From the Stock Market to the Factory: The Dynamic Interaction Between the Real and Financial Sectors in Türkiye

Öz

This study examines the effects of the BIST Industrial Index (XUSIN), the real effective exchange rate (REER), and the Purchasing Managers’ Index (PMI) on the Manufacturing Industry Production Index over the period from May 4, 2015, to July 1, 2025. The long-run relationship among the variables is examined using the Bayer and Hanck (2013) cointegration test, while long-run coefficients are estimated through FMOLS, DOLS, and CCR methods. To capture the dynamic structure of long-term interactions at the time–frequency level, a wavelet coherence analysis is also conducted. The findings indicate that the manufacturing production index and the explanatory variables move together in the long run. The results reveal that manufacturing production is positively affected by financial markets and real-sector expectations, whereas exchange-rate fluctuations have a negative impact. The wavelet results support these outcomes, confirming both the direction and strength of these relationships. Industrial production in Turkey exhibits a strong correlation with financial indicators (XUSIN) and leading indicators of the real sector (PMI), although the currency rate channel has a minimal effect.

Anahtar Kelimeler

• Industrial Production Index
• Purchasing Managers’ Index
• Cointegration Test
• Wavelet Coherence Analysis

Borsadan Fabrikaya: Türkiye’de Reel ve Finansal Sektör Arasındaki Dinamik Etkileşim

Öz

Bu çalışmada, 04.05.2015-01.07.2025 dönemi için BIST Sınai Endeksi (XUSIN), reel efektif döviz kuru (REK) ve satınalma yöneticileri endeksi (PMI) değişkenlerinin imalat sanayi üretim endeksi (SÜE) üzerindeki etkisi Bayer ve Hanck (2013) eşbütünleşme testi ve FMOLS, DOLS ve CCR yöntemleri ile araştırılmıştır. Ayrıca uzun dönem bulgularının dinamik yapısını zaman-frekans düzeyinde ortaya koymak amacıyla wavelet uyum analizi gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda, imalat sanayi endeksi ile açıklayıcı değişkenlerin uzun dönemde birlikte hareket ettiği bulgusuna ulaşılmıştır. FMOLS, DOLS ve CCR tahmincilerinden elde edilen bulgular birbiriyle tutarlıdır ve Türkiye’de imalat sanayi üretiminin finansal piyasalar ile reel sektör beklentilerinden pozitif, döviz kuru hareketlerinden ise negatif yönde etkilendiğini ortaya koymaktadır. Wavelet analizinden elde edilen sonuçlar da bu bulguları desteklemekte; satınalma yöneticileri endeksi ve BIST Sınai Endeksi’nin sanayi üretimiyle güçlü ve pozitif, reel efektif döviz kurunun ise zayıf ve çoğunlukla negatif yönlü bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Türkiye’de sanayi üretiminin hem finansal göstergelerle (XUSIN) hem de reel sektörün öncü göstergeleriyle (PMI) yüksek düzeyde bağlantılı olduğunu, buna karşılık döviz kuru kanalının sınırlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sanayi Üretim Endeksi
• Satınalma Yöneticileri Endeksi
• Eşbütünleşme Testi
• Wavelet Analizi

Kaynakça

1. Afshar, T., Arabian, G. and Zomorrodian, R. (2007). Stock return, consumer confidence, purchasing managers index and economic fluctuations. Journal of Business and Economics Research, 5(8), 97-106. https://doi.org/10.19030/jber.v5i8.2575
2. Aguiar-Conraria, L. and Soares, M.J. (2011). Oil and the macroeconomy: Using wavelets to analyze old issues. Empirical Economics, 40(3), 645-655. https://doi.org/10.1007/s00181-010-0371-x
3. Ak, A. (2024). Sanayi üretim endeksi ve ilişkili faktörlerin vektör otoregresyon model etki-tepki analizi bağlamında değerlendirilmesi. Verimlilik Dergisi, 58(4), 681-690. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1562851
4. Akdağ, H. ve Ekici, H. (2022). Türkiye’ de enerji üretim ve tüketiminin sanayi endeksi üzerindeki etkisi. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 103-112. https://doi.org/10.30803/adusobed.1206597
5. Akdağ, S., Deran, A. ve İskenderoğlu, Ö. (2020). Is PMI a leading indicator: Case of Turkey. Sosyoekonomi, 28(45), 37-47. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2020.03.03
6. Akel, V. ve Gazel, S. (2014). Döviz kurları ile BİST sanayi endeksi arasındaki eşbütünleşme ilişkisi: Bir ARDL sınır testi yaklaşımı. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 44, 23-41. https://doi.org/10.18070/euiibfd.57171
7. Alsu, E. ve Mandacı, P.E. (2020). Is purchasing managers’ index (PMI) a leading indicator for stock, bond and foreign exchange markets in Turkey? Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 21(1), 219-233. https://doi.org/10.24889/ifede.605338
8. Arı, A. (2016). Türkiye’deki ekonomik büyüme ve işsizlik ilişkisinin analizi: Yeni bir eşbütünleşme testi. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 57-67. Erişim adresi: https://www.dergipark.org.tr/tr/pub/seyad

