Kırgızistan Ekonomisinde Ekonomik Büyüme ve Enerji Tüketimi İlişkisi Açısından Sürdürebilir Büyüme Analizi

Öz

Bu çalışmada Kırgızistan ekonomisi enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki sürdürülebilirlik açısından incelenmiştir. Yani çalışmanın amacı ekonomik büyümenin hem enerji üretimi hem de tüketimi açısından uzun dönem ilişkilerinin incelenmesidir. Çalışma 1995-2012 dönemine ait, reel GSYİH, hidrolik enerji üretimi, petrol ithalatı, kömür, petrol ve elektrik tüketimi yıllık verilerine dayanmaktadır. Çalışmada öncelikle serilerin durağanlıkları ADF birim kök testi ile sınanmış ve seriler 1. farkında durağan hale getirilmiştir. İkinci aşamada değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi Granger nedensellik testi ile incelenmiş ve reel GSYİH’den hidrolik enerji üretimine, kömür tüketiminden reel GSYİH’ye ve reel GSYİH’den elektrik tüketimine doğru Granger nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Daha sonra seriler arasındaki eş bütünleşme ilişkisi Johansen testi ile araştırılmış ve Reel GSYİH, petrol ithalatı ve hidro enerji üretimi arasında uzun-dönemli ilişkinin varlığı belirlenmiş ve Vektör Hata Düzeltme (VEC) modeline göre hata düzeltme katsayısı -0.4876 ve p-değeri 0.0233 bulunmuştur; bunun anlamı (i) kömür tüketimi, elektrik tüketimi ve petrol tüketiminden kişi başına Reel GSYİH’a doğru uzun dönemli eş bütünleşme ilişki vardır, (ii) hata düzeltme mekanizması çalışmakta ve dengeden sapmaların % 48.76’ı bir yıl içinde giderilmektedir. Son olarak eş bütünleşme katsayıları Stock – Watson Dinamik EKK (DOLS) modeli ile tahmin edilmiş ve DOLS modeli ile enerji tüketiminden büyümeye doğru uzun dönemli ilişki tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ekonomik Büyüme,Enerji Tüketimi,Eşbütünleşme Analizi

Sustainability Analysis from the Perspective of Relationship between Economic Growth and Energy Consumption in the Kyrgyzstan Economy

Öz

This study investigates the relationship between energy consumption and economic growth in Kyrgyzstan economy by means of sustainability perspective. Namely the purpose of this study is the investigate long run relationship between economic growth and energy consumption and production. For this purpose we employed real GDP, hydraulic energy production, crude oil import, coal, crude oil and electricity consumption yearly data that covers the period of 1995-2012. In the first part of the study, we determine the stationarity of the series by ADF unit root test and we find that series are stationary at their first difference. At the second step causality relationship between variables is hold with Granger test and we determined that there is Granger causality that run from real GDP to hydraulic energy production, coal production to real GDP and real GDP to electricity consumption. At third step we estimate the cointegration relationship by introducing Johansen cointegration test and we find that there is a cointegration relationship between real GSP, crude oil import and hydraulic energy production. Also VEC model performs as removing imbalances between long and short run period. With regard to VEC model error correction coefficient is -0,4876 and probability value is 0,0233. This means that (i) there is long run relationship goes from coal consumption, electricity consumption and crude oil consumption to real GDP per capita, (ii) error correction mechanism is working and deviation from long run equilibrium was corrected by % 48.76 in one year. Lastly we estimate cointegration coefficient by using Stock-Watson Dynamic OLS (DOLS). According to DOLS model there is long run relationship which runs from energy consumption to economic growth. 

Anahtar Kelimeler

• Economic Growth,Energy Consumption,Cointegration Analysis

Kaynakça

1. Acaravcı, A. (2010). Structural breaks, electricity consumption and economic growth: Evidence from Turkey. Romanian Journal for Economic Forecasting, 13(2), 140-154. Retrieved from http://www.ipe.ro/rjef.htm
2. Aqeel, A., & Butt M., S. (2001). The relationship between energy consumption and economic growth in Pakistan. Asia-Pasific Developmentj Journal, 8(2), 101-109. Retrieved from http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.483.686&rep=rep1&type=pdf
3. Aytaç, D. (2010). Enerji ve ekonomik büyüme ilişkisinin çok değişkenli VAR yaklaşımı ile tahmini. Maliye Dergisi, 158, 482-495. Retrieved from https://dergiler.sgb.gov.tr/calismalar/maliye_dergisi/ yayinlar/md/158/25.Deniz.AYTAC.pdf
4. Botpaev, R. (2011). Renewable energy in Kyrgyzstan: State, policy and educational system. Paper presented at ISES Solar World Congresss, Kassel: Germany. Retrieved from https://www.uni-kassel.de/maschinenbau/fileadmin/datas/fb15/110923_SWC_Paper_Botpaev_RE_in_Kyrgyzstan.pdf
5. Çetin, M. ve Seker, F. (2012). Enerji tüketiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 31(1), 85-106. Retrieved from http://www.uludag.edu.tr/dosyalar/iibfdergi/genel-dokuman/2012_1/ASL04.pdf
6. Engle, R., & F., Granger Clive W.J. (1987). Co-Integeration and error correction: Representation, estimation, and testing. Econometrica, 55(2), 251-276. doi: 10.2307/1913236
7. Eviews 8.1 Users’ Guide. (2018,January 13). Retrieved from http://www.eviews.com/EViews8/EViews8/ EViews%208%20Users%20Guide%20II.pdf.
8. Ghosh, S. (2002). Electricity consumption and economic growth in India. Energy policy, 30(2), 125-129. doi: 10.1016/S0301-4215(01)00078-7

9. United Nations Development Program (UNDP). (2017). Renewable energy snapshot. (2017, August 5). Retrieved from http://www.eurasia.undp.org/content/dam/rbec/docs/Kyrgyzstan.pdf
10. Kar, M. ve Kınık, E. (2008). Türkiye’de elektrik tüketimi çeşitleri ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin ekonometrik bir analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2), 333-354. Retrieved from http://iibfdergi.aku.edu.tr/
11. Pirlogea. C., & Cicea C. (2012). Econometric perspective of the energy consumption and economic growth relation in European Union. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 16(8), 5718-5726. https://doi.org/10.1016/j.rser.2012.06.010
12. Saikkonen, P. (1991). Asymptotically efficient estimation of cointegration regressions. Econometric Theory, 7(1), 1-21. https://doi.org/10.1017/S0266466600004217
13. Sulaymanova, B. (2012). Анализ влияния денежных переводов на рост ввп с использованием систем одновременных эконометрических уравнений. Reforma, 61-66.
14. Stock, J. H., & Watson, M., W. (1993). A simple estimator of cointegrating vectors in higher-order integrated systems. Econometrica, 61(4), 783-820. doi: 10.2307/2951763
15. Wooldridge, J. M. (2002). Introductory econometrics: A modern approach. Retrieved from http://data.worldbank.org/