Feldstein-Horioka Hipotezinin Türkiye Ekonomisi İçin Sınanması: RALS Yaklaşımından Kanıtlar

Öz

Dünyada tam sermaye hareketliliği söz konusu olduğunda ülkelerde yurt içi tasarruflar ile yurt içi yatırımlar arasında ilişkinin olmayacağı, yurt içi yatırımların dünya çapındaki sermaye ile finanse edileceği, yurt içi tasarrufların ise daha cazip yatırım imkanları için dünyaya açılacağı ileri sürülmektedir. Feldstein ve Horioka (1980) araştırmasında bu duruma tezat ampirik bulgulara eriştiği için bu durum literatürde Feldstein-Horioka (FH) bulmacası olarak anılmaktadır. Bu araştırmada, Türkiye’de 1989 yılında sermaye hareketlerinin serbestleşmesi sonrası FH hipotezi çerçevesinde tasarruf-yatırım ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Araştırmada, 1990-2021 dönemi yıllık verileri ile ADF ve RALS-ADF birim kök ile EG (1987) ve RALS-EG eşbütünleşme testleri uygulanmıştır. Türkiye örneklemi ile FH hipotezi ilk defa RALS prosedürüne dayalı ekonometrik yöntemlerle araştırılmıştır. Bulgularda, Türkiye’de uzun dönemli tasarruf-yatırım ilişkisinin var olduğu ve yurt içi tasarrufların yatırımların yaklaşık %69’unu karşıladığı tespit edilmiştir. Sonuçta, FH hipotezi geçerlidir. Ülkede kalıcı ekonomik büyüme ve finansal istikrarın sağlanabilmesi için yatırımların finansmanında yerli ve yabancı tasarruf dengesinin gözetilmesi, tasarrufların uzun vadeli üretken yatırımlara kanalize edilmesi ve finansal piyasalarda kırılganlık yaratacak ani kararların alınmaması politika önerileri olarak sunulabilir.

Anahtar Kelimeler

• Feldstein-Horioka Hipotezi
• RALS Prosedürü
• Tasarruf
• Yatırım

Testing of the Feldstein-Horioka Hypothesis for the Turkish Economy: Evidence from the RALS Approach

Öz

In the case of full capital mobility in the world, it is argued that there will be no relationship between domestic savings and domestic investment in countries, domestic investment will be financed by capital from around the world, and domestic savings will open up to the world for more attractive investment opportunities. Since Feldstein and Horioka (1980) found contrary empirical findings in their research, this situation is referred to as the Feldstein-Horioka (FH) puzzle in the literature. In this study, it is aimed to investigate the savings-investment relationship in Türkiye within the framework of the FH hypothesis after the liberalization of capital movements in 1989. ADF and RALS-ADF unit root and EG (1987) and RALS-EG cointegration tests are applied with annual data for the period 1990-2021. For the first time, the FH hypothesis is investigated with econometric methods based on the RALS procedure with the Türkiye sample. The findings indicate that there is a long-run savings-investment relationship in Türkiye and that domestic savings cover approximately 69 per cent of investments. As a result, the FH hypothesis is valid. In order to ensure permanent economic growth and financial stability in the country, it can be suggested that the balance of domestic and foreign savings should be considered in financing investments, savings should be channeled into long-term productive investments and sudden decisions that would create fragility in financial markets should be avoided.

