BİST Kimya, Petrol ve Plastik Endeksi’nde Yer Alan İşletmelerin Finansal Başarısızlıklarının Karşılaştırmalı Ampirik Analizi

Öz

İşletmeler; stratejik, finansal, operasyonel ve insan kaynağı yönetimi gibi alanlarda doğru adımlar atarak ve finansal planlama faaliyetlerini doğru bir şekilde gerçekleştirerek daha doğru finansal kararlar alabilmektedirler. Bu sayede işletmeler, finansal amaçlarını gerçekleştirme kabiliyetlerini artırarak finansal başarısızlıklarını azaltabileceklerdir. Çalışmanın amacı BİST Kimya, Petrol ve Plastik endeksinde işlem gören işletmelerin finansal başarısızlıklarının tahmin edilmesi, finansal performanslarının karşılaştırılması ve kullanılan iki yöntem arasındaki korelasyon ilişkisinin ölçülmesidir. Araştırmada, 40 işletmeye ait 2019-2023 yıllarındaki yıllık veriler kullanılarak Altman Z-Skor modeli ile finansal başarısızlık ölçülmüştür. Ayrıca MABAC yöntemi ile işletmelerin finansal performansı da ölçülmüştür. İşletmelerin finansal başarısızlıklarında ve finansal performanslarında yıllara göre değişkenlikler olsa da genel olarak sonuçlar benzer şekilde çıkmıştır. Ayrıca Altman Z skoru ve MABAC yöntemine göre bulunan sonuçlar arasında korelasyon olup olmadığı Spearman sıra korelasyonu ile analiz edilmiş, araştırmada analiz edilen beş yılın beşinde de sıralamalar arasında korelasyon bulunduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Finansal Başarısızlık
• Altman Z Skor
• MABAC Yöntemi

Comparative Empirical Analysis of Financial Failures of Enterprises in ISE Chemical, Petrol, and Plastic Index

Öz

Businesses can make more accurate financial decisions by taking the right steps in areas such as strategic, financial, operational, and human resource management, and by effectively carrying out financial planning activities. In this way, they can enhance their ability to achieve financial objectives and reduce the risk of financial failure. The aim of this study is to predict the financial failures of the companies listed in the BIST Chemistry, Petroleum, and Plastic Index, to compare their financial performances, and to measure the correlation between the two methods employed. In this study, using the annual data of 40 enterprises for 2019-2023, financial failure was measured using the Altman Z-Score model, and financial performance was measured using the MABAC method. Although there are variations in the financial failure and financial performance of the enterprises over the years, the results are generally similar. In addition, the correlation between the results found according to the Altman Z-score and MABAC method was analysed by Spearman’s rank correlation, and it was determined that there was a correlation between the rankings in five of the five years analysed in the study.

Anahtar Kelimeler

• Financial Failure
• Altman Z-Score
• MABAC Method

Kaynakça

1. Akdeniz, F. ve Güven, B. (2023). Altman Z ve Springate S skor modelleri ile finansal başarısızlık tahmini: Çimento sektörü üzerine Borsa İstanbul’da bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 728-738. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/gumus
2. Aksoylu, S., Altınışık, F. ve Taşdemir, B. (2024). BİST Tekstil Endeksi’nde yer alan işletmelerin finansal risklerinin ve performanslarının Altman Z-Skor ve VIKOR yöntemleriyle analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 103, 93-112. https://doi.org/10.25095/mufad.1439649
3. Akyüz, F. (2020). Taş ve toprağa dayalı sektörde faaliyet gösteren şirketlerin finansal başarısızlık risklerinin tahmin edilmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(1), 40-51. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.652278
4. Alcalde, R., Alonso de Armiño, C. and García, S. (2022). Analysis of the economic sustainability of the supply chain sector by applying the Altman Z-score predictor. Sustainability, 14(2), 851. https://doi.org/10.3390/su14020851
5. Almansour, B.Y. (2015). Empirical model for predicting financial failure. American Journal of Economics, Finance and Management, 1(3), 113-124. Retrieved from http://files.aiscience.org/
6. Altman, E.I. (1968). Financial ratios, discriminant analysis and the prediction of corporate bankruptcy. The Journal of Finance, 23(4), 589-609. https://doi.org/10.2307/2978933
7. Altman, E.I., Iwanicz‐Drozdowska, M., Laitinen, E.K. and Suvas, A. (2017). Financial distress prediction in an international context: A review and empirical analysis of Altman’s Z‐score model. Journal of International Financial Management & Accounting, 28(2), 131-171. https://doi.org/10.1111/jifm.12053
8. Apan, M., Öztel, A. and İslamoğlu, M. (2018). Comparative empirical analysis of financial failures of enterprises with Altman Z-Score and VIKOR methods: BIST food sector application. Australasian Accounting, Business and Finance Journal, 12(1), 77-101. Retrieved from https://www.uowoajournals.org/aabfj/

