Sukuk Yoluyla Hac Birikim Hesabı

Öz

Hac ibadeti, İslam’ın temel ibadetlerinden biri olmakla birlikte önemli bir mali yükümlülüğü de beraberinde getirmektedir. Artan hac maliyetleri, döviz kuru dalgalanmaları ve sınırlı hac kontenjanları, bireylerin hac finansmanını planlı ve uzun vadeli bir tasarruf süreciyle gerçekleştirmelerini gerekli kılmaktadır. Bu çalışma hac finansmanına yönelik sürdürülebilir ve faizsiz bir çözüm geliştirmek amacıyla Sukuk Yoluyla Hac Birikim Hesabı modelini önermektedir. Araştırmada hac finansmanının mevcut yapısı, sukukun İslami finans sistemindeki yeri ve hac maliyetleri doküman incelemesi yöntemiyle değerlendirilerek kavramsal bir model geliştirilmiştir. Modelde hacı adaylarının katılım bankalarında oluşturacakları özel hesaplarda düzenli birikim yapmaları, bu fonların sukuk araçlarında değerlendirilmesi ve elde edilen getirilerin hac finansmanına aktarılması öngörülmektedir. Kişi başına 6.500 ABD doları hedef fon ve 5 yıllık birikim süresi esas alınarak aylık yaklaşık 110 ABD doları katkı üzerinden farklı getiri senaryoları değerlendirilmiştir. Yıllık %5, %7 ve %10 getiri varsayımlarında beş yıl sonunda sırasıyla yaklaşık 7.460, 7.832 ve 8.422 ABD doları birikim oluşabileceği hesaplanmıştır. Ayrıca, yeterli birikime ulaşamayan hacı adayları için karz-ı hasen mekanizması tamamlayıcı bir finansman aracı olarak önerilmiştir. Sonuç olarak modelin hac finansmanını kolaylaştırması, uzun vadeli tasarrufları teşvik etmesi ve faizsiz finans sektörüne katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hac Finansmanı
• Sukuk
• Katılım Bankacılığı
• Faizsiz Finans
• Hac Birikim Hesabı.

Etik Beyan

Bu çalışmada herhangi bir etik kurul izni gerektiren veri veya yöntem kullanılmamıştır. Çalışma, bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak hazırlanmıştır.

Teşekkür

Bu çalışmanın hazırlanma ve tamamlanma sürecine katkı sağlayan herkese teşekkür ederiz.

Sukuk-Based Hajj Savings Account

Öz

Hajj, one of the fundamental acts of worship in Islam, also entails a significant financial obligation. Rising Hajj costs, exchange rate fluctuations, and limited Hajj quotas make planned and long-term savings increasingly important for prospective pilgrims. This study proposes a Sukuk-Based Hajj Savings Account as a sustainable and interest-free financing model. The study examines the existing structure of Hajj financing, the role of sukuk in Islamic finance, and Hajj costs through document analysis, and develops a conceptual model accordingly. Under the proposed model, prospective pilgrims make regular savings through dedicated accounts at participation banks, while the accumulated funds are invested in sukuk and the returns are allocated to Hajj financing. Based on a target fund of USD 6,500 per person and a five-year savings period, different return scenarios are evaluated using a monthly contribution of approximately USD 110. Assuming annual returns of 5%, 7%, and 10%, the accumulated funds after five years are estimated at approximately USD 7,460, USD 7,832, and USD 8,422, respectively. In addition, a qard al-hasan mechanism is proposed as a complementary financing instrument for prospective pilgrims whose savings are insufficient to cover Hajj costs. Overall, the proposed model is expected to facilitate Hajj financing, encourage long-term savings, and contribute to the development of the Islamic finance sector.

Anahtar Kelimeler

• Hajj Financing
• Sukuk
• Participation Banking
• Islamic Finance
• Hajj Savings Account

Etik Beyan

No data or methods requiring ethics committee approval were used in this study. The study was conducted in accordance with the principles of scientific research and publication ethics.

Teşekkür

The author(s) would like to thank everyone who contributed to the completion of this study.

Kaynakça

1. AAOIFI (Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions). (2008). Shari’ah Standard No. 17: Investment Sukuk.
2. Akgül, H. (2025). Bireysel Kredi Türlerinden Hac ve Umre Kredisinin İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi. Akademik-Us, 18, 267-299. https://doi.org/10.70971/akademikus.1678704
3. Âl-i İmrân 3/97
4. Bilmen, Ö. N. (1963-1966). Kur’anı Kerim’in Türkçe Mealisi ve Tefsiri / 1 Al-i İmran Suresi 3/97. İstanbul: Bilmen Basım ve Yayınevi.
5. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2019-2024, 01 02). Diyanet İşleri Başkanlığı: https://hacumre.diyanet.gov.tr/ adresinden alındı
6. Gedikli, A. (2019). Malezya’da İslami Finans ve İslami Bankacılık İncelemeleri Üzerine Bir İnceleme. Bilimname, 2019(38), 251-287. https://doi.org/10.28949/bilimname.604791
7. isefam.sakarya.edu.tr. (2024, Nisan 19). İslam Ekonomisi ve Finansı Uygulama ve Araştırma Merkezi. İslam Ekonomisi ve Finansı Uygulama ve Araştırma Merkezi: https://isefam.sakarya.edu.tr/turkiye-hac-fonu-calistayi/# adresinden alındı
8. Karadaği, A. M. (2018). İslam İktisadına Giriş. İstanbul: İktisat Yayınları.

9. Kavakcı, S. (2022). Dünyadaki Hac Fonu Örnekleri ve İslam İktisadı Açısından Değerlendirilmesi. Ankara: Orion Akademi.
10. Keskin, M. (2018). Şafii Fıkhı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
11. Öğüt, S. (1996). Hac: Hacla ilgili fıkhî hükümler. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 14, ss. 389–397). Türkiye Diyanet Vakfı.
12. Sofuoğlu, E. D.-i. (1987). Menasik/6. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
13. Sürücü, Ş. & Ay, A. (2025). Comparison of Islamic Banking in Malaysia and Türkiye. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 25(2), 127-153. https://doi.org/10.30976/susead.1739297
14. T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Mevzuatı. (01, 04 2024). DiyanetİşleriBaşkanlığı: https://hukukmusavirligi.diyanet.gov.tr/Documents/HAC%20MEVZUA TI.pdf adresinden alındı
15. Tabakoğlu, A. (2021). İslam İktisadına Giriş. İstanbul: Dergah Yayınları.
16. Yavuz, Y. Ş. (2001). İstitâat. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 23, 399- 400. İstanbul: TDV Yayınları.
17. Yenice, A. C. (2024). Türkiye Hac Fonu. Ankara: Nobel.
18. Yumuşak, İ. G. & Bilgin, R. (2021). Hac İbadetinin Mali Zorluklarını Aşmada Bir Model Önerisi: Türkiye Hac Sandığı. İslam Ekonomisi ve Finansı Dergisi (İEFD), 7(1), 1-32. https://izlik.org/JA43YU97RP