9. Aydoğdu, A. ve Uyar, U. (2025). Enerji ve kıymetli metal piyasaları arasında yayılım etkisi: Wavelet uyum analizine dayalı DCC-GARCH yaklaşımı. Sosyoekonomi, 33(64), 557-585. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2025.02.24
10. Banerjee, A., Dolado, J. and Mestre, R. (1998). Error-correction mechanism tests for cointegration in a single-equation framework. Journal of Time Series Analysis, 19(3), 268-283. https://doi.org/10.1111/1467-9892.00091
11. Barışık, S. and Yayar, R. (2012). Econometric analysis of factors affecting industrial production index. İktisat, İşletme ve Finans Dergisi, 27(316), 53-70. doi:10.3484/iif.2012.316.3342
12. Bayar, G. ve Tokpunar, S. (2014). Türkiye imalat sanayi alt sektörleri üretiminin belirleyicileri- panel veri analizi. Business and Economics Research Journal, 5(1), 67-85. Erişim adresi: https://www.berjournal.com.tr
13. Bayer, C. and Hanck, C. (2013). Combining non‐cointegration tests. Journal of Time Series Analysis, 34(1), 83-95. https://doi.org/10.1111/j.1467-9892.2012.00814.x
14. Bingöl, U., Ertuğrul, H. and Koçak, N. (2025). Forecasting the Turkish manufacturing industrial production index: An empirical comparison of time series and Machine learning models. Istanbul Journal of Economics, 75(1), 1-16. https://doi.org/10.26650/istjecon2023-1366172
15. Bolat, İ. (2025). Türkiye’de sanayi üretim endeksini etkileyen faktörlerin analizi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 21(1), 20-35. Erişim adresi: https://www.dergipark.org.tr/tr/pub/esad
16. Boswijk, H.P. (1995). Efficient Inference on cointegration parameters in structural error correction models. Journal of Econometrics, 69(1), 133-158. https://doi.org/10.1016/0304-4076(94)01665-M
17. Bulligan, G., Golinelli, R. and Parigi, G. (2010). Forecasting monthly industrial production in real-time: From single equations to factor-based models. Empirical Economics, 39(2), 303-336. https://doi.org/10.1007/s00181-009-0305-7
18. Cao, J.H., Xie, C., Wang, G.J., Zhu, Y. and Liu, J. (2025). Time-frequency co-movements between climate uncertainty and carbon market returns: Evidence based on wavelet coherence analysis. Finance Research Letters, 74(May 2024), 106778. https://doi.org/10.1016/j.frl.2025.106778
19. Chandran Govindaraju, V.G.R. and Tang, C.F. (2013). The dynamic links between CO2 emissions, economic growth and coal consumption in China and India. Applied Energy, 104, 310-318. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2012.10.042
20. Cheng, Z., Li, M., Cui, R., Wei, Y., Wang, S. and Hong, Y. (2024). The impact of COVID-19 on global financial markets: A multiscale volatility spillover analysis. International Review of Financial Analysis, 95, 103454. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2024.103454
21. Chindamo, P. (2010), The predictive ability of business survey indices, Economic Papers, 29(4), 466-482. https://doi.org/10.1111/j.1759-3441.2010.00086.x
22. Çakar, R. ve Şahin, E. E. (2025). Dalgacık yöntemleri kullanılarak makroekonomik göstergelerin hisse senedi endeksleri üzerindeki etkisinin analizi: Katılım30 ve BIST100 örneği. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 90-119. https://doi.org/10.54282/inijoss.1643855
23. Dahir, A.M., Mahat, F., Ab Razak, N.H. and Bany-Ariffin, A.N. (2018). Revisiting the dynamic relationship between exchange rates and stock prices in BRICS countries: A wavelet analysis. Borsa Istanbul Review, 18(2), 101-113. https://doi.org/10.1016/j.bir.2017.10.001
24. Dickey, D.A. and Fuller, W.A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427. https://doi.org/10.2307/2286348
25. Engle, R.F. and Granger, C.W.J. (1987). Co-integration and error correction: Representation, estimation, and testing. Applied Econometrics, 39(3), 107-135. https://doi.org/10.2307/1913236