Anahtar Kelimeler

• Feldstein-Horioka Hypothesis
• RALS Procedure
• Saving
• Investment

Kaynakça

1. Adeniyi, O. and Egwaikhide, F.O. (2013). Saving-investment nexus in developing countries: Does financial development matter? Journal of Economic Development, 38(2), 119-140. doi:10.35866/caujed.2013.38.2.005
2. Akadiri, S.S., Ahmed, I.I., Usman, O. and Seraj, M. (2016). The Feldstein-Horioka paradox, a case study of Turkey. Asian Economic and Financial Review, 6(12), 744–749. https://doi.org/10.18488/journal.aefr/2016.6.12/102.12.744.749
3. Akkoyunlu, Ş. (2020). Revisiting the Feldstein-Horioka puzzle for Turkey. Journal of Applied Economics, 23(1), 129-148. https://doi.org/10.1080/15140326.2020.1711592
4. Akkuş, Ö. (2021). Türkiye için Feldstein Horioka hipotezinin sınanması: Fourier yaklaşımı. Business and Economics Research Journal, 12(4), 787-798. http://dx.doi.org/10.20409/berj.2021.352
5. Altunöz, U. (2014). Validity of Feldstein-Horioka hypothesis in Turkey. International Refereed Journal of Research on Economics Management, 2(1), 142-150. doi:10.17373/UHEYAT.2014018720
6. Andrade, J.S. (2008). European integration and external sustainability of the European Union: An application of the thesis of Feldstein and Horioka. Transition Studies Review, 15(1), 21-36. https://doi.org/10.1007/s11300-008-0164-5
7. Arestis, P. and Demetriades, P. (1999). Financial liberalization: The experience of developing countries. Eastern Economic Journal, 25(4), 441-457. Retrieved from https://www.jstor.org/
8. Arısoy, İ. (2013). Türkiye’de yatırım, tasarruf ve sermaye akışkanlığının analizi. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(1), 69-80. Erişim adresi: http://esjournal.cumhuriyet.edu.tr/tr/

