Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri

İrfan Kaygalak

doi:10.65653/ekonomitek.1850152

TR EN

Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri

Öz

Bölgesel uzmanlaşma ve endüstriyel çeşitliliğin yarattığı dışsallıklar nedeniyle ekonomik kalkınma ve gelişme üzerinde olumlu etki ettiğine dair yaygın bir kabul vardır. Bu açıdan endüstriyel uzmanlaşmanın mı yoksa endüstriyel çeşitliliğin mi ekonomik büyüme ve gelişme performansına daha çok etki ettiği önemli bir tartışma konusudur. Bu çalışma da Türkiye’de sektörel uzmanlaşma ve çeşitliliğin illerin imalat sanayi istihdam artışı üzerindeki etkisini sorgulamaktadır. Bu kapsamda illerdeki ilişkili ve ilişkisiz çeşitlilik düzeylerinin büyüme performansı üzerindeki etkisi doğrusal olmayan iki terimli regresyon analiziyle incelemektedir. Bulgular, illerin imalat sanayi istihdam artışındaki başarısını açıklamada endüstriyel çeşitlilikten ziyade bölgesel uzmanlaşmanın daha açıklayıcı olduğunu göstermektedir. Çeşitlilik türlerinin bu anlamda fark yaratan bir etkiye sahip olup olmadıkları illerin ihracat bağlantıları ile iç piyasa bağlantılarının da analize dâhil edilmesiyle test edilmektedir. Bu yönüyle çalışma konuyla ilgili hem metodolojik bir öneri sunmuş olmakta hem de teorik varsayımları sorgulayan ampirik bulgular sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bölgesel uzmanlaşma, endüstriyel çeşitlilik, istihdam büyümesi, ilişkili çeşitlilik, İmalat Sanayi

Etik Beyan

Bu çalışma bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Teşekkür

Yazar, illerin ilişkili ve ilişkisiz çeşitlilik düzeyleri verisini açık kaynak olarak paylaşıp bu çalışmayı mümkün kılan İbrahim Tuğrul Çınar'a ve yapıcı eleştirileri ile çalışmanın daha nitelikli hale gelip yayınlanmasına yardımcı olan hakemlere minnettar olup teşekkür eder.

The Effects of Industrial Diversity and Regional Specialization on Manufacturing Employment Growth in Türkiye

Öz

There is a widespread consensus that regional specialization and industrial diversity have a positive impact on economic development and growth due to the externalities they create. In this respect, whether industrial specialization or industrial diversity has a greater impact on economic growth and development is a significant topic of debate. This study examines the impact of sectoral specialization and diversity on the manufacturing employment growth in Turkish provinces. Using a nonlinear binary logistic regression model, the study analyses the role of industrial diversity by distinguishing between related and unrelated variety. The study reveals that regional specialization is a better explanatory factor than industrial diversity in predicting provincial success in manufacturing employment growth. The study tests the impact of diversity via incorporating provinces' export linkages and domestic market linkages into the analysis. In this regard, it not only offers a methodological contribution to the field but also presents empirical findings that question theoretical assumptions.

Anahtar Kelimeler

Regional specialization, industrial diversity, employment growth, related variety, Manufacturing

Teşekkür

I would like to thank İbrahim Tuğrul Çınar for making this study possible by sharing data on related and unrelated variety levels of the provinces as open-source data.

