Türkiye İhracatının GEPU Endeksi, Reel Döviz Kuru ve Sanayi Üretim Endeksine Tepkisi: Asimetrik Bir Analiz

Öz

Bu çalışmada, Türkiye’nin reel toplam ihracatı ile Küresel Ekonomi Politika Belirsizlik (GEPU) Endeksi, reel efektif döviz kuru ve yurtdışı gelirin göstergesi olarak alınan Sanayi Üretim Endeksi arasındaki ilişkiler 2013-2023 yılları arasındaki aylık veriler ile incelenmektedir. Değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönem ilişkiler ARDL ve NARDL yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. ARDL yönteminden elde edilen tahmin sonuçlarına göre hem GEPU Endeksindeki artışların hem de reel efektif döviz kurundaki artışların, reel toplam ihracat üzerinde azaltıcı etkileri söz konusu iken; Sanayi Üretim Endeksindeki artışların arttırıcı etkisi bulunmaktadır. NARDL yönteminden elde edilen tahmin sonuçlarına göre, GEPU Endeksindeki ve reel efektif döviz kurundaki pozitif ve negatif şoklar, reel toplam ihracatı arttırmaktadır. Sanayi Üretim Endeksindeki pozitif şoklar reel toplam ihracatı arttırırken; negatif şoklar reel toplam ihracatı azaltmaktadır. Bu bağlamda elde edilen bulgular, küresel ölçekte artan ekonomik ve politik belirsizlikler karşısında ekonomik otoritelerin ve politika yapıcıların karar alma süreçlerinde belirsizlik göstergelerini dikkate almalarının yanı sıra, değişkenler arasındaki simetrik ilişkilerin yanında asimetrik ilişkileri de göz önünde bulundurmalarının önemine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• ARDL
• NARDL
• GEPU Endeksi
• Reel Döviz Kuru
• İhracat

The Response of Turkey's Exports to The GEPU Index, Real Exchange Rate, and Industrial Production Index: An Asymmetric Analysis

Öz

This study examines the relationships between Turkey's real total exports and the Global Economic Policy Uncertainty (GEPU) index, real exchange rate, and Industrial Production Index using monthly data from 2013 to 2023. Short- and long-term relationships between the variables were analyzed using the ARDL and NARDL methods. According to the estimation results obtained from the ARDL method, both increases in the GEPU index and increases in the real exchange rate have a decreasing effect on real total exports, while increases in the Industrial Production Index have an increasing effect. According to the estimation results obtained from the NARDL method, positive and negative shocks in the GEPU index and exchange rate increase real total exports. Positive shocks in the Industrial Production Index increase real total exports, while negative shocks decrease real total exports. The findings obtained in this context highlight the importance of economic authorities and policymakers not only taking uncertainty indicators into account in their decision-making processes in the face of growing economic and political uncertainties on a global scale, but also considering asymmetric relationships between variables alongside symmetric ones.

Anahtar Kelimeler

• ARDL
• NARDL
• GEPU Index
• Real Exchange Rate
• Exports

Kaynakça

1. Abaidoo, R. (2019). Policy uncertainty and dynamics of international trade. Journal of Financial Economic Policy, 11(1), 101-120. https://doi.org/10.1108/JFEP-02-2018-0034
2. Akçağlayan, A. (2022). Döviz kuru değişikliklerinin ihracat ve ithalat üzerindeki asimetrik etkileri. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 51(1), 1-20. Erişim adresi: https://iupress.istanbul.edu.tr/journal/ibr/home
3. Akpiliç, F. ve Yurdakul, F. (2022). Reel döviz kurunun Türkiye imalat sanayi ihracatı üzerindeki etkisi: Doğrusal olmayan panel ARDL yaklaşımı. Maliye Dergisi, 182, 1-29. Erişim adresi: https://www.hmb.gov.tr/dergi-hakkinda
4. Akpiliç, F., Aslan, Ç. and Bulut, E. (2024). The effects of global economic policy uncertainties on manufacturing industry exports: The case of Türkiye. Industrial Policy, 4(2), 50-58. Erişim adresi: https://www.indpol.org/index.php/indpol
5. Alsanusi, M., Altıntaş, H. and Alnour, M. (2022). The role of real exchange rate in the trade balance between Turkey and Libya: Evidence from nonlinear and wavelet-based approaches. Journal of Ekonomi, 4(2), 46-56. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/ekonomi
6. Aslan, Ç. and Acıkgöz, S. (2023). Analysis of global economic policy uncertainty and export flows for emerging markets with panel VAR modeling. International Journal of Emerging Markets, 18(9), 2790-2815. https://doi.org/10.1108/IJOEM-12-2020-1570
7. Bahmani‐Oskooee, M. and Aftab, M. (2017). Asymmetric effects of exchange rate changes and the J‐curve: New evidence from 61 Malaysia–Thailand industries. Review of Development Economics, 21(4), e30-e46. https://doi.org/10.1111/rode.12298
8. Baker, S.R., Bloom, N. and Davis, S.J. (2013). Measuring economic policy uncertainty (SSRN Paper No. 2198490). https://doi.org/10.2139/ssrn.2198490

