Öğretmenlerde Mesleki Tükenmişlik, Mesleki Stres ve Öz Yeterlik Arasındaki İlişkiler

Öz

Bu çalışmanın amacı, öğretmenlerde mesleki tükenmişlik, mesleki stres ve öz yeterlik arasındaki ilişkileri incelemektir. Bu doğrultuda, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Arnavutköy ilçesinde görev yapan toplam 773 öğretmenden (485 kadın, 288 erkek) veri toplanmıştır. Katılımcılar rastgele örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Bu örnekleme yöntemi, araştırmacının evrenden, önceden belirlenen örneklem büyüklüğü doğrultusunda bir bölüm seçmesini içermektedir. Verilerin analizi SPSS istatistik programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçları, öz yeterlik ile mesleki stres (r = −0.326, p < .001), öz yeterlik ile kronik yorgunluk (r = −0.398, p < .001) ve öz yeterlik ile akut yorgunluk (r = −0.327, p < .001) arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler olduğunu; buna karşın öz yeterlik ile iyileşme/toparlanma arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunduğunu (r = 0.399, p < .001) ortaya koymuştur. Mesleki stres ile kronik yorgunluk (r = 0.697, p < .001) ve akut yorgunluk (r = 0.564, p < .001) arasında pozitif yönde, mesleki stres ile iyileşme arasında ise negatif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r = −0.517, p < .001). Ayrıca, kronik yorgunluk ile akut yorgunluk arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunurken (r = 0.670, p < .001), kronik yorgunluk ile iyileşme arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r = −0.629, p < .001). Benzer şekilde, akut yorgunluk ile iyileşme arasında da negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir (r = −0.621, p < .001). Bunun yanı sıra, cinsiyet, kurum türü, yaşanılan şehirden memnuniyet ve meslek seçimine ilişkin memnuniyet değişkenlerine göre incelenen değişkenlerde anlamlı farklılıklar gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki yorgunluk
• mesleki stres
• öz yeterlik
• psikolojik sağlık
• iş performansı

Relationships Between Occupational Burnout, Occupational Stress, and Self-Efficacy Among Teachers

Öz

The aim of this study is to examine the relationships between occupational burnout, occupational stress, and self-efficacy among teachers. Accordingly, data were collected from a total of 773 teachers (485 female, 288 male) working in Arnavutköy district during the 2024-2025 academic year. Participants were selected using a random sampling method. This sampling method involves the researcher selecting a portion of the population based on a predetermined sample size. The data were analyzed using the SPSS statistical program. The results revealed a significant negative relationship between self-efficacy and occupational stress (r = -0.326, p < .001), self-efficacy and chronic fatigue (r = -0.398, p < .001), and self-efficacy and acute fatigue (r = -0.327, p < .001), while a significant positive relationship was found between self-efficacy and recovery (r = 0.399, p < .001). A positive relationship was observed between occupational stress and chronic fatigue (r = 0.697, p < .001) and between occupational stress and acute fatigue (r = 0.564, p < .001), whereas a negative relationship was found between occupational stress and recovery (r = -0.517, p < .001). Additionally, a positive relationship was found between chronic fatigue and acute fatigue (r = 0.670, p < .001), while chronic fatigue and recovery were negatively correlated (r = -0.629, p < .001). A negative correlation was also monitored between acute fatigue and recovery (r = -0.621, p < .001). Furthermore, significant differences were observed in the variables based on gender, type of institution, satisfaction with the city of residence, and job selection satisfaction.

Anahtar Kelimeler

• Occupational burnout
• Occupational stress
• Self-efficacy
• Psychological health
• Job performance

Kaynakça

1. Altunçekiç, A., Yaman, S., & Koray, Ö. (2005). Öğretmen adaylarının öz-yeterlik inanç düzeyleri ve problem çözme becerileri üzerine bir araştırma. Kastamonu Eğitim Dergisi, 13(1), 93-102.
2. Antonious, A. S., Polychroni, F., &Vlachakis, A. N. (2006). Genderandagedifferences in occupationalstressandprofessionalburnoutbetweenprimaryandhigh-schoolteachers in Greece. Journal of Managerial Psychology, 21, 682-690.
3. Balcı, A. (2014). Çalışanlarda stres kaynakları, stresle başa çıkma yöntemleri ve sağlık sektörü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
4. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191-215.
5. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freemanand Company.
6. Bandura, A. (2006). Guide forconstructing self-efficacyscales. In F. Pajares& T. Urdan (Eds.), Self-efficacy beliefs of adolescents (Vol. 5, pp. 307-337). Information Age Publishing.
7. Basım, H. N., & Şeşen, H. (2006). Mesleki tükenmişlikte bazı demografik değişkenlerin etkisi: Kamuda bir araştırma. Ege Akademik Bakış Dergisi, 6(2), 15-23.
8. Bekman, M. (2022). Halkla ilişkiler uygulamalarında nicel araştırma yöntemi: İlişkisel tarama modeli. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 6(16), 238-258.