Kaynakça

Abay, M., Akgüngör, S., Akyıldız, Y.T. (2021). Innovation, Relatedness and Complexity in Turkey: A Regional Analysis for 1978-2017. Ekonomi-Tek, 10(3), 135-171.
Akgüngör, S. ve Abay, M. (2021). Knowledge Space, Relatedness and Complexity: A Regional Analysis in Turkey. Yıldız Social Science Review, 7(2), 110-122. https://doi.org/10.51803/yssr.869824
Akgüngör, S., Kustepeli, Y. ve Gülcan, Y. (2013). An overview on industry clusters and the impact of related variety on regional performance in Turkey. European Review of Industrial Economics and Policy, 5(1), 1-10. DOI : 10.61953/suptest.2870
Balassa, B. (1965). Trade Liberalisation and “Revealed” Comparative Advantage. The Manchester School, 33(2), 99–123. https://doi.org/10.1111/j.1467-9957.1965.tb00050.x
Bathelt, H. ve Storper, M. (2023). Related Variety and Regional Development: A Critique. Economic Geography, 99(5), 441–470. https://doi.org/10.1080/00130095.2023.2235050
Beaudry, C. ve Schiffauerova, A. (2009). Who’s Right, Marshall or Jacobs? The Localization versus Urbanization Debate. Research Policy, 38(2), 318-337. https://doi.org/10.1016/j.respol.2008.11.010
Boschma, R. (2017). Relatedness as driver of regional diversification: a research agenda. Regional Studies, 51(3), 351–364. https://doi.org/10.1080/00343404.2016.1254767
Boschma, R.A. ve Frenken, K. (2006). Why is economic geography not an evolutionary science? Towards an evolutionary economic geography. Journal of Economic Geography, 6(3), 273-302. https://doi.org/10.1093/jeg/lbi022
Boschma, R. A. ve Frenken, K. (2011). Technological relatedness and regional branching. H. Bathelt, M.P. Feldman ve D.F. Kogler (Ed.). Beyond territory: dynamic geographies of knowledge creation, diffusion and innovation. içinde (s. 64-81). London: Routledge.
Boschma, R., Eriksson, R. ve Lindgren, U. (2014). Labour market externalities and regional growth in Sweden: The importance of labour mobility between skill-related industries. Regional Studies, 48(10), 1669–90. https://doi.org/10.1080/00343404.2013.867429

