Yaşam Döngüsü Boyunca Dijital Eşitsizliğin Ölçülmesi: Türkiye'de Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Etkileri

Öz

Hızlı teknolojik gelişmeler ekonomik aktörleri dijital dünyaya uyum sağlamaya zorlamaktadır. Öte yandan, dijital erişimden yoksun bireyler ile dijital teknolojileri etkin biçimde deneyimleyenler arasındaki uçurumun ve dijital eşitsizliklerin ekonomik önemini ortaya çıkarmıştır. Bu çalışma, çok boyutlu bir dijital refah göstergesi oluşturarak Türkiye'de yaşam döngüsü boyunca dijital eşitsizliğin dinamiklerini araştırmaktadır. Dijital refah göstergesi; dijital araçlara erişimi, kullanım sıklığını, amaçlarını ve dijital deneyimi içerecek geniş bir çerçevede ele alınırken, TÜİK’in Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırmaları verileri kullanılmıştır. Çalışmada dijital eşitsizlik Gini katsayısıyla ölçülmekte ve yaş, cinsiyet ve eğitim seviyesine göre dijital eşitsizliğin değişimi incelenmektedir. Bulgular, Türkiye'de dijital eşitsizliğin son on yılda önemli ölçüde azaldığını, 2015'te 0,539 olan Gini katsayısının 2023'te 0,285'e düştüğünü göstermektedir. Yaşam döngüsü boyunca dijital eşitsizlik yetişkin ve yaşlılarda istikrarlı biçimde artmaktadır. Bununla birlikte dijital eşitsizlik yaşlı bireyler, kadınlar ve düşük eğitim seviyesine sahip bireyler arasında önemli ölçüde daha yüksektir. Kadınlar arasında dijital eşitsizlikler erkeklerden daha yüksek olmakla birlikte, aradaki fark son on yılda büyük ölçüde artmıştır. Dijital refah, yaşam döngüsü boyunca ters U şeklindeyken orta yaşlarda zirveye ulaşmaktadır. Eğitim; yaş ve cinsiyete dayalı dijital eşitsizlikleri önemli ölçüde azaltmaktadır. Politika önerileri arasında, yaşlılara yönelik dijital okuryazarlık programları, toplumsal cinsiyete duyarlı destek stratejileri ve dijital becerilerin yaşam boyu eğitim çerçevelerine entegre edilmesi ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Eşitsizlik
• Dijital Refah
• Yaşam Döngüsü Analizi

Measuring Digital Inequality Across the Life Cycle: Age, Gender, and Education Effects in Türkiye

Öz

Rapid technological developments have forced economic actors to adapt to the digital world, revealing the economic significance of digital inequalities. This study investigates digital inequality dynamics throughout the life cycle in Türkiye by creating a multidimensional digital welfare indicator. This indicator encompasses access to digital tools, usage frequency, purposes, and digital experience, using TURKSTAT's Household Information Technology Usage Surveys. Digital inequality is measured via the Gini coefficient across age, gender, and education. Findings show that digital inequality in Türkiye decreased significantly in the last decade, with the Gini coefficient falling from 0.539 in 2015 to 0.285 in 2023. Digital inequality increases steadily across age groups after youth and is significantly higher among elderly individuals, women, and those with low education. While digital inequalities among women exceed those among men, this gap has widened over the last decade. Digital welfare follows an inverted U-shape throughout the life cycle, peaking in middle age. Education significantly reduces age and gender-based digital inequalities. Policy recommendations include digital literacy programs for the elderly, gender-sensitive support strategies, and integration of digital skills into lifelong learning frameworks.

Anahtar Kelimeler

• Digital Inequality
• Digital Welfare
• Life Cycle Analysis

Kaynakça

1. Antonio, A. and Tuffley, D. (2014). The gender digital divide in developing countries. Future Internet, 6(4), 673-687. https://doi.org/10.3390/fi6040673
2. Atkinson, A.B. and Bourguignon, F. (2014). Handbook of income distribution. Oxford: Elsevier.
3. Avanesian, G., Zaw, H.T., Kelly, P. and Mizunoya, S. (2024). Dissecting the digital divide: A household fixed effects approach to estimating gender gaps in digital skills of youth in low-and middle-income economies. Heliyon, 10(12). Retrieved from https://www.cell.com/
4. Canatan, B., Özbilge, G. and İpek, E. (2023). Hanehalkı dijital teknoloji sahipliği açısından sosyoekonomik bir analiz. Sosyoekonomi, 31(56), 461-477. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.02.21
5. Chakraborty, J. and Bosman, M.M. (2005). Measuring the digital divide in the United States: Race, income, and personal computer ownership. The Professional Geographer, 57(3), 395-410. https://doi.org/10.1111/j.0033-0124.2005.00486.x
6. Chamwong, S., Chomtohsuwan, T. and Charoenphandhu, N. (2024). Analysis of inequality in household internet utilization and policy implications. Journal of Demography, 40(1), 4. Retrieved from https://digital.car.chula.ac.th/
7. Cotten, S.R., Davison, E.L., Shank, D.B. and Ward, B.W. (2014). Gradations of disappearing digital divides among racially diverse middle school students. In L. Robinson, S.R. Cotton and J. Schulz (Eds.), Communication and information technologies annual (pp. 25-54). Emerald Group Publishing Limited.
8. DiMaggio, P. and Hargittai, E. (2001). From the ‘digital divide’ to ‘digital inequality’: Studying Internet use as penetration increases (Center for Arts and Cultural Policy Studies No. 15). Retrieved from https://policycommons.net/artifacts/2062390/from-the-digital-divide-to-digital-inequality/2815481/