9. Baker, S.R., Bloom, N. and Davis, S.J. (2016). Measuring economic policy uncertainty. The Quarterly Journal of Economics, 131(4), 1593-1636. Retrieved from https://academic.oup.com/qje
10. Bernanke, B.S. (1983). Irreversibility, uncertainty and cyclical investment. The Quarterly Journal of Economics, 98(1), 85-106. https://doi.org/10.2307/1885568
11. Berument, M.H., Dinçer, N.N. and Mustafaoğlu, Z. (2014). External income shocks and Turkish exports: A sectoral analysis. Economic Modelling, 37, 476-484. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2013.11.011
12. Bloom, N. (2009). The impact of uncertainty shocks. Econometrica, 77(3), 623-685. Retrieved from https://doi.org/10.3982/ECTA6248
13. Constantinescu, C., Mattoo, A. and Ruta, M. (2020). Policy uncertainty, trade and global value chains: Some facts, many questions. Review of Industrial Organization, 57(2), 285-308. https://doi.org/10.1007/s11151-020-09747-0
14. Çelgin, A., Gökcü, M. ve Özel, Ö. (2019). İhracat ve ithalatta gelir ve göreli fiyat etkilerinin ayrıştırılması. Erişim adresi: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/c020b2c0-61f4-4156-bbe3-10ec17bfd423/en1905eng.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-c020b2c0-61f4-4156-bbe3-10ec17bfd423-mGmgSOw
15. Çeştepe, H. ve Güdenoğlu, E. (2020). Türkiye'de döviz rezervleri ve döviz kuru arasındaki asimetrik ilişki: NARDL yaklaşımı bulguları. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 7(1), 231–251. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/makuiibf
16. Davis, S.J. (2016). An index of global economic policy uncertainty (NBER Working Paper Series No. 22740). Retrieved from https://www.nber.org/system/files/working_papers/w22740/w22740.pdf
17. Demian, V. and di Mauro, F. (2015). The exchange rate, asymmetric shocks and asymmetric distributions (ECB Working Paper No. 1801). Retrieved from https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpwps/ecbwp1801.en.pdf
18. Di Nino, V., Barry E. and Massimo S. (2011). Real exchange rates, trade, and growth: Italy 1861-2011. Quaderni di Storia Economica (Economic History Working Papers No. 10). Retrieved from https://www.bancaditalia.it/pubblicazioni/quaderni-storia/2011-0010/QSEn_10.pdf
19. Dickey, D.A. and Fuller, W.A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series. Journal of the American Statistical Association, 74, 427-431. https://doi.org/10.1080/01621459.1979.10482531
20. Du, J., Satoglu, E.B. and Shepotylo, O. (2022). Post-Brexit UK trade: An update. Retrieved from https://www.lbpresearch.ac.uk/wp-content/uploads/2022/11/Post-Brexit-UK-Trade-UpdatedFeb-2023.pdf
21. Engle, R.F. and Granger, C.W.J. (1987). Cointegration and error-correction: Representation, estimation and testing. Econometrica, 55(2), 251-276. https://doi.org/10.2307/1913236
22. GEPU. (2025). Global economic policy uncertainty index. Retrieved from www.policyuncertainty.com/global_monthly.html
23. Goldstein, M. and Khan, M.S. (1978). The supply and demand for exports: A simultaneous approach. The Review of Economics and Statistics, 60(2), 275-286. Retrieved from https://www.mitpressjournals.org/loi/rest
24. Görüş, M. and Akyüz, M. (2023). The impact of the world trade uncertainty on international trade: The case of the Turkish economy. Sayıştay Dergisi, 34, 291-313. Retrieved from https://www.sayistay.gov.tr/tr/dergi
25. Granger, C.W.J. and Newbold, P. (1974). Spurious regressions in econometrics. Journal of Econometrics, 14, 114-120. Retrieved from https://cir.nii.ac.jp/
26. Greenland, A., Ion, M. and Lopresti, J. (2019). Exports, investment and policy uncertainty. Canadian Journal of Economics/Revue Canadienne D'économique, 52(4), 1248-1288. https://doi.org/10.1111/caje.12400
27. Gül, S. (2018). Türkiye'de reel kur hareketlerinin ihracat üzerindeki asimetrik etkileri (TCMB Çalışma Tebliği No. 18/12). Erişim adresi: https://tcmb.gov.tr/wps/wcm/
28. Güler, A. (2021). Reel döviz kuru şoklarının ihracat ve dış ticaret dengesi üzerindeki asimetrik etkileri: Türkiye için NARDL yaklaşımından kanıtlar. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 950-970. Erişim adresi: https://manasdergi.com