Boschma, R., Minondo, A. ve Navarro, M. (2012). Related variety and regional growth in Spain. Papers in Regional Science, 91(2), 241–56. https://doi.org/10.1111/j.1435-5957.2011.00387.x
Caragliu, A., de Dominicis, L. ve de Groot, H. (2016). Both Marshall and Jacobs were right!. Economic Geography, 92(1), 87–111. https://doi.org/10.1080/00130095.2015.1094371
Castaldi, C., Frenken, K. ve Los, B. (2015). Related variety and unrelated variety and technological breakthroughs: An analysis of US state-level patenting. Regional Studies, 49(5), 767–781. https://doi.org/10.1080/00343404.2014.940305
Content, J. ve Frenken, K. (2016). Related variety and economic development: a literature review. European Planning Studies, 24(12), 2097–2112. https://doi.org/10.1080/09654313.2016.1246517
Çınar, İ.T. (2023a). Regional development trap in Turkey: Can relatedness find a way out?. Papers in Regional Science, 102(4), 817-851. https://doi.org/10.1111/pirs.12739
Çınar, İ.T. (2023b). Regional development trap and economic complexity in Turkey: Evidence from provincial data. Regional Science, Policy & Practice, 15(9), 2224-2253. https://doi.org/10.1111/rsp3.12719
Çınar, İ.T. (2023c). İlişkili – İlişkisiz Çeşitlilik ve Gelir Dağılımı: Türkiye’de Düzey-2 Bölgeleri için Bir Analiz. İzmir İktisat Dergisi, 38(1), 233-252.
Çınar, İ.T. (2025). Related variety and Unrelated Variety: NUTS-3 Türkiye. (https://doi.org/10.6084/m9.figshare.28457789.v1).
Da Silva, G. D., Goncalves, E. Ve De Araújo, I. F. (2020). Related variety and employment growth: A spatial dynamic model for Brazilian microregions. Regional Science Policy & Practice, 12(1), 105-123. https://doi.org/10.1111/rsp3.12185
Diemer, A., Iammarino, S., Rodriguez-Pose, A. ve Storper, M. (2022). The regional development trap in Europe. Economic Geography, 98(5), 487–509. https://doi.org/10.1080/00130095.2022.2080655
Eraydin, A. (2015). Attributes and Characteristics of Regional Resilience: Defining and Measuring the Resilience of Turkish Regions. Regional Studies, 50(4), 600–614. https://doi.org/10.1080/00343404.2015.1034672
Essletzbichler, J. (2015). Relatedness, industrial branching and technological cohesion in US metro-politan areas. Regional Studies, 49(5), 752–766. https://doi.org/10.1080/00343404.2013.806793
Falcıoglu, P. (2011). Location and determinants of productivity: The case of the manufacturing industry in Turkey. Emerging Markets Finance and Trade, 47(5), 86–96. http://www.jstor.org/stable/41343389
Frenken, K., Van Oort, F. ve Verburg, T. (2007). Related Variety, Unrelated Variety and Regional Economic Growth”, Regional Studies, 41(5), 685–697. https://doi.org/10.1080/00343400601120296
Glaeser, E.L., Kallal, H.D., Scheinkman, J.A. ve Shleifer, A. (1992). Growth in Cities. Journal of Political Economy, 100(6), 1126-1152. https://www.jstor.org/stable/2138829
Gomez-Zaldivar, M., Mosqueda, M.T. ve Duran, J.A. (2018). Localization of manufacturing industries and specialization in Mexican states: 1993-2013. Regional Science Policy & Practice, 9(4), 301-316. https://doi.org/10.1111/rsp3.12111
Gordon, I.R. ve McCann, P. (2000). Industrial Clusters: Complexes, Agglomeration and/or Social Networks?. Urban Studies, 37(3), 513-532. https://doi.org/10.1080/0042098002096
Gültekin, L., Yavan, N. ve Kurul, Z. (2023). Evrimsel Ekonomik Coğrafya Perspektifinden Türkiye’de Bölgelerin İlişkili Çeşitlilik Dinamiklerine Yönelik Ampirik Bir Analiz. Coğrafi Bilimler Dergisi, 21(2), 616-659. https://doi.org/10.33688/aucbd.1354132
Hidalgo, C. A., Klinger, B., Barabási, A. L. ve Hausmann, R. (2007). The product space conditions the development of nations. Science, 5837(317), 482-487. DOI:10.1126/science.1144581
Kaygalak, İ. (2018). Localization and specialization tendency of manufacturing in Turkey”, International Journal of Geography and Geography Education, 38(1), 171-186. https://doi.org/10.32003/iggei.428136
Kemeny, T. ve Storper, M. (2015). Is specialization good for regional economic development?. Regional Studies, 49(6), 1003–1018. https://doi.org/10.1080/00343404.2014.899691
Kılıç, S. (2015). İki Durumlu Lojistik Regresyon Analizi. Journal of Mood Disorder, 5, 191-194.
King, J. E. (2008). Binary Logistic Regression. J.W. Osborne (Ed.) Best Practices in Quantitative Methods. içinde (s. 358-384). Sage: London.
Lazzeretti, L., Innocenti, N. ve Capone, F. (2017). The impact of related variety on the creative employment growth. Annals of Regional Science, 58(3), 491–512. https://doi.org/10.1007/s00168-016-0805-2
Mameli, F., Iammarino, S. ve Boschma, R. (2012). Regional variety and employment growth in Italian labour market areas: Services versus manufacturing industries. Papers in Evolutionary Economic Geography, 12(3), 1-23.
Martin, R. Ve Sunley, P. (2006). Path dependence and regional economic evolution. Journal of Economic Geography, 6(4), 395–437. https://doi.org/10.1093/jeg/lbl012
Neffke, F. Ve Henning, M. (2013). Skill relatedness and ﬁrm diversiﬁcation. Strategic Management Journal, 34(3), 297–316. https://doi.org/10.1002/smj.2014
Neffke, F., Henning, M., Boschma, R., Lundquist, K.J. ve Olander, L.O. (2010). The Dynamics of Agglomeration Externalities along the Life Cycle of Industries. Regional Studies, 45(1), 49–65. https://doi.org/10.1080/00343401003596307
Osborne, J.W. (2015). Best Practices in Logistic Regression. London: Sage.
Rana, S., Midi, H. ve Sarkar, S.K. (2010). Validation and performance analysis of binary logistic regression model. In: WSEAS International Conference on Environment, Medicine and Health Sciences (EMEH '10), 23-25 Mar. 2010, Penang, Malaysia. (pp. 51-55).
Schober, P. ve Vetter, R.T. (2021). Logistic Regression in Medical Research. Anesthesia & Analgesia, 132(2), 365-366. DOI: 10.1213/ANE.0000000000005247
Sedita, S.R., De Noni, I. ve Pilotti, L. (2017). Out of the crisis: An empirical investigation of places pecific determinants of economic resilience. European Planning Studies, 25(2),155–80. https://doi.org/10.1080/09654313.2016.1261804
Shrestha, N. (2019). Application of Binary Logistic Regression Model to Assess the Likelihood of Overweight. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 8(1), 18-25. doi: 10.11648/j.ajtas.20190801.13
Storper, M. ve Venables, A.J. (2004). Buzz: face-to-face contact and the urban economy. Journal of Economic Geography, 4(4), 351–370. http://www.jstor.org/stable/26160910
Tomasz, M. ve Paweł, D. (2020). Related and unrelated variety vs. basic labour market variables - regional analysis for Poland. European Planning Studies, 29(2), 221–240. https://doi.org/10.1080/09654313.2020.1728520
Turkcan, B. (2014). Knowledge Externalities and Knowledge Spillovers in Social Networks: The Case of Izmir Metalwork Industrial District. European Planning Studies, 22(7), 1425–1443. https://doi.org/10.1080/09654313.2013.789488
Van Oort, F., de Geus, S. ve Dogaru, T. (2014). Related Variety and Regional Economic Growth in a Cross-Section of European Urban Regions. European Planning Studies, 23(6), 1110–1127. https://doi.org/10.1080/09654313.2014.905003
Wixe, S. ve Andersson, M. (2017). Which types of relatedness matter in regional growth? Industry, occupation and education. Regional Studies, 51(4), 523–36. https://doi.org/10.1080/00343404.2015.1112369

