Overview of Primary Schools in Bursa in the Period of Abdülhamid II

Öz

In this research, II. Abdulhamid's educational policy for primary schools in Bursa discreet is being analyzed for understanding the importance of this discreet in the whole education system; their quantities, historical improvements, education and training activities, administrations, financial management of these schools been discussed. For explaining these subjects, qualitative research been used. Survey data of the article derived from the document examinations, which is one of the most important methods of historical research. For data acquisition, first, the literature search has been made. Following that, archive materials and newspapers been established. For controlling the dependability of the data that been obtained internal and external criticism method been used, which is also one of the most important methods of historical research. Data, which is derived by using document analysis, been examined by descriptive analysis. Furthermore the materials, which was written with Arabic letters in Ottoman Turkish, Latinized and rewritten for Turkey Turkish. Thereafter, the data analysis has been outlined in thematic order and interpreted. Consequently, it's been clearly understood that Sıbyan schools been replaced by İbtidai schools, however, they’re been kept used while their position in the educational order been changed. Schools built into town centers and named by town center names. In the time of II. Abdulhamid, their numbers been increased, however, for the damsels these numbers were not much. Their schedule was suitable for the syllabus of Maarif Nezareti. A council was also formed for administration and balance of income and expenditures of the schools. Local communities supported these schools by donating money. Students physical health been changed positively and schools started to participate in the social activities of the city. 

Anahtar Kelimeler

• II.Abdülhamid,Bursa,Education,Primary school

II. Abdülhamid Döneminde Bursa’da İlkokullara Bakış

Öz

Bu araştırmada II. Abdülhamid dönemindeki ilköğretim politikaları kapsamında Bursa’daki ilkokulların durumunu tespit etmek amaçlanmıştır. Böylece bu dönemdeki ilköğretim sisteminde, Bursa’nın yeri ve önemi değerlendirilmek istenmiştir. Araştırmada, Bursa’daki ilkokulların nicelik olarak durumu, okulların tarihi gelişimleri, eğitim-öğretim faaliyetleri, eğitimci kadrosu, okulların yönetimi ve mali durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, tarihsel araştırmanın sıklıkla kullandığı yöntemlerden doküman incelemesi yoluyla elde edilmiştir. Verilerin toplanması sürecinde ilk olarak konu ile ilgili geniş bir literatür taraması yapılmıştır. Akabinde dönemin arşiv kaynakları ve gazetelerinden konu ile ilgili bilgiler tespit edilmiştir. Elde edilen verilerin geçerliği ve güvenirliğini kontrol etmek için tarihsel araştırma yönteminin temel unsurlarından olan harici ve dahili tenkit yöntemine başvurulmuştur. Doküman analizi kullanılarak elde edilen veriler, betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Ayrıca ele edilen belgeler günümüz Türkçesine transkripte edilmiştir. Akabinde konu bütünlüğü içerisinde tematik olarak başlıklar halinde ayrılan bütün bu bilgiler yorumlanıp değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda öncelikle Bursa’da sıbyan mekteplerinin devam etmekle birlikte yerlerini ibtidailerin aldığı görülmektedir. Okullar, genellikle mahalle merkezli açılmış ve bulundukları mahallerin ismini almışlardır. Bursa’daki ilkokulların II. Abdülhamid döneminin başından itibaren sayı olarak arttığı ancak kız ilkokullarının az sayıda olduğu fark edilmiştir.  İlkokullardaki ders programı Maarif Nezaretince belirlenen programa uygunluk göstermiştir. Bursa’daki ilkokulların yönetimi için ayrı bir komisyon kurularak okulların yönetimi ile gelir ve giderleriyle ilgili işlemler bu komisyon tarafından yürütülmüştür. Ayrıca Bursa’daki yerel unsurların ilkokulları maddi olarak desteklediği görülmüştür. İlkokullarda çocukların sağlığı konusunda da bazı gelişmeler yaşanmış ve Bursa’daki ilkokullar şehirdeki sosyal etkinliklere katılmışlardır. 

Anahtar Kelimeler

• II.Abdülhamid,Bursa,Eğitim,İlkokul

Kaynakça

1. 1. Arşiv Belgeleri T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi BOA., İ.TAL., 346/35, 1322 B 18/28 Eylül 1904.
2. BOA., İ. ŞD., 106/6368, 22 N 1308/30 Kasım 1904.
3. BOA., MF. MKT., 373/65, 06 C 1315/ 2 Kasım 1897.
4. BOA., MF. MKT., 803/69, 4 B 1322/14 Eylül 1904.
5. BOA., MF. MKT., 885/49, 28 B 1323/28 Eylül 1905.
6. BOA., MF. MKT., 444/48, 06 Z 1316/17 Nisan 1899.
7. BOA., MF. MKT., 444/48, 06 Z 1316/17 Nisan 1899.
8. BOA., MF. MKT., 625/31, 28 M1320/7 Mayıs 1902.

