Doğrudan Yabancı Yatırımların Türkiye’nin Ekonomik Büyümesi Üzerindeki Etkileri

Öz

Bu çalışma, doğrudan yabancı yatırımların (DYY) Türkiye’de ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini, zamanlama, politika rejimi bağımlılığı ve aktarım kanallarını açık biçimde dikkate alan yıllık bir makroekonometrik çerçevede incelemektedir. Ampirik tasarım, DYY etkilerinin uzun tarihsel dönemler boyunca sabit olmadığı ve eş anlı değil, gecikmeli olarak ortaya çıkabileceği yaklaşımına dayanmaktadır. Dünya Bankası Dünya Kalkınma Göstergeleri verileri kullanılarak 1980-2024 dönemi için kişi başına reel GSYH büyümesine yönelik dinamik bir büyüme modeli tahmin edilmiştir. Modelde gecikmeli DYY, standart makroekonomik kontrol değişkenleri, kriz kuklaları ve DYY’nin büyüme etkisinin 2002 sonrası politika rejiminde değişip değişmediğini sınayan bir etkileşim terimi yer almaktadır. Temel büyüme denklemine ek olarak, DYY’nin yurtiçi yatırım yoğunluğu ve ihracatın teknoloji bileşimiyle ilişkisini inceleyen kanal denklemleri de tahmin edilmiştir. Bulgular, DYY’nin Türkiye’de büyümeye katkısının rejime duyarlı olduğunu ve statik ortalama etki yaklaşımına kıyasla dinamik bir çerçevede daha iyi yakalandığını göstermektedir. Bulgular, DYY etkilerinin gecikmeli olarak ortaya çıktığına ve yeniden yapılanma sonrası dönemde aktarımın güçlendiğine işaret etmektedir. Kanal sonuçları ayrıca, DYY’nin makroekonomik öneminin yalnızca büyüme üzerindeki doğrudan ve eş anlı etkiden değil, yatırım oluşumu ve teknoloji yoğun ihracat bileşimi üzerinden işleyen dolaylı mekanizmalardan da kaynaklandığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Doğrudan Yabancı Yatırımlar
• Ekonomik Büyüme
• Türkiye
• Dinamik Zaman Serisi Analizi
• Aktarım Kanalları

The Effects of Foreign Direct Investment on Türkiye’s Economic Growth

Öz

This study examines the effects of foreign direct investment (FDI) on economic growth in Türkiye using an annual macroeconometric framework that explicitly accounts for timing, policy-regime dependence, and transmission channels. The empirical design is motivated by the view that FDI effects are not uniform across long historical periods and may emerge with lags rather than contemporaneously. Using World Development Indicators data for 1980 to 2024, the paper estimates a dynamic growth specification for real GDP per capita growth with lagged FDI, standard macroeconomic controls, crisis controls, and an interaction term that tests whether the growth effect of FDI changed in the post-2002 policy regime. To complement the baseline growth equation, the analysis also estimates channel equations that examine whether FDI is associated with domestic investment intensity and export-side technological upgrading. The results indicate that the growth contribution of FDI in Türkiye is regime sensitive and better captured in a dynamic framework than in a static average-effect specification. The evidence is consistent with delayed FDI effects and stronger transmission in the post-restructuring period. Channel results further suggest that part of FDI’s macroeconomic relevance operates through investment formation and technology-related export composition, rather than solely through a direct contemporaneous effect on growth.

Anahtar Kelimeler

• Foreign Direct Investments
• Economic Growth
• Türkiye
• Dynamic Time-Series Analysis
• Transmission Channels

Kaynakça

1. Acaravcı, A. and Akyol, M. (2017). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar, dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 3(1), 17-33. https://doi.org/10.20979/ueyd.303595
2. Akaike, H. (1974). A new look at the statistical model identification. IEEE Transactions on Automatic Control, 19(6), 716-723. https://doi.org/10.1109/TAC.1974.1100705
3. Alagöz, M., Erdoğan, S. and Topallı, N. (2008). Doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve ekonomik büyüme: Türkiye deneyimi 1992-2007. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 79-89. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/jss
4. Alfaro, L., Chanda, A., Kalemli-Ozcan, S. and Sayek, S. (2004). FDI and economic growth: The role of local financial markets. Journal of International Economics, 64(1), 89-112. https://doi.org/10.1016/S0022-1996(03)00081-3
5. Balasubramanyam, V.N., Salisu, M. and Sapsford, D. (1996). Foreign direct investment and growth in EP and IS countries. The Economic Journal, 106(434), 92-105. https://doi.org/10.2307/2234933
6. Bayraktutan, Y. and Tarı Özgür, M. (2017). Foreign direct investments and economic growth: How well does the technology channel work in Turkey? International Review of Economics and Management, 4(4), 20-38. https://doi.org/10.18825/iremjournal.271040
7. Borensztein, E., De Gregorio, J. and Lee, J.-W. (1998). How does foreign direct investment affect economic growth? Journal of International Economics, 45(1), 115-135. https://doi.org/10.1016/S0022-1996(97)00033-0
8. Carkovic, M. and Levine, R. (2005). Does foreign direct investment accelerate economic growth? In T. H. Moran, E. M. Graham, and M. Blomström (Eds.), Does foreign direct investment promote development? (pp. 195-220). Massachusetts: Institute for International Economics.