26. Erkişi, K. and Tekin, Ü.E. (2019). The relationship between intermediate and capital goods imports, industrial production and economic growth: The case of Turkey. Journal of Yasar University, 14(55), 358-368. https://doi.org/10.19168/jyasar.516702
27. EVDS. (2025). Reel efektif döviz kuru [Veri seti]. Erişim adresi: https://www.evds3.tcmb.gov.tr/
28. Fang, Y., Jing, Z., Shi, Y. and Zhao, Y. (2021). Financial spillovers and spillbacks: New evidence from China and G7 countries. Economic Modelling, 94, 184-200. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2020.09.022
29. Goupillaud, P., Grossmann, A. and Morlet, J. (1984). Cycle-octave and related transforms in seismic signal analysis. Geoexploration, 23(1), 85-102. https://doi.org/10.1016/0016-7142(84)90025-5
30. Grinsted, A., Moore, J. and Jevrejeva, S. (2004). Application of the cross wavelet transform and wavelet coherence to geophysical time series. Nonlinear Processes in Geophysics, 11(5/6), 561-566. https://doi.org/10.5194/npg-11-515-2004
31. Gujarati, D.N. (2004). Basic Economettrics. In The McGraw-Hill.
32. Haykır, Ö. ve Aydın, M. (2019). Türkiye’de banka kredilerinin ihracat üzerine etkileri: Ekonometrik analiz. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9(2), 515-533. Erişim adresi: https://www.dergipark.org.tr/tr/pub/nevsosbilen
33. İlhan, B. ve Kara, F. (2025). BİST sınai endeksi ile sanayi üretim endeksi, GEPU, ticari kredi faizi ve döviz kuru arasındaki dinamik ilişki. Maliye Finans Yazıları, 123, 166-187. https://doi.org/10.33203/mfy.1610667
34. İltaş, Y. ve Üçler, G. (2019). Kurumsal kalite ve finansal riskin menkul kıymetler borsası üzerine etkisi: Türkiye için ampirik bir inceleme. Sosyoekonomi, 27(41), 113-128. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2019.03.06
35. İSO. (2025). İSO Türkiye imalat PMI [Veri seti]. Erişim adresi: https://www.iso.org.tr
36. Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegrating vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2-3), 231-254. https://doi.org/10.1016/0165-1889(88)90041-3
37. Johansen, S. and Juselius, K. (1990). Maximum likelihood estimation and inference on cointegration - with applications to the demand for money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52(2), 169-210. https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.1990.mp52002003.x
38. Kangallı Uyar, S.G. (2021). Uluslararası döviz piyasalarında finansal bulaşıcılık ve karşılıklı bağımlılık: Wavelet uyum analizi. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 656, 115-147. Erişim adresi: https://www.ekonomikyorumlar.com.tr
39. Karan, B.M. (2004). Yatırım analizi ve portföy yönetimi (1. Basım). Ankara: Gazi Kitabevi.
40. Kartal, T.M., Pata, U., Taşkın, D. and Ulussever, T. (2024). Relationship between monetary policy and financial asset returns in Türkiye: Time, frequency, and quantile-based effects. Borsa Istanbul Review, 24(3), 474-484. https://doi.org/10.1016/j.bir.2024.02.005
41. Kirikkaleli, D. and Adebayo, T.S. (2021). Do renewable energy consumption and financial development matter for environmental sustainability? New global evidence. Sustainable Development, 29(4), 583-594. https://doi.org/10.1002/sd.2159
42. Kirikkaleli, D. and Kalmaz, D.B. (2020). Testing the moderating role of urbanization on the environmental kuznets curve: Empirical evidence from an Emerging market. Environmental Science and Pollution Research, 27(30), 38169-38180. https://doi.org/10.1007/s11356-020-09870-2
43. Koncak, A. ve Nazlıoğlu, E.H. (2024). Küresel belirsizlikler ve Türkiye pay senedi piyasası arasındaki ilişki: Dalgacık uyum analizinden kanıtlar. Maliye Dergisi, 186, 251-274. Erişim adresi: https://www.hmb.gov.tr/yayinlar