9. Arslan, M. ve Tutkavul, K. (2024). Yakın izleme pazarında işlem gören işletmelerin finansal başarısızlık risklerinin tahmin edilmesi: BİST’te bir uygulama. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(4), 1299-1319. https://doi.org/10.33206/mjss.1402555
10. Arslan, S. (2019). Finansal başarısızlıkların Altman Z skor ve Gri İlişkisel Analiz yöntemi ile tespit edilmesi: Metal ana sanayiinde bir uygulama (Unpublished doctoral dissertation). Bursa Uludag University, Institute of Social Sciences, Bursa.
11. Bağcı, E. (2015). Türkiye tekstil ve hazır giyim sektörünün finansal durum analizi. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 37(2), 83-100. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/muiibd
12. Civan, M. ve Dayı, F. (2014). Altman Z Skoru ve yapay sinir ağı modeli ile sağlık işletmelerinde finansal başarısızlık tahmini. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 41. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/abuhsbd/
13. Dizgil, E. (2018). BIST ticaret endeksinde yer alan şirketlerin Springate finansal başarısızlık modeli ile incelenmesi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 248-267. https://doi.org/10.33905/bseusbed.462059
14. Ege, İ., Topaloğlu, E.E. ve Erkol, A.Y. (2017). Fulmer modeline dayalı finansal başarısızlık ile finansal performans ilişkisi: İmalat sanayi üzerine bir uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 74, 119-132. https://doi.org/10.25095/mufad.396862
15. Erkılıç, C.E. ve Aksoy, A. (2020). Hastanelerde finansal başarısızlık tahmini: Lojistik regresyon modeli ile kamu hastaneleri üzerine bir uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1415-1433. https://doi.org/10.20491/isarder.2020.920
16. Erol Fidan, M. (2021). BİST’te işlem gören tekstil, giyim eşyası ve deri sektörü işletmelerinin Altman-Z skor yöntemi ile finansal başarısızlık tahmini. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(3), 1945-1969. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1239
17. Güzyurdu, F. and Yaman, S. (2024). Exploring the Impacts of financial failure risk on sustainable growth policies: evidence from the BIST sustainability index companies. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 9(2), 230-253. https://doi.org/10.30784/epfad.1431693
18. Hauschild, D. (2013). Altman Z-Score: Not just for bankruptcy: From z-score to “Green Zone” survivability. AMPros Corporation. Retrieved from https://ampros.pl/about.html
19. İslamoğlu, M. ve Çankaya, S. (2018). Finansal başarının tahmininde finansal başarısızlık modellerinin kullanılması: BIST XELKT endeksine dahil firmalar üzerine bir uygulama. Maliye ve Finans Yazıları, 110, 111-134. https://doi.org/10.33203/mfy.451456
20. Karadeniz, E. ve Öcek, C. (2019). Finansal başarısızlık riski taşıyan ile taşımayan işletmelerin finansal oranlarının karşılaştırmalı analizi: Borsa İstanbul turizm işletmelerinde bir araştırma. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 16(2), 191-206. https://doi.org/10.24010/soid.600207
21. Kendirli, S. ve Çıtak, F. (2022). Altman modeli ile finansal başarısızlık tahmini: BİST Orman, Kâğıt ve Basım Endeksinde faaliyet gösteren şirketlerde bir uygulama. Econder International Academic Journal, 6(1), 86-97. https://doi.org/10.35342/econder.1077823
22. Kukreja, G., Gupta, S.M., Sarea, A.M. and Kumaraswamy, S. (2020). Beneish M-score and Altman Z-score as a catalyst for corporate fraud detection. Journal of Investment Compliance, 21(4), 231-241. https://doi.org/10.1108/JOIC-09-2020-0022
23. Kulalı, İ. (2016). Altman Z-Score modelinin BIST şirketlerinin finansal başarısızlık riskinin tahmin edilmesinde uygulanması. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(27), 283-292. https://doi.org/10.17130/10.17130/ijmeb.2016.12.27.1076
