Sosyal Transfer Harcamalarının Hanehalkı Tüketim Harcama Yapısı Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı devlet tarafından sağlanan sosyal transfer harcamalarının hanehalkı tüketim harcamalarında yarattığı etkinin incelenmesidir. 2008 küresel ekonomik krizi ve Covid 19 salgını ile beraber günümüzde küreselleşme olgusu ve devletin ekonomideki rolü üzerine tartışmalar yaşanmaktadır. Bu tartışmalarda belirleyici unsur, ekonomik yapı içerisinde devletin aktif rol alıp almaması üzerine olmuştur. Sosyal devlet anlayışı olarak ifade edilen bu rol özellikle dar gelirli hanehalklarına çeşitli yardımlar ve destekler sağlama ilkesi yer alır. Bu destek ve yardımların başında sosyal transfer harcamaları gelmektedir. Bu harcamalar dul ve yetim aylıkları, emekli maaşları, burslar, işsizlik sigortası gibi kalemlerden oluşmaktadır. Dar gelirli hanehalklarının bu geliri nasıl tükettiği iktisadi açıdan önemlidir. Çalışmanın amacına bağlı olarak sosyal transfer ile hanehalkı tüketim harcamasının yapısı arasındaki ilişki Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan 2019 Hanehalkı Bütçe İstatistikleri kullanılarak, Genelleştirilmiş Doğrusal Regresyon Modeli (GLM) yardımıyla analiz edilmiştir. Uygulanacak yöntem ile temel besin maddeleri ile eğitim ve sağlık hizmetlerine yapılan harcama üzerine sosyal transferler, eğitim, yaş ve cinsiyetin etkisi analize konu olmuştur. Bu analiz sonuçlarına göre, Türkiye ekonomisinde sosyal transferler, dar gelirli hanehalkının temel besin maddeleri ile eğitim ve sağlık hizmetleri tüketimini artırmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Transfer Harcamaları
• Hanehalkı Tüketim Yapısı
• GLM model

The Effect of Social Transfer Expenditures on Household Consumption Expenditure Structure: The Case of Turkey

Öz

The aim of this study is to examine the impact of social transfer expenditures provided by the state on household consumption expenditures. With the 2008 global economic crisis and the Covid 19 pandemic, there have been debates on the phenomenon of globalization and the role of the state in the economy. The determining factor in these debates has been whether the state should take an active role in the economic structure. This role, which is expressed as a social state understanding, includes the principle of providing various aids and supports to low-income households. Social transfer expenditures are at the top of these supports and aids. These expenditures consist of items such as widow and orphan pensions, pensions, scholarships, unemployment insurance. How low-income households consume this income is economically important. Depending on the purpose of the study, the relationship between social transfers and the structure of household consumption expenditure is analyzed with the help of Generalized Linear Regression Model (GLM) using 2019 Household Budget Statistics published by the Turkish Statistical Institute. With the method to be applied, the effects of social transfers, education, age and gender on expenditures on basic food items, education and health services were analyzed. According to the results of this analysis, social transfers have increased the consumption of staple foods, education and health services of low-income households in the Turkish economy.

Anahtar Kelimeler

• Social Transfers Expenditures
• Household Consumption Structure
• GLM Model

Kaynakça

1. Arısoy, İ., Ünlükaplan, İ. ve Ergen, Z. (2010). Sosyal harcamalar ve iktisadi büyüme ilişkisi: Türkiye ekonomisinde 1960-2005 dönemine yönelik bir dinamik analiz. Maliye Dergisi, 158, 398-421. Erişim adresi: https://www.hmb.gov.tr/dergi-hakkinda
2. Asteriou, D., Dimelis, S. and Moudatsou, A. (2014). Globalization and income inequality: A panel data econometric approach for the EU27 countries. Economic Modelling, 36, 592-599. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2013.09.051
3. Attanasio, O.P, Oppedisano, V. and Vera-Hernandez, M. (2015). Should cash transfers be conditional? Conditionality, preventive care, and health outcomes. American Economic Journal: Applied Economics, 7(2), 35-52. http://dx.doi.org/10.1257/app.20130126
4. Baird, S., Hoop D.J. and Özler, B. (2013). Income shocks and adolescent mental health. Journal of Human Resources, 48(2), 370–403. https://doi.org/10.3368/jhr.48.2.370
5. Barham, T. and Maluccio, J.A. (2009). Eradicating diseases: The effect of co transfers on vaccination coverage in rural Nicaragua. Journal of Health Economics, 28(3), 611-621. https://doi.org/10.1016/j.jhealeco.2008.12.010
6. Baş, H. (2019). Türkiye’de şartlı nakit transfer uygulamalarında bölgesel farklılıkların arka planı. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 8(22), 309-329. https://doi.org/10.31199/hakisderg.582277
7. Behrman, J.R. and Hoddinott, J. (2005). Programme evaluation with unobserved heterogeneity and selective implementation: The Mexican Progresa impact on child nutrition. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 67(4), 547-569. https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.2005.00131.x
8. Berg, A. and Nilsson, T. (2010). Do liberalization and globalization increase income inequality? European Journal of Political Economy, 26, 488-505. https://doi.org/10.1016/j.ejpoleco.2010.03.002

