MAX WEBER VE PETER BERGER'İN SEKÜLERLEŞME ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ: KENTSEL ETKİLER VE SOSYOLOJİK ANALİZ

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1, 96 - 115, 26.03.2026

Aslıhan Çiçek , Yavuz Acungil

https://doi.org/10.59274/enderun.1878297

https://izlik.org/JA57DJ75UY

Öz

Bu çalışma, klasik ve çağdaş din sosyolojisinin iki temel figürü olan Weber ve Berger’in sekülerleşme teorilerini, kentsel mekânın dönüştürücü etkileri bağlamında karşılaştırmalı bir analize tabi tutmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Weber’in makro-yapısal rasyonalizasyon tezi ile Berger’in mikro-fenomenolojik çoğulculuk analizinin, modern kentsel yaşamdaki dinsel dönüşümü açıklamada sunduğu imkanları ve aralarındaki kuramsal ayrışma noktalarını belirlemektir. Çalışmada yöntem olarak nitel literatür taraması ve kuramsal karşılaştırma tercih edilmiştir. Weberci perspektiften sekülerleşme, rasyonalizasyonun bir sonucu olan “dünyanın büyüsünün bozulması” ve bürokratik bir “demir kafes” inşası olarak ele alınırken, Bergerci perspektifte süreç, dinsel “inandırıcılık yapılarının” sarsılması, “kutsal şemsiye”nin parçalanması ve dinin bir “tercih” nesnesine dönüştüğü çoğulculuk krizi üzerinden analiz edilmektedir. Karşılaştırmalı analiz sonucunda, kentsel mekânın Weber için rasyonel-yasal otoritenin mutlak kalesi, Berger için ise inançların rekabet ettiği çoğulcu bir anlam pazarı olduğu saptanmıştır. Çalışmanın ulaştığı temel sonuç, sekülerleşmenin doğrusal bir gerileme süreci değil, kentsel rasyonalite ile dinsel anlam inşası arasında sürekli yeniden üretilen diyalektik bir dönüşüm olduğudur. Makale, elde edilen teorik bulgular ışığında, modern kent planlamasında teknik rasyonalite ile bireyin ontolojik anlam ihtiyacı arasındaki dengenin kurulmasına yönelik politika önerileriyle son bulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sekülerleşme , Max Weber , Peter Berger , Rasyonalizasyon , Kentleşme , Kutsal Şemsiye

MAX WEBER AND PETER BERGER'S COMPARATIVE ANALYSIS OF SECULARIZATION: URBAN EFFECTS AND SOCIOLOGICAL ANALYSİS

https://izlik.org/JA57DJ75UY

Öz

This study conducts a comparative analysis of the secularization theories of Weber and Berger, two fundamental figures of classical and contemporary sociology of religion, within the context of the transformative effects of urban space. The primary objective of the article is to identify the opportunities provided by Weber's macro-structural rationalization thesis and Berger's micro-phenomenological pluralism analysis in explaining religious transformation in modern urban life, as well as the theoretical points of divergence between them. Qualitative literature review and theoretical comparison were preferred as the methods in the study. From a Weberian perspective, secularization is treated as the “disenchantment of the world” resulting from rationalization and the construction of a bureaucratic “iron cage” while in the Bergerian perspective, the process is analyzed through the shaking of religious “plausibility structures,” the shattering of the “sacred canopy,” and the crisis of pluralism where religion transforms into an object of “choice.” As a result of the comparative analysis, it has been determined that urban space is an absolute fortress of rational-legal authority for Weber, whereas for Berger, it is a pluralistic market of meaning where beliefs compete. The main conclusion reached by the study is that secularization is not a linear process of decline, but a dialectical transformation continuously reproduced between urban rationality and religious meaning construction. In light of the theoretical findings obtained, the article concludes with policy recommendations aimed at establishing a balance between technical rationality and the individual's ontological need for meaning in modern urban planning.

Anahtar Kelimeler

Secularization , Max Weber , Peter Berger , Rationalization , Urbanization , Sacred Canopy

Kaynakça

• Berger, P. L. (1993). Dinin Sosyal Gerçekliği (A. Coşkun, Çev.). İnsan Yayınları.
• Berger, P., & Kellner, H. (1964). Marriage and the construction of reality: An exercise in the microsociology of knowledge. Diogenes, 12(46), 1-24.
• Berger, P. L. (2011). Kutsal Şemsiye & Dinin Sosyolojik Teorisinin Ana Unsurları (A. Coşkun, Çev.; 4. Baskı). Rağbet Yayınları.
• Berger, P. L. (2014). “Sekülerizmin Gerilemesi”. (Ed. A. Köse). Kutsalın Dönüşü. İstanbul: Timaş. 40-59.
• Berger, P. L., Luckmann, T. (2015), Modernite, Çoğulculuk ve Anlam Krizi: Modern İnsanın Yönelimi, Çev. M. Derviş Dereli, Heretik yay., Ankara
• Bonner, K. (1998). Reflexivity, sociology and the rural‐urban distinction in Marx, Tonnies and Weber. Canadian Review of Sociology/Revue Canadienne de Sociologie, 35(2), 165-189. https://doi.org/10.1111/j.1755-618X.1998.tb00227.x
• Bruce, Steve (1999). Modernisation, Religious Diversity and Rational Choicw in Eastern Europe. Relegion, State and Society 27 (3-4).
• Bruce, S., & Wilson, B. R. (2017). Seküler Toplumlarda Din 50 Yıl Sonra (Ö. F. Darende, Çev.; 1.Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Casanova, J. (1994). Public Religions in the Modern World, Chicago: The University of Chicago Press. Clarke, P. B. (2012). Din Sosyolojisi: Çağdaş Gelişmeler (1. Baskı). İmge Kitabevi.
• Dobbelaere, K. (2000). From religious sociology to sociology of religion: Towards globalisation?. Journal for the Scientific Study of Religion, 39(4), 433-447.
• LaPierre, P. (2013). Max Weber and American political modernity. Intellectual History Review, 23(2), 225-242. https://doi.org/10.1080/17496977.2012.725555
• Lehmann, H. (2008). Max Weber and the dialectics of disenchantment and re-enchantment in Modern History. Max Weber in the 21st Century: Transdisciplinarity within the Social Sciences, 73.
• Kalberg, S. (2008). Max Weber: Readings And Commentary On Modernity. Blackwell Publishing.
• Mouzelis, N. (2021). Modernity: Religious and Ethical Perspectives. Common Ground Research Networks. Taylor, C. (2019). Seküler Çağ (III.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Tönnies, F. (1957). Community and Society (Gemeinschaft Und Gesellschaft). 1887. Translated by Loomis, CP Michigan State University Press: Lansing, MI.
• Weber, M. (2010). Şehir (D. Martindale & G. Neuwirth, Ed.; M. Ceylan, Çev.; 9.Baskı). YarınYayıncılık.
• Weber, M. (2012). Din Sosyolojisi (L. Boyacı, Çev.; 1. Baskı). Yarın Yayınları.
• Weber, M. (1997). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu (Z. Gürata, Çev.). Ayraç Yayınevi.
• Wilson, B. R. (1966). Religion in Secular Society. Oxford University Press.
• Weber, M. (1947). The Theory of Social and Economic Organization. A. R. Henderson & T. Parsons (Trans.). London: William Hodge and Company Limited.
• Weber, M. (1978) Economy and Society, ed. Guenther Roth and Claus Wittich. Berkeley: University of California Press.
• Weber, M. [1923] 1984 General Economic History, New brunswick: Transaction Books,