9. Ata, A.Y. ve Dallı, T. (2022). Feldstein-Horioka hipotezinin MINT ülkelerinde sınanması. Journal of Economics and Research, 3(1), 123-134. https://doi.org/10.53280/jer.1067159
10. Bangake, C. and Eggoh, J.C. (2011). The Feldstein–Horioka puzzle in African countries: A panel cointegration analysis. Economic Modelling, 28(3), 939-947. doi:10.1016/j.econmod.2010.11.011
11. Bebczuk, R.N. and Schmidt-Hebbel, K. (2010). Revisiting the Feldstein-Horioka puzzle: An institutional sector view. Económica, 56, 3-38. Retrieved from https://core.ac.uk
12. Berkman, A.N. (2022). Feldstein-Horioka bulmacası (FHB): G8 ülkeleri üzerine bir analiz. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(1), 189-207. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1011838
13. Binay, Ş. ve Kunter K. (1998). Türkiye’de mali serbestlestleşme çabalarında Merkez Bankası’nın rolü 1980-1997 (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma Genel Müdürlüğü, Tartışma Tebliği No: 9803). Erişim adresi: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/deb32c4e-062b-4d55-99a6-c1d5ba94a70e/9803tur.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=deb32c4e-062b-4d55-99a6-c1d5ba94a70e
14. Blanchard, O. and Giavazzi, F. (2002). Current account deficits in the Euro Area: The end of the Feldstein Horioka puzzle? Brookings Papers on Economic Activity, 33(2), 147-210. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.372880
15. Bolatoğlu, N. (2005). Türkiye'de yurtiçi yatirim ve yurtiçi tasarruf oranları arasındaki ilişki. Ekonomik Yaklaşım, 16(56), 19-32. doi:10.5455/ey.10526
16. Bozkurt, E. ve Altıner, A. (2021). Feldstein-Horioka bulmacası: Türkiye ekonomisi üzerine Fourier eşbütünleşme analizi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 13(25), 801-814. https://doi.org/10.38155/ksbd.971744
17. Brahmasrene, T. and Jiranyakul, K. (2009). Capital mobility in Asia: Evidence from bounds testing of cointegration between savings and investment. Journal of the Asia Pacific Economy, 14(3), 262- 269. https://doi.org/10.1080/13547860902975077 But, B. and Morley, B. (2017). The Feldstein-Horioka puzzle and capital mobility: The role of the recent financial crisis. Economic Systems, 41(1), 139–150. https://doi.org/10.1016/j.ecosys.2016.05.008
18. Çağlar, A.E. ve Yavuz, E. (2018). Türkiye’de yatırım-tasarruf ilişkisinin Feldstein-Horioka paradoksu çerçevesinde analizi: Farklı tipte eşbütünleşme yaklaşımları. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 31, 143-152. https://doi.org/10.30794/pausbed.414726
19. Çifçi, İ., Özbek, R.İ. ve Uzgören, E. (2018). Feldstein-Horioka bulmacasının OECD ülkeleri için panel veri analiziyle sınanması. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 25(2), 369-390. https://doi.org/10.18657/yonveek.340138
20. Coakley, J., Fuertes A.M. and Spagnolo, F. (2004). Is Feldstein-Horioka puzzle history? The Manchester School, 72(5), 569–590. https://doi.org/10.1111/j.1467-9957.2004.00409.x
21. De Vita, G. and Abbott, A. (2002). Are saving and investment cointegrated? An ARDL bounds testing approach. Economics Letters, 77(2), 293-299. https://doi.org/10.1016/S0165-1765(02)00139-8
22. Demir, C. ve Cergibozan, C. (2017). Türkiye ekonomisi için Feldstein-Horioka hipotezinin geçerliliği: Eşbütünleşme ve Markov rejim değişim yaklaşımı. Ege Akademik Bakış, 17(1), 89-104. doi:10.21121/eab.2017123470
23. Di Iorio, F. and Fachin, S. (2007). Testing for breaks in cointegrated panels with an application to the Feldstein-Horioka puzzle. Economics E-Journal, 1(14), 1-23. doi:10.5018/economics-ejournal.ja.2007- 14
24. Dickey, D.A. and Fuller, W.A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427–431. https://doi.org/10.2307/2286348
25. Dickey, D.A. and Fuller, W.A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica, 49(4), 1057-1072. https://doi.org/10.2307/1912517
26. Dursun, G. and Abasız, T. (2014). Feldstein-Horioka puzzle in Turkey. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 15(1), 45-63. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/doujournal
27. Engle, R.F. and Yoo, S. (1987). Forecasting and testing in cointegrated systems. Journal of Econometrics, 35, 143-159. https://doi.org/10.1016/0304-4076(87)90085-6
28. Esen, E., Yıldırım, S. ve Kostakoğlu, S. F. (2012). Feldstein-Horioka hipotezinin Türkiye ekonomisi için sınanması: ARDL modeli uygulaması. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(1), 251-267. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/oguiibf
29. Eslamloueyan, K. and Jafari, M. (2010). Capital mobility, openness, and saving-investment relationship in Asia. Economic Modelling, 27(5), 1246-1252. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2010.02.007
30. Feldstein, M. and Bacchetta P. (1991). National saving and international investment (NBER Working Papers No. 3164). Retrieved from https://www.nber.org/system/files/working_papers/w3164/w3164.pdf