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekonomik Modeller ve Öngörü, Büyüme, Kalkınma Ekonomisi - Makro, Makro İktisat (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İrfan Kaygalak ^*
0000-0003-3051-6414
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

12 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

27 Aralık 2025

Kabul Tarihi

2 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.65653/ekonomitek.1850152

IZ

https://izlik.org/JA37TU24PF

APA

Kaygalak, İ. (2026). Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri. Ekonomi-tek, 15(1), 72-97. https://doi.org/10.65653/ekonomitek.1850152

AMA

1.Kaygalak İ. Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri. Ekonomi-tek. 2026;15(1):72-97. doi:10.65653/ekonomitek.1850152

Chicago

Kaygalak, İrfan. 2026. “Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri”. Ekonomi-tek 15 (1): 72-97. https://doi.org/10.65653/ekonomitek.1850152.

EndNote

Kaygalak İ (01 Mart 2026) Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri. Ekonomi-tek 15 1 72–97.

IEEE

[1]İ. Kaygalak, “Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri”, Ekonomi-tek, c. 15, sy 1, ss. 72–97, Mar. 2026, doi: 10.65653/ekonomitek.1850152.

ISNAD

Kaygalak, İrfan. “Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri”. Ekonomi-tek 15/1 (01 Mart 2026): 72-97. https://doi.org/10.65653/ekonomitek.1850152.

JAMA

1.Kaygalak İ. Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri. Ekonomi-tek. 2026;15:72–97.

MLA

Kaygalak, İrfan. “Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri”. Ekonomi-tek, c. 15, sy 1, Mart 2026, ss. 72-97, doi:10.65653/ekonomitek.1850152.

Vancouver

1.İrfan Kaygalak. Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri. Ekonomi-tek. 01 Mart 2026;15(1):72-97. doi:10.65653/ekonomitek.1850152

Türkiye’de Sektörel Çeşitliliğin ve Bölgesel Uzmanlaşmanın Endüstriyel İstihdam Üzerine Etkileri

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Teşekkür

The Effects of Industrial Diversity and Regional Specialization on Manufacturing Employment Growth in Türkiye

Öz

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster