Bilim Teknik Yayınevi. google scholar
• Şenel, S. A. (2006). Sigorta şirketlerinde mali yeterlilik. Afyon Kocatepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 8(2), 297-315. google scholar
• Şenel, S. A. (2007). Sigorta sektörü fon yaratma kapasitesi ve sermaye piyasasına etkisi: Türkiye'deki durum. Doktora Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas. google scholar
• Tatlıdil, H. (1996). Uygulamalı çok değişkenli istatistiksel analiz, Ankara, Akademi Matbaası. google scholar
• Turgut, M. F. & Baykul, Y. (1992). Ölçekleme teknikleri, Ankara, ÖSYM Yayınları. google scholar
• Türkiye Sigorta Birliği. (2024). Şirket bazında mali ve teknik tablolar. [https://tsb.org.tr/tr/istatistik/finansal-tablolar/sirket-bazinda-mali-ve-teknik-tablolar](https://tsb.org.tr/tr/istatistik/finansal-tablolar/sirket-bazinda-mali-ve-teknik-tablolar) (Erişim Tarihi: 19 Temmuz 2024). google scholar
• Zurnacı, A. (2007). Hayat dışı sigorta şirketlerinin fon oluşturma imkanları ve yönetimi analizi. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sakarya. google scholar