24. Mavengere, K. (2015). Predicting corporate bankruptcy and earnings manipulation using the Altman Z-score and Beneish M score: The case of Z manufacturing firm in Zimbabwe. International Journal of Management Sciences and Business Research, 4(10), 8-14. Retrieved from https://ssrn.com/abstract=2739676
25. Medetoğlu, B. ve Tutar, S. (2023). Springate S ve Fulmer H skor modelleri ile finansal başarısızlık tespiti: Borsa İstanbul tekstil, giyim eşyası ve deri sektörü üzerine bir uygulama. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 24(1), 307-319. https://doi.org/10.31671/doujournal.1186265
26. Mirgen, Ç. (2025). Türkiye’de BIST sınai şirketlerinin finansal başarısızlık dinamikleri: Altman Z-skor modeli perspektifi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 106, 195-220. https://doi.org/10.25095/mufad.1599910
27. Morina, F., Ahmeti, B. and Gashi, L. (2024). Determinants of financial failure risk: An econometric study using the Z-Altman and Springate models. Eunomia-Rozwój Zrównoważony-Sustainable Development, 108(2), 69-91. Retrieved from https://ojs.akademiarac.edu.pl/index.php/eunomia/
28. Özarı, Ç. (2023). Finansal başarısızlık açısından Borsa İstanbul Ticaret Endeksi’nde işlem gören işletmelerin VIKOR yöntemi ile değerlendirilmesi. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 655-673. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1386786
29. Özdemir, F.S. (2014). Halka açık ve halka açık olmayan işletmeler yönüyle tekdüzen muhasebe sistemi ve Altman Z Skor modellerinin uygulanabilirliği. Ege Akademik Bakış, 14(1), 147-161. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/eab/
30. Pamučar, D. and Ćirović, G. (2015). The selection of transport and handling resources in logistics centers using multi-attributive border approximation area comparison (MABAC), Expert Systems with Applications, 42(6), 3016-3028. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2014.11.057
31. Sibanda, L.S. and Tapera, J. (2025). An Assessment of the Altman Z Score on predicting corporate failure. a case of insolvent financial companies listed on the Zimbabwe stock exchange. Journal of Economics and Behavioral Studies, 17(1), 55-71. https://doi.org/10.22610/jebs.v17i1(J).4363
32. Soba, M., Akyüz, F. ve Uğurcan, Y. (2016). Şirketlerin finansal performanslarının Altman yöntemiyle analizi: Borsa İstanbul örneği. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(28/4), 65-87. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaksosbil
33. Turaboğlu, T.T., Erkol, A.Y. ve Topaloglu, E.E. (2017). Finansal başarısızlık ve sermaye yapısı kararları: BIST 100 endeksindeki firmalar üzerine bir uygulama. Business & Economics Research Journal, 8(2), 247-258. doi:10.20409/berj.2017.48
34. Vatansever, K. (2014). Finansal başarısızlığın öngörülmesinde çok kriterli karar verme analizine dayalı bir araştırma. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 41, 163-175. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/dpusbe/
35. Yaman, S. ve Korkmaz, T. (2021). Finansal başarısızlık modellerinin çalışma sermayesi yatırım ve finansman politikaları doğrultusunda incelenmesi: BİST’de karşılaştırmalı bir uygulama. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 591-610. https://doi.org/10.21547/jss.857946
36. Yapa, K. ve Çoşkun, M. (2024). Sektöre özgü finansal başarısızlık öngörü modeli: Tarım, orman ve balıkçılık sektörü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(2), 351-377. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1353967
37. Yürük, M.F. ve Ekşi, İ.H. (2019). Yapay zeka yöntemleri ile işletmelerin finansal başarısızlığının tahmin edilmesi: Bist imalat sektörü uygulaması. Mukaddime, 10(1), 393-422. https://doi.org/10.19059/mukaddime.533151