31. Feldstein, M. and Horioka, C. (1980). Domestic saving and international capital. The Economic Journal, 90(358), 314-329. https://doi.org/10.2307/2231790
32. Fouquau, J., Hurlin, C. and Rabaud, I. (2008). The Feldstein-Horioka puzzle: A panel smooth transition regression approach. Economic Modelling, 25(2), 284-299. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2007.06.008
33. Fujiki, H. and Kitamura, Y. (1995). Feldstein-Horioka paradox revisited. Monetary and Economic Studies, 13(1), 1-16. Retrieved from https://www.boj.or.jp/en/
34. Georgopoulos, G. and Hejazi, W. (2009). The Feldstein-Horioka puzzle revisited: Is the home-bias much less? International Review of Economics & Finance, 18(2), 341-350. https://doi.org/10.1016/j.iref.2007.08.004
35. Giannone, D. and Lenza, M. (2008). The Feldstein-Horioka fact (European Central Bank Working Paper Series No. 873). Retrieved from https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpwps/ecbwp873.pdf
36. Güriş, B. (2013). Türkiye’de Feldstein-Horioka hipotezinin geçerliliğinin sınanması: ADL eşik değerli koentegrasyon testi. Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-Dergi, 2(2), 47-55. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/trakyaiibf
37. Hansen, B.E. (1995). Rethinking the univariate approach to unit root testing: Using covariates to increase power. Econometric Theory, 11(5), 1148-1171. doi:10.1017/s0266466600009993
38. Hüseyni, İ. ve Yalçınkaya, Ö. (2017). Tasarruf-yatırım sermaye hareketliğinin analizi: Yükselen ülke ekonomileri üzerine bir uygulama. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 18(1), 1-22. doi:10.18092/ulikidince.279888
39. Im, K.S. and Schmidt, P. (2008). More efficient estimation under non-normality when higher moments do not depend on the regressors, using residual augmented least squares. Journal of Econometrics, 144(1), 219-233. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2008.01.003
40. Im, K.S., Lee, J. and Tieslau, M.A. (2014). More powerful unit root tests with non-normal errors. In R.C. Sickles and W.C. Horrace (Eds.), Festschrift in honor of Peter Schmidt econometric methods and applications (pp. 315-342). New York: Springer.
41. İncekara, A. (2011). Bankacılık ve finansal kurumlar. İstanbul: İktisadi Araştırmalar Vakfı.
42. Karabulut, Ş., Ekinci, R. ve Tüzün, O. (2017). Feldstein-Horioka hipotezinin Türkiye’de kamusal ve özel tasarruf-yatırım dengesi açısından analizi. International Journal of Public Finance, 2(2), 18-37. https://doi.org/10.30927/ijpf.327842
43. Kaya, H. (2010). Saving investment association in Turkey. Topics in Middle Eastern and North African Economies, Electronic Journal, 12(1), 1-16. Retrieved from http://meea.sites.luc.edu
44. Keskin, N. (2020). Yurtiçi tasarruflar ile yatırımlar arasındaki ilişki: Feldstein-Horioka hipotezi çerçevesinde Türkiye analizi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 18(1), 352-368. http://dx.doi.org/10.11611/yead.628728
45. Ketenci, N. (2010). The Feldstein–Horioka puzzle and structural breaks: Evidence from EU members (Munich Personal Repec Archive No. 26010). Retrieved from https://mpra.ub.uni- muenchen.de/26010/1/MPRA_paper_26010.pdf
46. Kim, S.H. (2001). The saving-investment correlation puzzle is still a puzzle. Journal of International Money and Finance, 20(7), 1017-1034. https://doi.org/10.1016/S0261-5606(01)00030-4
47. Kızıltan, M., Golovko, A. ve Yereli, A.B. (2019). Feldstein-Horioka bulmacası: İkinci nesil panel eşbütünleşme analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 20(1), 61-79. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/doujournal
48. Konya, S. (2022). Gelişmekte olan ekonomiler için Feldstein-Horioka bulmacası: Bir panel veri analizi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 558-575. https://doi.org/10.11616/asbi.1088521
49. Kumar, S. (2015). Regional integration, capital mobility and financial intermediation revisited: Application of general to specific method in panel data. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 36(C), 1-17. https://doi.org/10.1016/j.intfin.2015.02.008
50. Kumar, S. and Rao, B.B. (2011) A time series approach to Feldstein-Horioka puzzle with panel data from the OECD countries. The World Economy, 34(3), 473-485. https://doi.org/10.1111/j.1467-9701.2010.01326.x
51. Lee, H., Lee, J. and Im, K. (2015). More powerful cointegration tests with non-normal errors. Studies in Nonlinear Dynamics & Econometrics, 19(4), 397-413. https://doi.org/10.1515/snde-2013-0060
52. Mangır, F. ve Ertuğrul, M. (2012). Sermaye hareketliliği, tasarruf ve yatırım ilişkisi: Türkiye örneği. İktisat İşletme ve Finans, 27(317), 61-87. doi:10.3848/iif.2012.317.3362
53. Murphy, R.G. (1984). Capital mobility and the relationship between saving and investment rates in OECD countries. Journal of International Money and Finance, 3(3), 327-342. https://doi.org/10.1016/0261-5606(84)90017-2
