BIST100 ve Sektör Endeksleri ile Makro-Finansal Faktörler Arasındaki Eşbütünleşme İlişkisinin Kesirli Frekanslı Bootstrap Fourier ARDL Yaklaşımı ile İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, küresel piyasalardaki risk iştahı ve makroekonomik şokların Türkiye pay piyasası üzerindeki etkilerini BIST 100 genel endeksi ve sektörel alt endeksler (Banka, Mali, Sınai, Teknoloji) kapsamında incelemektir. Bu doğrultuda, 2000:08-2025:10 dönemi aylık verileri kullanılarak altın, gümüş, Brent petrol fiyatları, VIX endeksi ve USD/TRY döviz kurunun borsa üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Çalışmada, yapısal kırılmaları modelleyebilmek amacıyla güncel ekonometrik yöntemler kullanılmıştır. Serilerin durağanlık özellikleri ve asimetrik şok tepkileri Fourier Kantil Birim Kök Testi ile sınanırken, değişkenler arasındaki uzun ve kısa dönemli eşbütünleşme dinamikleri Kesirli Frekanslı Bootstrap Fourier ARDL yaklaşımı ile araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, VIX endeksi eşbütünleşmenin tespit edildiği endekslerde (BIST100, Banka, Mali ve Teknoloji) üzerinde uzun dönemde negatif bir etki yaratırken; döviz kurundaki artışların uzun dönemde borsayı pozitif etkilediği tespit edilmiştir. Altın fiyatları Bankacılık ve Teknoloji endekslerini uzun dönemde pozitif, gümüş ise negatif etkilemektedir. Kısa dönemde döviz şokları borsada satış baskısı yaratmakta ve şokların kalıcılığı asimetri sergilemektedir. Sonuçlar, piyasaların makro-finansal şoklara duyarlılığını doğrulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Borsa İstanbul
• Makro-Finansal Faktörler
• Fourier Kantil Birim Kök Testi
• Kesirli Frekanslı Bootstrap Fourier ARDL

Investigating the Cointegration Relationship Between the BIST100 and Sector Indices and Macro-Financial Factors Using the Fractional Frequency Bootstrap Fourier ARDL Approach

Öz

The aim of this study is to examine the effects of global risk appetite and macroeconomic shocks on the Turkish stock market within the scope of the BIST 100 general index and its sectoral sub-indices (Banking, Financial, Industrial, and Technology). Accordingly, the effects of gold, silver, and Brent oil prices, the VIX index, and the USD/TRY exchange rate are analyzed using monthly data for the 2000:08–2025:10 period. To model structural breaks, current econometric methods are employed: the stationarity and asymmetric shock responses of the series are tested with the Fourier Quantile Unit Root Test, while the short- and long-term cointegration dynamics are examined through the Fractional Frequency Bootstrap Fourier ARDL approach. The results show that the VIX index has a negative long-term effect on the indices where cointegration is detected (BIST 100, Banking, Financial, and Technology), whereas exchange rate increases affect the stock market positively in the long run. Gold prices positively affect the Banking and Technology indices in the long term, while silver affects them negatively. In the short term, exchange rate shocks create selling pressure, and the persistence of these shocks exhibits asymmetry. The findings confirm the sensitivity of these markets to macro-financial shocks.

Anahtar Kelimeler

• Borsa Istanbul
• Macro-Financial Factors
• Fourier Quantile Unit Root Test
• Fractional Frequency Bootstrap Fourier ARDL

Kaynakça

1. Abdalla, I.S.A. and Murinde, V. (1997). Exchange rate and stock price interactions in emerging financial markets: Evidence on India, Korea, Pakistan and the Philippines. Applied Financial Economics, 7, 25-35. https://doi.org/10.1080/096031097333826
2. Açıkalın, S. and Başçı, E.S. (2016). Cointegration and causality relationship between BIST 100 and BIST gold indices. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 23(2), 565-574. https://doi.org/10.18657/yecbu.53293
3. Aggarwal, R. (1981). Exchange rates and stock prices: A study of U.S. capital market under floating exchange rates. Akron Business and Economic Review, 12, 7-12. Retrieved from https://www.sciepub.com/
4. Akkum, T. ve Vuran, B. (2005). Türkiye sermaye piyasasındaki hisse senedi getirilerini etkileyen makroekonomik faktörlerin arbitraj fiyatlama modeli ile analizi. İktisat İşletme ve Finans, 20(233), 28-45. https://doi.org/10.3848/iif.2005.233ek.3256
5. Bahmani-Oskooee, M., Chang, T. and Ranjbar, O. (2017). The Fourier quantile unit root test with an application to the PPP hypothesis in the OECD. Applied Economics Quarterly, 63(3), 295-317. https://doi.org/10.3790/aeq.63.3.295
6. Baur, D.G. and Lucey, B.M. (2010). Is gold a hedge or a safe haven? An analysis of stocks, bonds and gold. Financial Review, 45(2), 217-229. https://doi.org/10.1111/j.1540-6288.2010.00244.x
7. Becker, R., Enders, W. and Hurn, S. (2004). A general test for time dependence in parameters. Journal of Applied Econometrics, 19(7), 899-906. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/25146333.
8. Becker, R., Enders, W. and Lee, J. (2006). A stationarity test in the presence of an unknown number of smooth breaks. Journal of Time Series Analysis, 27(3), 381-409. https://doi.org/10.1111/j.1467-9892.2006.00478.x