9. Fidan, H. (2017). Gini approach for determining of regional digital divide in Turkey. Business and Economics Research Journal, 8(1), 49-62. Retrieved from https://www.berjournal.com/
10. Fidan, H. and Şen, H. (2015). Sayısal bölünmenin ölçülmesinde Gini yaklaşımı: Türkiye'de kentsel, kırsal ve cinsiyet açısından sayısal bölünme düzeyleri. Journal of International Social Research, 8(39). Erişim adresi: https://www.sosyalarastirmalar.com/
11. Görgün Baran, A. and Erdem, M.T. (2017). Bilgi toplumunda dijital bölünme: Bilişim ve iletişim teknolojileri kullanım yetenekleri üzerinden bir tartışma. Suleyman Demirel University Journal of Faculty of Economics & Administrative Sciences, 22(Kayfor 15 Özel Sayısı), 1505-1518. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduiibfd/
12. Hargittai, E. (2003). The digital divide and what to do about it. In D.J. Jones (Ed.), New economy handbook (pp. 821-839). San Diego CA: Academic Press
13. Ho, C.C. and Tseng, S.F. (2006). From digital divide to digital inequality: The global perspective. International Journal of Internet and Enterprise Management, 4(3), 215-227. https://doi.org/10.1504/IJIEM.2006.010915
14. Imran, A. (2023). Why addressing digital inequality should be a priority. The Electronic Journal of Information Systems in Developing Countries, 89(3), e12255. https://doi.org/10.1002/isd2.12255
15. Innovation, Science and Economic Development Canada. (2021). Evaluation of the digital literacy exchange program. Retrieved from https://ised-isde.canada.ca/site/audits- evaluations/en/node/223
16. Li, G. (2023). Digital inequality and household income distribution: Evidence from rural China. Applied Research in Quality of Life, 18(6), 3061-3087. https://doi.org/10.1007/s11482-023-10220-w
17. Lythreatis, S., Singh, S.K. and El-Kassar, A.N. (2022). The digital divide: A review and future research agenda. Technological Forecasting and Social Change, 175, 121359. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2021.121359
18. Mancino, D. (2023). Digital Literacy in the EU: An Overview. Retrieved from https://data.europa.eu/en/publications/datastories/digital-literacy-eu-overview
19. Martin, C., Hope, S., Zubairi, S. and Scotland, I.M. (2016). The role of digital exclusion in social exclusion. Retrieved from https://d1ssu070pg2v9i.cloudfront.net/pex/carnegie_uk_trust/2016/09/LOW-2697-CUKT-Digital-Participation-Report-REVISE.pdf
20. Martin, S.P. (2003). Is the digital divide really closing? A critique of inequality measurement in a nation online. IT & Society, 1(4), 1-13. Retrieved from https://citeseerx.ist.psu.edu/
21. Ono, H. and Zavodny, M. (2007). Digital inequality: A five country comparison using microdata. Social Science Research, 36(3), 1135-1155. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2006.09.001
22. Robinson, L., Cotten, S.R., Ono, H., Quan-Haase, A., Mesch, G., Chen, W., ... Stern, M.J. (2015). Digital inequalities and why they matter. Information, Communication & Society, 18(5), 569-582. https://doi.org/10.1080/1369118X.2015.1012532
23. Srinuan, C. and Bohlin, E. (2011). Understanding the digital divide: A literature survey and ways forward. Paper presented at the 22nd European Regional Conference of the International Telecommunications Society (ITS): "Innovative ICT Applications - Emerging Regulatory, Economic and Policy Issues". Budapest, Hungary. Retrieved from https://www.econstor.eu/bitstream/10419/52191/1/672623358.pdf
24. van Dijk, J.A. (2002). A framework for digital divide research. Electronic Journal of Communication, 12(1). Retrieved from http://www.cios.org
25. Vehovar, V., Sicherl, P., Hüsing, T. and Dolnicar, V. (2006). Methodological challenges of digital divide measurements. The Information Society, 22(5), 279-290. https://doi.org/10.1080/01972240600904076
26. World Economic Forum. (2022). Which European countries have the most digital skills? Retrieved from https://www.weforum.org/stories/2022/04/europe-basic-digital-skills/
27. Yue, Q., Zhang, M. and Song, Y. (2024). Impact of digital divide on energy poverty across the globe: The mediating role of income inequality. Energy Policy, 195, 114349. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2024.114349