Araştırma Makalesi

Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı

Sayı: 43 26 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı

Öz

Dünya'daki karbon emisyon miktarı endişelendirici bir biçimde artmaktadır. Bu da iklim değişikliği ve çevresel bozul3 mayı hızlandırmaktadır. Çevresel bozulmanın temel nedenlerinin başında ekonomide meydana gelen değişmeler yer almaktadır. Bu nedenle çalışmada, makroekonomik performans göstergelerinin çevresel bozulma üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Türkiye’de 199032020 dönemi yıllık verileri kullanılarak seçili makroekonomik performans göstergelerinin çevresel bozulma üzerindeki uzun ve kısa dönem etkileri hem otoregresif gecikmesi dağıtılmış (ARDL) sınır testi aracılığıyla hem de dinamik ARDL yaklaşımı kullanılarak analiz edilmiştir. Dinamik analizler, bu ilişkilerin geçici veya döngüsel olabileceğini ortaya koyarak, bulguların daha temkinli yorumlanması gerektiğini gösterir. Bu nedenle, ARDL sonuçlarını değerlendirirken, kısa ve uzun vadeli etkileri birlikte ele almak ve dinamik simülasyonlarla desteklemek önemlidir. Çalışmada, iki modelin sonuçları karşılaştırılmıştır. Sonuçlara göre ARDL modelinde doğrudan yabancı yatırımlar ve brüt sabit sermaye oluşumu hem uzun dönemde hem kısa dönemde çevre bozulması üzerinde etkiliyken, dinamik ARDL modelde yalnızca uzun dönemde etkilidirler. Ayrıca simülasyonlar sonucu, doğrudan yabancı yatırımlara verilen %10 değerindeki pozitif bir şokun çevresel bozulmayı arttırdığı bulun3 muştur. Sonuçlar, kirlilik sığınağı hipotezini doğrular niteliktedir. Büyümenin çevresel bozulma üzerindeki etkileri incelendiğinde, ARDL modeline göre yalnızca kısa dönemde büyüme çevresel bozulmayı arttırıcı etkiye sahiptir. Ancak bu kısa dönemde meydana gelen etki dinamik ARDL model tahmin sonuçlarında anlamlı bulunmamıştır. Bu sonuçlara ek olarak, iki modelin sonuçları uzun dönemde brüt sabit sermaye oluşumu değerlerindeki artışa dikkat edilmesi gerekliliğini göstermektedir. Çünkü bu değerlerdeki artış çevresel bozulmayı arttırmaktadır. Çalışma sonuçları yeşil ekonomi anlayışı benimseyerek, Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımların net girişindeki ve brüt sabit sermaye oluşumundaki artış hedeflenirken bunların doğal kaynaklar ve çevre üzerindeki etkilerinin dikkate alınması gerekliliğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. AbdouLi, M., & Hammami, S. (2016). The dynamic Links between environmentaL quaLity, foreign direct investment, and economic growth in the Middle Eastern and North African countries (MENA region). Journal of the Knowledge Economy, 9(3), 833-853. https://doi. org/l0.1007/s13132-016-0369-5 google scholar
  2. Ahmed, F., ALi, I., Ahmed, S., & Kousar, S. (2022). The environmentaL impact of industriaLization and foreign direct investment: EmpiricaL evidence from Asia-Pacific region. Environmental Science and Pollution Research, 29(20), 29778-29792. https://doi.Org/10.1007/s 11356-021-17560-w google scholar
  3. AgbooLa, P. O., Hossain, M. E., Gyamfi, B. A., & Bekun, F. V. (2022). EnvironmentaL consequences of foreign direct investment influx and conventionaL energy consumption: Evidence from dynamic ARDL simuLation for Turkey. Environmental Science and Pollution Research, 29, 53584-53597. google scholar
  4. ALbayrak, M., & TeLek, C. (2022). ÇevreseL Kuznets eğrisi (EKC) hipotezinin Türkiye için geçerLiLiğinin inceLenmesi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(4), 719-731. google scholar
  5. Balibey, M. (2015). Relationships among CO2 emissions, economic growth and foreign direct investment and the environmental Kuznets curve hypothesis in Turkey. International Journal of Energy Economics and Policy, 5(4), 1042-1049. google scholar
  6. Byanyima, F., Edison, M., Kadengye, D. T., Arineitwe, S., Mijwil, M. M., Gaballa, M., Veedu, R. C., & Turyasingura, B. (2025). Foreign direct investment and environmental challenges: A case study of Uganda with analytical perspective. In A. Bhaumik, S. Poddar, M. Dadhich, K. Hiran, & R. Doshi (Eds.), Community resilience and climate change challenges: Pursuit of Sustainable Development Goals (SDGs) (pp. 283-296). IGI Global. https://doi.org/l0.4018/979-8-3693-6522-9.ch015 google scholar
  7. Cato, M. S. (2009). Green economics: An introduction to theory, policy and practice. Earthscan. google scholar
  8. Chang, S.-C. (2015). Threshold effect of foreign direct investment on environmental degradation. Portuguese EconomicJournal, 14(1-3), 75-102. https://doi.org/l0.1007/s10258-015-0112-3 google scholar

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekonometrik ve İstatistiksel Yöntemler, Uygulamalı Makro Ekonometri, Zaman Serileri Analizi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

17 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

30 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 43

Kaynak Göster

APA
Temelli, S. (2025). Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, 43, 204-218. https://doi.org/10.26650/ekoist.2025.43.1744501
AMA
1.Temelli S. Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics. 2025;(43):204-218. doi:10.26650/ekoist.2025.43.1744501
Chicago
Temelli, Süreyya. 2025. “Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı”. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, sy 43: 204-18. https://doi.org/10.26650/ekoist.2025.43.1744501.
EndNote
Temelli S (01 Aralık 2025) Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics 43 204–218.
IEEE
[1]S. Temelli, “Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı”, EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, sy 43, ss. 204–218, Ara. 2025, doi: 10.26650/ekoist.2025.43.1744501.
ISNAD
Temelli, Süreyya. “Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı”. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics. 43 (01 Aralık 2025): 204-218. https://doi.org/10.26650/ekoist.2025.43.1744501.
JAMA
1.Temelli S. Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics. 2025;:204–218.
MLA
Temelli, Süreyya. “Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı”. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, sy 43, Aralık 2025, ss. 204-18, doi:10.26650/ekoist.2025.43.1744501.
Vancouver
1.Süreyya Temelli. Ekonomik Performans ile Çevre Arasındaki Dengenin Sağlanması: Dinamik Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model Yaklaşımı. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics. 01 Aralık 2025;(43):204-18. doi:10.26650/ekoist.2025.43.1744501