54. Murthy, N.V. (2009). The Feldstein–Horioka puzzle in Latin American and Caribbean countries: A panel cointegration analysis. Journal of Economics and Finance, 33(2), 176-188. doi:10.1007/s12197-008- 9051-5 Narayan, P.K. (2005). The saving and investment nexus for China: Evidence from cointegration tests. Applied Economics, 37(17), 1979-1990. https://doi.org/10.1080/00036840500278103
55. Obstfeld, M. and Rogoff, K. (2000). The six major puzzles in international macroeconomics: Is there a common cause? (NBER Working Paper No. 7777). Retrieved from https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=235703
56. Oktayer, N. ve Susam, N. (2007). Tasarruf-yatırım-sermaye hareketleri ilişkisinin Türkiye örneğinde değerlendirilmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 19-54. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/trakyasobed
57. Özek, Y. (2020). Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinde Feldstein-Horioka bulmacasının test edilmesi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(20), 489-508. https://doi.org/10.29029/busbed.731940
58. Özsan, A.A., Pektaş Erdem, B. ve Ata, S. (2017). Türkiye’de yurt içi tasarrufların ve tüketimin gelişimi (T.C. Kalkınma Bakanlığı Ekonomik ve Stratejik Araştırmalar Dairesi 11. Kalkınma Planı Arka Plan Çalışması). Erişim adresi: http://kalkinmaplani.gov.tr/wp-content/uploads/2018/02/Türkiye’de-Yurt-İçi-Tasarrufların-Ve-Tüketimin-Gelişimi-Arka-Plan-Çalışm....pdf
59. Pata, U.K. (2018). The Feldstein Horioka puzzle in E7 countries: Evidence from panel cointegration and asymmetric causality analysis. The Journal of International Trade & Economic Development, 27(8), 968-984. https://doi.org/10.1080/09638199.2018.1480053
60. Pehlivan, C. (2022). Feldstein-Horioka bulmacası ve Türkiye’den kanıtlar. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 29-44. https://doi.org/10.20493/birtop.1032226
61. Petreska, D. and Mojsoska-Blazevski, N. (2013). The Feldstein-Horioka puzzle and transition economies. Economic Annals, 58(197), 23-46. doi:10.2298/EKA1397023P
62. Seyidoğlu, H. (2003). Uluslararası mali krizler, IMF politikaları, az gelişmiş ülkeler, Türkiye ve dönüşüm ekonomileri. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 4(2), 141-156. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/doujournal
63. Sinha, D. and Sinha, T. (1998). An exploration of the long-run relationship between saving and investment in the developing economies: A tale of Latin American countries. Journal of Post-Keynesian Economics, 20(3), 435-443. https://doi.org/10.1080/01603477.1998.11490162
64. Sinn, S. (1992). Saving-investment correlations and capital mobility: On the evidence from annual data. The Economic Journal, 102(414), 1162-1170. https://doi.org/10.2307/2234383
65. Stiglitz, J.E. (2006). Küreselleşme büyük hayal kırıklığı (Çev. A. Taşçıoğlu ve D. Vural). İstanbul: Plan B Yayınları.
66. Tesar, L.L. (1991). Savings, investment and international capital flows. Journal of International Economics, 31, 55-78. https://doi.org/10.1016/0022-1996(91)90056-C
67. Türsoy, T. and Faisal, F. (2018). Does financial depth impact economic growth in North Cyprus? Financial Innovation, 4, 12. https://doi.org/10.1186/s40854-018-0096-y
68. Utlu Koçdemir, S. ve Gölpek, F. (2021). Feldstein Horioka hipotezinin MERCOSUR ülkelerinde sınanması: Panel veri analizi. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(1), 25-37. Erişim adresi: http://tursbad.hku.edu.tr/tr/
69. World Bank. (2023). World Development Indicators [Dataset]. Retrieved from https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
70. Yardımcı, M.C. (2021). Revisiting of Feldstein-Horioka puzzle: An empirical analysis. Sakarya İktisat Dergisi, 10(4), 441-448. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/sid
71. Yavuz, N.Ç. (2011). Feldstein-Horioka yaklaşımına göre Türkiye’de tasarruf yatırım ilişkisi ve hata düzeltme analizi (1962-2003). Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, 47, 107-123. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/iumamk/
72. Yılancı, V. ve Aydın, M. (2018). Türkiye’de kadın okullaşmasının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: RALS-EG eşbütünleşme testi yaklaşımı. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, Prof. Dr. Harun TERZİ Özel Sayısı, 101-112. https://doi.org/10.18092/ulikidince.426922
73. Yıldırım, M.O. and Yıldırım, A.E. (2020). The Feldstein-Horioka puzzle: Evidence from emerging countries. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 55(1), 141-158. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.610470
74. Yurtkuran, S. (2021). Türkiye’de Feldstein-Horioka hipotezinin geçerliliği: DOLS uzun dönem tahmincisi ve Fourier Granger nedensellik testi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35(1), 151- 169. https://doi.org/10.16951/atauniiibd.750416