9. CBRT. (2002). Küreselleşmenin Türkiye ekonomisine etkileri. Retrieved from https://www.tcmb.gov.tr/
10. Çeştepe, H., Yıldırım, E. and Bayar, M. (2013). Doğrudan yabancı yatırım, ekonomik büyüme ve dış ticaret: Toda-Yamamoto yaklaşımıyla Türkiye’den nedensellik kanıtları. Akdeniz İİBF Dergisi, 13(27), 1-37. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/auiibfd
11. de Mello, L.R., Jr. (1999). Foreign direct investment-led growth: Evidence from time series and panel data. Oxford Economic Papers, 51(1), 133-151. https://doi.org/10.1093/oep/51.1.133
12. Demir, O. (2022). Testing the long run growth effects of foreign direct investment in Türkiye, evidence from ARDL and NARDL analysis. Eurasian Research Journal, 4(4), 65-79. https://doi.org/10.53277/2519-2442-2022.4-05
13. Dickey, D.A. and Fuller, W.A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431. https://doi.org/10.1080/01621459.1979.10482531
14. Dogan, E. (2013). Foreign direct investment and economic growth: A time series analysis of Turkey, 1979-2011. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 239-252. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ckuiibfd
15. Hermes, N. and Lensink, R. (2003). Foreign direct investment, financial development and economic growth. The Journal of Development Studies, 40(1), 142-163. https://doi.org/10.1080/00220380412331293707
16. Işık, C. (2016). Doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Sınır testi yaklaşımıyla Türkiye örneği. Iğdır Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-11. https://doi.org/10.58618/igdiriibf.684179
17. Kadiroğlu, A. (2024). Doğrudan yabancı yatırım ve uluslararası ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye’den ampirik kanıtlar. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(2), 249-269. https://doi.org/10.21180/iibfdkastamonu.1464249
18. Kahveci, Ş. and Terzi, H. (2017). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkilerin nedensellik analizleri ile testi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 49, 135-154. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.323908
19. Katircioglu, S. T. (2009). Foreign direct investment and economic growth in Turkey: An empirical investigation by the bounds test for co-integration and causality tests. Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 22(3), 1-9. Retrieved from https://hrcak.srce.hr/47315
20. Li, X. and Liu, X. (2005). Foreign direct investment and economic growth: An increasingly endogenous relationship. World Development, 33(3), 393-407. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2004.11.001
21. Mucuk, M. and Demirsel, M. T. (2009). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik performans. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 365-373. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/susbed/
22. Newey, W.K., and West, K.D. (1987). A simple, positive semi-definite, heteroskedasticity and autocorrelation consistent covariance matrix. Econometrica, 55(3), 703-708. https://doi.org/10.2307/1913610
23. OECD. (2001). OECD economic surveys: Turkey 2001. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/eco_surveys-tur-2001-en
24. OECD. (2002). OECD economic surveys: Turkey 2002. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/eco_surveys-tur-2002-en
25. Okşak, Y. and Koyuncu, C. (2021). Long run asymmetric association between FDI and productivity in Turkey. Zbornik radova Ekonomskog fakulteta u Rijeci / Proceedings of Rijeka Faculty of Economics, 39(2), 253-277. https://doi.org/10.18045/zbefri.2021.2.253
26. Onaran, S. and Selim, R. (2020). The relationship between foreign direct investments and economic growth in Turkey. Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, 4(2), 409-420. https://doi.org/10.29216/ueip.785772
27. Örnek, İ. (2008). Yabancı sermaye akımlarının yurtiçi tasarruf ve ekonomik büyüme üzerine etkisi: Türkiye örneği. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 63(02), 199-217. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002069
28. Ozturk, I. and Kalyoncu, H. (2007). Foreign direct investment and growth, an empirical investigation based on cross country comparison. Economia Internazionale / International Economics, 60(1), 75-81. Retrieved from https://mpra.ub.uni-muenchen.de/9636/
29. Perron, P. (1997). Further evidence on breaking trend functions in macroeconomic variables. Journal of Econometrics, 80(2), 355-385. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(97)00049-3
30. Şahin, S., Ayrıçay, Y. and Bekereci, N.E. (2020). Türkiye’de yapısal kırılmalar altında doğrudan yabancı sermaye yatırımları, ekonomik büyüme ve enerji ithalatı ilişkisi. Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, 7(1), 48-69. https://doi.org/10.34232/pjess.659078
31. Schwarz, G. (1978). Estimating the dimension of a model. The Annals of Statistics, 6(2), 461-464. https://doi.org/10.1214/aos/1176344136
32. Republic of Türkiye Ministry of Treasury and Finance. (2008). Türk parası kıymetini koruma hakkında 32 sayılı karara ilişkin tebliğ (Tebliğ No: 2008-32/34). Retrieved from https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2025/07/
33. World Bank. (2025). World development indicators [Data set]. Retrieved from https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=world-development-indicators
34. Zivot, E. and Andrews, D.W.K. (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock, and the unit-root hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10(3), 251-270. https://doi.org/10.1080/07350015.1992.10509904