9. Blattman, C., Nathan, F. and Martinez, S. (2014). Generating skilled employment in developing countries: Experimental evidence from Uganda. Quarterly Journal of Economics, 129(2), 697-752. https://doi.org/10.1093/qje/qjt057
10. Bonilla, J., Zarzur, R.C., Handa, S., Nowlin, C., Peterman, A., Ring, H. and Seidenfeld, D. (2017). Cash for women’s empowerment? A mixed-methods evaluation of the government of Zambia’s child grant program. World Development, 95, 55-72. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2017.02.017
11. Dahl, E. and Van der Wel, A.K. (2013). Educational inequalities in health in European welfare state: A social expenditure approach. Social Science and Medicine, 81, 60-69. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2012.12.010
12. Dasso, R. and Fernández, F. (2014). Temptation goods and conditional cash transfers in Peru (International Food and Policy Research Institute Paper). Retrieved from https://www.cedlas.econo.unlp.edu.ar/wp/wp-content/uploads/fernandez_y_dasso.pdf
13. De Janvry, A. and Sadoulet, E. (2006). Making conditional cash transfer programs more efficient: Designing for maximum effect of the conditionality. World Bank Economic Review, 20(1), 1-29. https://doi.org/10.1093/wber/lhj002
14. Dorn, F., Fuest, C. and Potrafke, N. (2018). Globalization and income inequality revisited (CESifo Working Paper No. 6859). Retrieved from https://www.econstor.eu/bitstream/10419/176867/1/wp-2018-247-dorn-fuest-potrafke-income-inequality.pdf
15. Dreher, A. and Gaston, N. (2008). Has globalization increased inequality? Review of International Economics, 16(3), 516-536. https://doi.org/10.1111/j.1467-9396.2008.00743.x
16. Dwiputri, I.N. (2017). The impact of the unconditional cash transfer program (BLT) on cigarette consumption in Indonesian society. Journal of Indonesian Economy and Business, 32(2), 138-150. https://doi.org/10.22146/jieb.22430
17. Edward, S. (1997). Trade policy, growth and income distribution. The American Economic Review, 87(2), 205-210. Retrieved from https://www.jstor.org/
18. FAO. (2022). The state of food security and nutrition in the World. Retrieved from https://www.fao.org/documents/card/en/c/cc0639en
19. Gertier, P. (2004). Do conditional cash transfers improve child health? Evidence from progresa's control randomized experiment. American Economic Review, 94(2), 336-341. doi:10.1257/0002828041302109
20. Hardin, J. and Hilbe, J.M. (2007). Generalized linear models and extensions. Texas: Stata Press.
21. Haushofer, J. and Shapiro, J. (2017). Erratum to the short-term impact of unconditional cash transfers to the poor: Experimental evidence from Kenya. The Quarterly Journal of Economics, 132(4), 2057- 2060. https://doi.org/10.1093/qje/qjx039
22. Heyrani, M. (2020). The effect of the unconditional cash transfer (UCT) on household behavior: Evidence from Iran (Unpublished doctoral dissertation). Department of Economics of the University of Ottawa, Ottowa, Canada.
23. Karaçoban, A. ve Rad Tüzün, S. (2023). Türkiye’de sosyal transfer harcamaları ve yoksulluk. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 39, 14-29. https://doi.org/10.18092/ulikidince.1139741
24. Kayalıdere, G. ve Şahin, H. (2014). Sosyal devlet anlayışı çerçevesinde Türkiye’de sosyal koruma harcamalarının gelişimi ve yoksulluk. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 57-75. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/seyad
25. Küçükoğlu, M., Taş, H.C. ve Ercan, H. (2018). Türkiye’de sosyal devlet anlayışı içerisinde transfer harcamalarının yeri ve önemi. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 7(19), 447-466. https://doi.org/10.31199/hakisderg.493174
26. Mascovitch, A. (1996). Canada health and social transfer: What was lost? Canadian Review of Social Policy, 37, 66-75. Retrieved from https://crsp.journals.yorku.ca/
27. McCullagh, P. and Nelder, J.A. (1989). Generalized linear models. London: Chapman and Hall.
28. Michael, R.T. (1975). Education and consumption. In F.T. Juster (Ed.), Education, income and human behavior (pp. 233-252). Cambridge: NBER.
29. Modigliani, F. and Brumberg, R.H. (1954). Utility analysis and the consumption function: An interpretation of cross-section data. In F. Franco (Ed.), The collected papers of Franco Modigliani (pp. 3-45). Cambridge: The MIT Press.
30. Nelder, J.A. and Wedderburn, R.W. (1972). Generalized linear models. Journal of the Royal Statistical Society: Series A (General), 135(3), 370-384. https://doi.org/10.2307/2344614
31. Özen, A. (2003). Türkiye’de transfer harcamalarının gelişimi ve ekonomik etkilerinin değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 205-228. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/deusosbil
32. Sarısoy, İ. ve Koç, S. (2010). Türkiye’de kamu sosyal transfer harcamalarının yoksulluğu azaltmadaki etkilerinin ekonometrik analizi. Maliye Dergisi, 158, 326-348. Erişim adresi: https://www.hmb.gov.tr/dergi-hakkinda
33. Schultz, T.P. (2004). School subsidies for the poor: Evaluating The Mexican progresa poverty program. Journal of Development Economics, 74(1), 199-250. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2003.12.009
34. Yolcuoğlu, İ.G. (2012). Türkiye’de sosyal politika ve sosyal hizmetlerin geliştirilmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 23(2),145-158. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsh
35. Yücel, D. (2011). Türkiye’de yoksulluk sorunu ve kamu sosyal transfer harcamalarının yoksulluğa etkileri üzerine bir araştırma. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 383-402. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/trakyasobed