29. Gürgün, G. (2020). Belirsizlik kavramı, belirsizlik ölçütleri ve belirsizliğin makroekonomik etkileri üzerine bir inceleme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 34(1), 21-38. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/atauniiibf
30. Güzel, A. ve Acaravcı, A. (2023). Küresel belirsizliğin makroekonomik etkileri: Seçilmiş ülkeler için karşılaştırmalı bir analiz. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 9, 133-160. https://doi.org/10.20979/ueyd.1289756
31. Handley, K. and Limão, N. (2017). Policy uncertainty, trade, and welfare: Theory and evidence for China and the United States. American Economic Review, 107(9), 2731-83. Retrieved from https://www.aeaweb.org/journals/aej-policy
32. Hassan, S., Shabi, S. and Choudhry, T. (2018). Asymmetry, uncertainty and international trade (Working Papers No. 2018-24). Retrieved from https://rahwebdav.swan.ac.uk/repec/pdf/WP2018-24.pdf
33. Hlatshwayo, S. and Saxegaard, M.M. (2016). The consequences of policy uncertainty: Disconnects and dilutions in the South African real effective exchange rate-export relationship (IMF Working Papers No. 16/113). https://doi.org/10.5089/9781484383490.001
34. Hu, G. and Liu, S. (2021). Economic policy uncertainty (EPU) and China's export fluctuation in the post-pandemic era: An empirical analysis based on the TVP-SV-VAR model. Frontiers in Public Health, 9, 788171. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.788171
35. Jia, F., Huang, X., Xu, X. and Sun, H. (2020). The effects of economic policy uncertainty on export: A gravity model approach. Prague Economic Papers, 29(5), 600-622. Retrieved from https://pep.vse.cz/?utm_source
36. Kaplan, E.A. ve Dayıoğlu, M.R. (2016). İhracatın ekonomik ve politik belirleyicileri: Türkiye için VAR analizi uygulaması. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 578-597. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bsbd
37. Keynes, J.M. (1936). İstihdam, faiz ve paranın genel kuramı (Çev. A. Öztürk, 2023). İstanbul: Özgür Yayınları.
38. Kirchner, S. (2019). State of confusion: Economic policy uncertainty and international trade and investment. Australian Economic Review, 52, 178-199. https://doi.org/10.1111/1467-8462.12319
39. Knight, F. (1921). Risk, uncertainty and profit. Retrieved from https://fraser.stlouisfed.org/files/docs/publications/books/risk/riskuncertaintyprofit.pdf
40. Krol, R. (2018). Does uncertainty over economic policy harm trade, foreign investment, and prosperity? Retrieved from https://mercatus.org
41. Krugman, P. (1980). Scale Economies, product differentiation and the pattern of trade. American Economic Review, 70(5), 950–959. https://www.aeaweb.org/journals/aer
42. Liu, D., Zhu, X. and Yu, H. (2024). Economic policy uncertainty, intra-industry trade, and China’s mechanical and electrical product exports. Plos One, 19(1). Retrieved from https://journals.plos.org/plosone
43. Magee, S.P. (1973). Currency contracts, pass–through and devaluation. Brooking Papers on Economic Activity, 4(1), 303-325. Retrieved from https://www.brookings.edu/bpea/
44. Narayan, P. and Narayan, S. (2010). Estimating import and export demand elasticities for Mauritius and South Africa. Australian Economic Papers, 49(3), 241-252. Retrieved from https://onlinelibrary.wiley.com/journal/14678454
45. Narayan, P.K. and Smyth, R. (2006). What determines migration flows from low‐income to high‐income countries? An empirical investigation of Fiji–Us migration 1972–2001. Contemporary Economic Policy, 24(2), 332-342. https://doi.org/10.1093/cep/byj019
46. Novy, D. and Taylor, A.M. (2020). Trade and uncertainty. The Review of Economics and Statistics, 102(4), 749–765. https://doi.org/10.1162/rest_a_00885
47. Özçelik, O. (2022). Ekonomik ve siyasi belirsizliklerin Türkiye’nin dış ticarette ödeme şekli tercihlerine etkileri: Doğrusal olmayan asimetrik ESTAR koentegrasyon testi ile sınama. BMJI, 10(1), 380-398. Erişim adresi: https://innovations.bmj.com/?utm_source
48. Özmen, E. (2014). Reel döviz kuru ve Türkiye dış ticaret dinamikleri. Economic Research Center Working Papers in Economics, 14(12), 1-138. Erişim adresi: https://erc.metu.edu.tr/