9. Belen, M. ve Karamelikli, H. (2016). Türkiye'de hisse senedi getirileri ile döviz kuru arasındaki ilişkinin incelenmesi: ARDL yaklaşımı. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 45(1), 34-42. https://izlik.org/JA88BE84GU
10. Çukur, S. ve Topuz, Y.V. (2005). Döviz kuru riski: İMKB tekstil sektörü üzerine ampirik bir çalışma. İMKB Dergisi, 8(30), 19-32. Erişim adresi: https://search.trdizin.gov.tr/tr/dergi/detay/535
11. Dickey, D.A. and Fuller, W.A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica, 49(4), 1057-1072. https://doi.org/10.2307/1912517
12. Erdoğdu, H. ve Baykut, E. (2016). BIST Banka Endeksi'nin (XBANK) VIX ve MOVE endeksleri ile ilişkisinin analizi. Bankacılar Dergisi, 98, 57-72. Erişim adresi: https://www.tbb.org.tr/bankacilik/arastirma-ve-yayinlar/bankacilar-dergisi
13. Ersoy, H. ve Koy, A. (2016). Euro ve ABD doları kurları ile pay senedi endeksleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Borsa İstanbul verileri üzerine ampirik bir çalışma. Finans ve Bankacılık Çalışmaları Dergisi, 5(2), 21-36. Erişim adresi: https://ssrn.com/abstract=2991882
14. Eyüboğlu, S. ve Eyüboğlu, K. (2016). Doğal gaz ve petrol fiyatları ile BIST sanayi sektörü endeksleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 11(42), 150-162. https://doi.org/10.19168/jyu.23741
15. Eyüboğlu, S. ve Eyüboğlu, K. (2018). Borsa İstanbul sektör endeksleri ile döviz kurları arasındaki ilişkilerin incelenmesi: ARDL modeli. Ömer Halisdemir Üniversitesi İİBF Dergisi, 11(1), 8-28. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.332352
16. Fama, E.F. (1970). Efficient capital markets: A review of theory and empirical work. The Journal of Finance, 25(2), 383-417. https://doi.org/10.2307/2325486
17. Fama, E.F. (1981). Stock returns, real activity, inflation, and money. The American Economic Review, 71(4), 545-565. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/1806180
18. Gallant, A.R. (1981). On the bias in flexible functional forms and an essentially unbiased form: The Fourier flexible form. Journal of Econometrics, 15, 211-245. https://doi.org/10.1016/0304-4076(81)90115-9
19. Gazel, S. (2018). Değerli metaller ve makroekonomik değişkenler: Türkiye için bir Fourier eşbütünleşme testi uygulaması. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 25(2), 527-542. https://doi.org/10.18657/yonveek.310335
20. Giot, P. (2005). Relationships between implied volatility indexes and stock index returns. Journal of Portfolio Management, 31(3), 92-100. http://dx.doi.org/10.3905/jpm.2005.500363
21. Han, A. ve Tosun, N. (2024). Deprem dönemlerinde VIX, döviz kuru ve petrol fiyatlarının BIST100 üzerindeki etkisi: Fourier yaklaşımlardan kanıtlar. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 6(2), 649-668. https://doi.org/10.46464/tdad.1542634
22. İltaş, Y. ve Demirgüneş, K. (2020). Döviz kurunun Borsa İstanbul Sanayi Endeksi üzerindeki etkisi: Yapısal kırılmaları modellemede farklı yaklaşımlar kullanan eşbütünleşme testlerinden bulgular. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 55(2), 972-988. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.20.05.1352
23. İşcan, E. (2022). Metal fiyatlarının Borsa İstanbul Sınai Endeksi üzerine etkisi: Fourier eşbütünleşme testinden bulgular. Yakın Doğu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 204-238. Erişim adresi: https://dergi.neu.edu.tr/index.php/sosbilder/
24. Jubinski, D. and Lipton, A.F. (2013). VIX, gold, silver, and oil: How do commodities react to financial market volatility? Journal of Accounting and Finance, 13(1), 71. Retrieved from http://www.na-businesspress.com/
25. Karaca, C. (2024). BİST 100 endeksi üzerinde faiz oranı, altın fiyatı ve döviz kurunun etkisi: Fourier ARDL ve Fourier kantil nedensellik analizinden kanıtlar. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 65, 9-30. https://doi.org/10.30794/pausbed.1508076
26. Kasap, A. (2024). Macroeconomic determinants of BIST100: A study using Fourier and asymmetric causality methods. Politik Ekonomik Kuram, 8(4), 1310-1330. https://doi.org/10.30586/pek.1552316