9. Betoret, F. D. (2006). Stressors, self-efficacy, copingresources, and burnout among secondary school teachers in Spain. Educational Psychology, 26(4), 519-539.
10. Blevins, K. J. (2021). Alleviating teacher burnout: The relationship between job stress, teacher efficacy, and emotional exhaustion among middle school teachers (Doctoral dissertation, Liberty University). Digital Commons. https://digitalcommons.liberty.edu/doctoral/3215
11. Boyar, E. (2011). Türkiye’de muhasebe meslek mensuplarının mesleki tükenmişlik durumlarının araştırılması (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
12. Chan, D. W. (2002). Hardiness and its role in the stress-burn out relationship among prospective Chinese teachers in Hong Kong. Teaching and Teacher Education, 19, 381-395.
13. Chaplain, R. P. (2008). Stress and psychological distress among trainee secondary teachers in England. Educational Psychology, 28(2), 195-209.
14. Çimen, S. (2007). İlköğretim öğretmenlerinin tükenmişlik yaşantıları ve yeterlik algıları (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
15. Cohen, A. (2020). The role of self-efficacy in coping with job stress: A review of the literature. Journal of Organizational Behavior, 41(4), 387-406.
16. Cui, W., &Yee, C. M. (2023). The impact of job stress and self-efficacy on teachers’ occupational well-being of higher vocational colleges. Advances in Educational Technology and Psychology, 7(18), 31-36.
17. Dilekçi, Ü., Kaya, A., & Çiçek, İ. (2025). Occupational stress, burnout, and change fatigue as predictors of quiet quitting among teachers. Acta Psychologica, 254, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.104812
18. Denizoğlu, P. (2008). Fen bilgisi öğretmen adaylarının fen bilgisi öğretimi öz-yeterlik inanç düzeyleri, öğrenme stilleri ve fen bilgisi öğretimine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
19. Doğan, A., & Yeloğlu, H. O. (2021). Öz-yeterliliğin iş stresine olan etkisinde algılanan örgütsel desteğin aracılık rolünün incelenmesine yönelik model önerileri. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 3668-3680.
20. Freudenberger, H. J. (1974). Staff burnout. Journal of Social Issues, 30(1), 159-165.
21. Gaire, B. R. (2024). Sources of teachers’ occupational stress and effects on their self-efficacy. Vox Batauli, 9(1), 11–23. https://doi.org/10.3126/vb.v9i01.70396
22. Güngör-Seyhan, H. (2015). Kimya öğretmenlerinin iş doyumları, öz-yeterlik algıları, örgütsel bağlılıkları ve iş streslerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Turkish Journal of Education, 4(2), 41-60. https://doi.org/10.19128/turje.181114
23. Gündüz, B. (2004). Öğretmenlerde tükenmişliğin akılcı olmayan inançlar ve mesleki bazı değişkenlere göre yordanması (Yayımlanmamış doktora tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
24. Joseph, K. L., &Jose, J. M. (2021). Stress tolerance and occupational self-efficacy among teachers. International Journal of Social Science, 10(3), 241-246. https://doi.org/10.46852/2249-6637.03.2021.6
25. Karaca, E., Akça, S., Çatıkkaş, K. T., Özge, S., Ergül, M., Ergül, M., Yakıt, H., Ünsal, L., Elagöz, H., Taymur, Z. A., &Dabağcılar, H. Y. (2024). Öğretmenlerin iş stresi düzeylerinin belirlenmesi ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi. Sosyal Gelişim Dergisi, 2(1), 1–9.
26. Karayaman, S. (2024). Banka çalışanlarının öz yeterlik, iş ve yaşam doyumu ile tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Akademik Hassasiyetler, 11(24), 752-777.
27. Kazu, İ. Y., & Yıldırım, D. (2021). Mesleki tükenmişlik: Etki eden faktörler, belirtileri ve sonuçları. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(2), 462-473. https://doi.org/10.51725/etad.1003628
28. Kahn, R. L., & Byosiere, P. (1992). Stress in organizations. In M. D. Dunnette & L. M. Hough (Eds.), Handbook of industrialandorganizationalpsychology (Vol. 3, pp. 571–650). Consulting Psychologists Press.
29. Lazarus, R. S., &Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
30. Lavanya, M., Pradeep, M. V. M., Anantharaman, V. V., &Logaraj, M. (2024). Perceivedstressamongprivateschoolteachers in Chengalpattudistrict, Tamil Nadu, India: A cross-sectionalstudy. Cureus, 16(10), e71848. https://doi.org/10.7759/cureus.71848
31. Lee, R., &Ashforth, B. (1990). On the meaning of Maslach’s three dimensions of burnout. Journal of Applied Psychology, 75, 743–74.