49. Pesaran, M.H., Shin, Y. and Smith, R.J. (2001). Bound testing approaches to the analysis of long run relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
50. Roberts, M.J. and Tybout, J.R. (1997). The decision to export in Colombia: An empirical model of entry with sunk costs. The American Economic Review, 87(4). Retrieved from https://www.aeaweb.org/journals/aer
51. Satoğlu, E.B. (2023). Uluslararası ticarette belirsizlik ve bozulma. K. Çevik. (Ed.), Sosyal bilimler üzerine araştırma içinde (s. 225-244). Gaziantep: Özgür Yayın Dağıtım Ltd. Şti.
52. Sharma, C. and Paramati, S.R. (2021). Does economic policy uncertainty dampen imports? Commodity-level evidence from India. Economic Modelling, 94, 139-149. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2020.09.019
53. Shin, Y., Yu, B. and Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling asymmetric cointegration and dynamic multipliers in a nonlinear ARDL framework. In R.C. Sickles and W.C. Horrace (Eds.), Festschrift in honor of Peter Schmidt: Econometric methods and applications (pp. 281-314). New York, NY: Springer New York.
54. Tam, P.S. (2018). Global trade flows and economic policy uncertainty. Applied Economics, 50(34–35), 3718–3734. https://doi.org/10.1080/00036846.2018.1436151
55. Tarı, R. ve Yıldırım, D.Ç. (2009). Döviz kuru belirsizliğinin ihracata etkisi: Türkiye için bir uygulama. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 16(2), 95-105. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/yonveek
56. TCMB. (2024). Reel efektif döviz kuru metaveri [Veri seti]. Erişim adresi: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/02713545-8428-49ab-a9d9-0f770895d513/REERMetaveri.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID
57. Tinbergen, J. (1962). Shaping the world economy; Suggestions for an international economic policy. Retrieved from https://repub.eur.nl/pub/16826?utm_medium=email&utm_source=transaction
58. Tombak, F. (2024). Dünya belirsizlik indeksi altında Türkiye ticaret dengesi: Bir Markov rejim değişim analizi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(3), 687-705. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1445457
59. TÜİK. (2025). Dış ticaret istatistikleri. Genel ticaret sistemi [Veri seti]. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=dis-ticaret-104&dil=1
60. Türkmen, A. (2023). Türkiye'de ihracat ile belirsizlik arasındaki asimetrik ilişkinin tespiti: İç, dış veya ticaret belirsizliğinden hangisi daha etkili? Journal of History School, 62, 1-28. https://doi.org/10.29228/joh.67326
61. Yağış, O. (2024). Ekonomik politika belirsizliği ve dış ticaret ilişkisi: G-7 ülkeleri örneği. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 10(21), 75-91. https://doi.org/10.59304/ijhe.1430201
62. Yan, H., Xiao, W., Deng, Q. and Xiong, S. (2022). Analysis of the impact of US trade policy uncertainty on China based on Bayesian VAR model. Journal of Mathematics, 2022(1), 7124997. https://doi.org/10.1155/2022/7124997
63. Yayi, C. L. (2023). Economic policy uncertainty and trade: Does export sophistication matter? Applied Economics, 56(2), 169-185. https://doi.org/10.1080/00036846.2023.2166672
64. Yılmaz, H.A. (2023). Reel efektif döviz kuru ve gelirin ticaret dengesi üzerindeki etkileri: Türkiye-OECD ticaret dengesinden bulgular. A. İncekara ve S.A. Oktar (Eds.), Cumhuriyetin 100. yılında Türkiye ekonomisi içinde (s. 89-119). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınevi.
65. Zhang, Z., Brizmohun, R., Li, G. and Wang, P. (2022). Does economic policy uncertainty undermine stability of agricultural imports? Evidence from China. Plos One, 17(3). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0265279
66. Zhu, X. and Ye, Y. (2024). Economic policy uncertainty and enterprise export resilience in China: Does the digital economy matter? Heliyon, 10(10). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e11556
67. Zivot, E. and Andrews, D.W.K. (1992). Further evidence on the great crash, the oil price shock, and the unit-root hypothesis. Journal of Business and Economic Statistics, 10(3), 251-270. https://doi.org/10.2307/1391541