44. Küçük Karaman, S. ve Kapkara Kaya, S. (2024). Türkiye örneğinde imalat sanayi̇ üretim endeksinin belirleyicileri̇. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(1), 43-62. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1327437
45. Oruç, A., Metin, İ. ve Taş, T. (2025). İhracat, ithalat ve sanayi üretimi arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(4), 360-378. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/cbayarsos
46. Oyewole, A.S., Adeniyi, O.S., Lawal, O.A., Ajayi, M.T. and Adekunle, W. (2023). Interest rate, savings, and industrial performance in Nigeria. East Asian Journal of Multidisciplinary Research, 2(2), 511-524. https://doi.org/10.55927/eajmr.v2i2.2881
47. Özkurt, İ.C. (2024). Türkiye’de imalat sanayi üretim endeksi ve satınalma yöneticileri endeksi ilişkisi. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 61(670), 171-189. Erişim adresi: https://www.ekonomikyorumlar.com.tr
48. Öztürk, M. and Ağan, Y. (2017). Determinants of industrial production in Turkey. Journal of Economics and Financial Analysis, 1(2), 1-16. https://doi.org/10.1991/jefa.v1i2.a6
49. Pekçağlayan, B. (2021). Türkiye’de sanayi üretim endeksinin belirleyenleri: ARDL modeli. Istanbul Journal of Economics / İstanbul İktisat Dergisi, 71(2), 435-456. https://doi.org/10.26650/istjecon2021-972114
50. Phillips, P.C.B. and Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335-346. https://doi.org/10.1093/biomet/75.2.335
51. Reboredo, J.C., Rivera-Castro, M.A. and Ugolini, A. (2017). Wavelet-based test of co-movement and causality between oil and renewable energy stock prices. Energy Economics, 61, 241-252. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2016.10.015
52. Rua, A. and Nunes, L.C. (2009). International comovement of stock market returns: A wavelet analysis. Journal of Empirical Finance, 16(4), 632-639. https://doi.org/10.1016/j.jempfin.2009.02.002
53. Saygılı, H., Saygılı, M. ve Yılmaz, G. (2010). Türkiye için yeni reel efektif döviz kuru endeksleri. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Çalışma Tebliği, 10(12), 1-30. Erişim adresi: https://www.tcmb.gov.tr
54. Sezal, L. (2022). Ticari kredi kullandırımları ile imalat sanayi üretim endeksi arasındaki ilişkinin keşfi:2004-2022 dönemi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 95, 117-134. https://doi.org/10.25095/mufad.1125870
55. Şahi̇n, E., Güngör, S. and Karaca, S.S. (2020). Empirical analysis of the relationship between purchasing managers index and BIST industrial index under structural breaks. Financial Studies, 24(3), 6-22. Erişim adresi: https://www.econstor.eu
56. Taşdemir, A. (2024). Satın alma yöneticileri endeksi (PMI) ile finansal piyasalar arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(37), 497-506. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1520707
57. Tıraş, H.H. ve Atılgan, D. (2025). Tasarruflar, doğrudan yabancı yatırımlar ve sanayi üretim endeksi ilişkisi: Türkiye örneği. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 390-412. https://doi.org/10.54282/inijoss.1644071
58. Torrence, C. and Compo, G.P. (1998). A Practical guide to wavelet analysis. Bulletin of the American Meteorological Society, 79(1), 61-78. https://doi.org/10.1175/1520-0477(1998)079<0061:APGTWA>2.0.CO;2
59. Torrence, C. and Webster, P.J. (1999). Interdecadal changes in the ENSO-monsoon system. Journal of Climate, 12(8 PART 2), 2679-2690. https://doi.org/10.1175/1520-0442(1999)012<2679:ICITEM>2.0.CO;2
60. Tsuchiya, Y. (2012), Is the purchasing managers’index useful for assessing the economy’s strength? A directional analysis. Economics Bulletin, 32(2), 1302-1311. doi:10.2139/ssrn.1766380
61. TÜİK (2025). Sanayi üretim endeksi [Veri seti]. Erişim adresi: https://www.tuik.gov.tr/