32. Luszczynska, A., Gutierrez-Dona, B., & Schwarzer, R. (2005). General self-efficacy in variousdomains of humanfunctioning: Evidence from five countries. International Journal of Psychology, 40(2), 80–89.
33. Maqhfirah, D. R., &Harahap, T. Y. (2023). Self-efficacy and workstress: The correlation studies on SLB teachers. International Research Journal of Advanced Engineering and Science, 8(2), 22-26.
34. Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behavior, 2(2), 99–113.
35. Maslach, C., & Leiter, M. P. (2008). Early predictors of job burnout and engagement. Journal of Applied Psychology, 93(3), 498–512.
36. Mearns, J. E., &Cain, J. (2003). Relationships between teachers' occupational stress and their burnout and distress: Roles of coping and negative mood regulation expectancies. Anxiety, Stress, and Coping, 16, 71-82.
37. Mehta, E., Tatipamul, A., Dhameliya, M., &Bodarya, M. (2023). Prevalence of occupational stress, perceived stress, and fatigue among private school teachers in Surat City: A cross-sectional study. International Journal of Science and Research (IJSR), 12(5), 507-512. https://doi.org/10.21275/SR23502103058
38. Oğuz, A. (2012). Sınıf öğretmeni adaylarının akademik öz yeterlik inançları. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 2(2), 15-28.
39. Qiang, Y. (2022). A correlationstudy of self-efficacy and occupational burnout among university foreign language teachers. Proceedings of the 2022 4th International Conference on Educationand E-Learning, 31, 234–240. https://doi.org/10.2991/978-94-6463-044-2_31
40. Ringer, J. L. (2017). An analysis of stressand self-efficacy experienced by general and special educators (Publication No. 3028) [Master’sthesis, University of Nevada, Las Vegas]. UNLV Theses, Dissertations, Professional Papers, and Capstones. https://digitalscholarship.unlv.edu/thesesdissertations/3028
41. Rui, O. A., Nuno, M., Costa, P., & Costa, P. (2010). Occupationalstress in teaching: A study with high school teachers. Psicologia & Sociedade, 22, 587-597.
42. Savaş, A. C., Bozgeyik, Y., & Eser, İ. (2014). A study on the relationship between teacher self-efficacy and burnout. European Journal of Educational Research, 3(4), 159-166.
43. Schaufeli, W. B., &Bakker, A. B. (2004). Jobdemands, jobresources, and their relationship with burnout and engagement: A multi-samplestudy. Journal of Organizational Behavior, 25(3), 293–315.
44. Schwarzer, R., &Hallum, S. (2008). Perceived teacher self-efficacy as a predictor of job stress and burnout: Mediation analysis. Applied Psychology: An International Review, 57(1), 152–171.
45. Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2017). Teacher stress and teacher self-efficacy: Relations and consequences. In T. McIntyre, S. McIntyre, & D. Francis (Eds.), Educator stress: Aligning perspectives on health, safety and well-being (pp. 89–105). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-53053-6_5
46. Smetackova, I. (2017). Self-efficacy and burnout syndrome among teachers. The European Journal of Social & Behavioural Sciences, 20(3), 228-241. https://doi.org/10.15405/ejsbs.219
47. Sonnentag, S. (2018). Thepsychology of working life. Routledge.
48. Springer, A., Oleksa-Marewska, K., Basińska-Zych, A., Werner, I., & Białowąs, S. (2023). Occupational burnout and chronic fatigue in the work of academic teachers–moderating role of selected health behaviours. Plos one, 18(1), e0280080.
49. Ünsal, P., & Aktaş, G. (2012). İlkokul öğretmenleri tarafından algılanan iş stresi alanlarının cinsiyete göre incelenmesi. Studies in Psychology, 21, 139-154.
50. Yalçın, S. (2013). İlköğretim okulu öğretmenlerinin mesleki yorgunluk düzeyleri ile stres, psikolojik dayanıklılık ve akademik iyimserlik arasındaki ilişki (Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
51. Yurt, E. (2022). Collective teacher self-efficacyandburnout: The mediator role of jobsatisfaction. International Journal of Modern Education Studies, 6(1), 51-69.
52. Yurdasever, E., & Fidan, Y. (2020). Yöneticilerde yeni liderlik becerileri ile stres ilişkisi: KOMB (VUCA) ve öz yeterlilik etkileşimi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 119-130.
53. Zhao, W., Liao, X., Li, Q., Jiang, W., & Ding, W. (2022). The relationship between teacher job stress and burnout: A moderated mediation model. Frontiers in Psychology, 12, 784243. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.784243