27. Kaya, E. (2015). Borsa İstanbul (BIST) 100 Endeksi ile zımni volatilite (VIX) endeksi arasındaki eşbütünleşme ve Granger nedensellik. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 17(28), 1-6. https://doi.org/10.18493/kmusekad.24268
28. Kıran, B. (2011). The empirical relationship between oil prices and stock market prices in Turkey: Evidence from sectoral analysis. International Journal of Ecological Economics & Statistics, 20, 95-108. Retrieved from http://ceser.in/
29. Koenker, R. and Xiao, Z. (2004). Unit root quantile autoregression inference. Journal of the American Statistical Association, 99(467), 775-787. https://doi.org/10.1198/016214504000001114
30. Korkmaz, T. ve Çevik, E.İ. (2009). Zımni volatilite endeksinden gelişmekte olan piyasalara yönelik volatilite yayılma etkisi. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar, 3, 87-105. https://izlik.org/JA49KP77HY
31. Kutty, G. (2010). The relationship between exchange rates and stock prices: The case of Mexico. North American Journal of Finance and Banking Research, 4(4), 1-12. Retrieved from https://www.proquest.com/
32. Küçükçolak, A., Büyükakın, F. and Küçükçolak, N. (2019). Cointegration of equity and gold markets: Evidence from Turkey. International Journal of Economics and Financial Issues, 9(2), 32-40. https://doi.org/10.32479/ijefi.7339
33. Lögün, A. (2025). Faiz oranı, döviz kuru, altın fiyatları ve hisse senedi fiyatları ilişkisi: Fourier analizinden kanıtlar. Fiscaoeconomia, 9(3), 1701-1717. https://doi.org/10.25295/fsecon.1622796
34. McNown, R., Sam, C.Y. and Goh, S.K. (2018). Bootstrapping the autoregressive distributed lag test for cointegration. Applied Economics, 50(13), 1509-1521. https://doi.org/10.1080/00036846.2017.1366643
35. Münyas, T. (2022). VIX korku endeksi ve gelişmekte olan ülke borsaları üzerine ampirik bir analiz. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(43), 1-19. https://doi.org/10.46928/iticusbe.796019
36. Nieh, C. and Lee, C. (2001). Dynamic relationship between stock prices and exchange rates for G-7 countries. The Quarterly Review of Economics and Finance, 41(4), 477-490. https://doi.org/10.1016/S1062-9769(01)00085-0
37. Park, J. and Ratti, R.A. (2008). Oil price shocks and stock markets in the U.S. and 13 European countries. Energy Economics, 30, 2587-2608. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2008.04.003.
38. Pesaran, M.H., Shin, Y. and Smith, R.J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
39. Robinson, P.M. (1994). Efficient tests of nonstationary hypotheses. Journal of the American Statistical Association, 89, 1420-1437. https://doi.org/10.2307/2291004
40. Sakarya, Ş. ve Akkuş, H.T. (2018). BİST-100 ve BİST sektör endeksleri ile VIX endeksi arasındaki ilişkisinin analizi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), 351-374. https://doi.org/10.31795/baunsobed.492470
41. Sarwar, G. (2012). Is VIX an investor fear gauge in BRIC equity markets? Journal of Multinational Financial Management, 22(3), 55-65. https://doi.org/10.1016/j.mulfin.2012.01.003.
42. Sharpe, W.F. (1964). Capital asset prices: A theory of market equilibrium under conditions of risk. The Journal of Finance, 19(3), 425-442. https://doi.org/10.2307/2977928
43. Soenen, L.A. and Hennigar, E.S. (1988). An analysis of exchange rates and stock prices: The US experience between 1980 and 1986. Akron Business and Economic Review, 19(4), 71-76. Retrieved from https://www.econbiz.de/
44. Solt, M.E. and Swanson, P.J. (1981). On the efficiency of the markets for gold and silver. The Journal of Business, 54(3), 453-478. http://dx.doi.org/10.1086/296140
45. Yilanci, V., Bozoklu, S. and Gorus, M.S. (2020). Are BRICS countries pollution havens? Evidence from a bootstrap ARDL bounds testing approach with a Fourier function. Sustainable Cities and Society, 55, 102035. https://doi.org/10.1016/j.scs.2020.102035
46. Zhao, H. (2010). Dynamic relationship between exchange rate and stock price: Evidence from China. Research in International Business and Finance, 24, 103-112. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2009.09.001