9. BOA., MF. MKT., 799/62, 15 C 1322/27 Ağustos 1904.
10. BOA., MF. MKT., 863/55, 09 R 1323/13 Haziran 1905
11. BOA., MF. MKT., 405/50, 21 S 1316/11 Temmuz 1898.
12. BOA., Y. MTV., 297/83, 18 Ra 1325/1 Mayıs 1907.
13. BOA., Y. PRK. MF., 2/82, 29 Z 1310/14 Haziran 1893.
14. 2. Salnameler Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi, 1302.
15. Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi, 1303.
16. Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi, 1304.
17. Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi, 1306.
18. Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi, 1306-1307.
19. Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi, 1311.
20. Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi, 1315
21. Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi, 1323.
22. Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi, 1324.
23. Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi, 1325.
24. 3. Gazeteler Bursa, sayı 7, 27 Ca 1308/18 Kasım 1890
25. Bursa, sayı 9,12 C 1308/23 Ocak 1891
26. Bursa, sayı 10, 19 C 1308/30 Ocak 1891
27. Bursa, sayı 109, 28 B 1310/15 Şubat 1893
28. Bursa, sayı 112, 17 Ş 1310/6 Mart 1893.
29. Bursa, sayı 121, 28 L 1310/15 Mayıs 1893
30. Bursa, sayı 139, 15 Ra 1311/26 Eylül 1893
31. Bursa, sayı 140, 22 Ra 1311/3 Ekim 1893
32. Bursa, sayı 142, 6 R 1311/17 Ekim 1893
33. Hüdavendigar, sayı 1644, 26 Z 1312/20 Haziran 1895
34. Hüdavendigar, sayı 1646, 10 M 1313/3 Temmuz 1895.
35. Hüdavendigar, sayı 1941, 7 Z 1318/28 Mart 1901.
36. 4.Tetkik Eserler
37. Erler, Ş. (1966). Bursa’da Eski Eserler Eski Şöhretler, Bursa.
38. Fraenkel, J., Norman, Wallen, Helen Hyun (2011). How to Design and Evaluate Research in Education, New York: Connect Learn Succeed.
39. Hızlı, M. (2011). “Osmanlılardan Günümüze Ulaşan Bursa eğitim Yapıları”, Bursa Kültür Varlıkları Envanteri: Anıtsal Eserler, Haz. Neslihan Türkün Dostoğlu ve Hamdi Dostoğlu, Bursa: Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
40. Kepecioğlu, K. (2010). Bursa Kütüğü, C. I-IV, Haz. Hüseyin Algül-Osman Çetin-Mefail Hızlı-Mustafa Kara- M. Asım Yediyıldız, Bursa: Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları. Kili, S. (1982). Türk Anayasaları, İstanbul: Tekin Yayınevi.
41. Kodaman, Bayram, Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1991.
42. Kumaş, N. (2011). II. Abdülhamid Döneminde Bursa’da Sosyal Hayat (1876-1909), Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi.
43. Launay, D. M. ve Bonkowski Bey (2015). Bursa ve Civarı, Haz. Burcu Kurt ve İsmail Yaşayanlar, Heyamola Yayınları: İstanbul.
44. Merriam, S. B. (2013). Qualitive research: A Guide to design and implementation. Çev. Ed. Selahattin Turan, Ankara: Nobel Akademik Yayınları.
45. Özbek, N. (2011). Osmanlı İmparatorluğu’nda Sosyal Devlet Siyaset, İktidar ve Meşruiyet 1876-1914, İstanbul: İletişim Yayınları.
46. Sedad (1934). Bursa 1934 Yıllığı, Bursa: Bursa Belediyesi Neşriyatı.
47. Somel, S. A. (2010). Osmanlı’da Eğitimin Modernleşmesi (1839-1908) İslâmlaşma, Otokrasi ve Disiplin, İstanbul: İletişim Yayınları.
48. Su, K. (1978). “Osmanlı İmparatorluğu Devrinde Bursa Okulları ve Ahmet Rıza Bey”, Eğitim Hareketleri, c. 23, s.270-271, 4-11.
49. Tekin, Y. (2009). II. Abdülhamit’ten Cumhuriyet’e Miras, Bir Ulus Devlet Yaratma Projesi, İstanbul: Gökkube Yayınları.
50. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Ankara: Seçkin Yayınları.
51. Yücelt, N. (1948). Tarihte Bursa, Bursa: Ankara Kitabevi.