Tokat/Zile’de Koyunlarda Akciğer Kıl Kurtlarının Yaygınlığı

Öz

Bu çalışmada Zile’de bir yaş üstü Akkaraman melezi ırkı koyunlarda (n=138) dışkı bakısı ile akciğer kıl kurdu enfeksiyonunun prevalansı araştırılmıştır. Koyunların %47.8’i akciğer kıl kurdu yönünden pozitif bulunmuştur. Enfekte koyunlarda en sık rastlanan tür Cystocaulus ocreatus olmuş (%72.7), bunu sırasıyla Muellerius capillaris (%36.3), Protostrongylus spp. (%15.1), Neostrongylus linearis (%4.5) ve Dictyocaulus filaria (%3) takip etmiştir. Akciğer kıl kurdu enfeksiyonu Korucuk Köyü’nde %95.6, Kireçli Köyü’nde %73.9, Şeyhnusrettin Köyü’nde %43.4, İstasyon Mahallesi’nde %30.4, Ede ve Emirören Köyleri’nde ise %21.7 olarak belirlenmiştir. Enfekte koyunların %69.7’sinin tek türle, geri kalanının ise (%30.3) birden çok kıl kurdu türüyle miks enfekte olduğu belirlenmiştir. Örneklenen 1-2 yaşlı koyunların %57.6’sının, 2-3 yaşlı koyunların %21’inin, 3-4 yaşlı koyunların %36’sının, 4-5 yaşlı koyunların %66.6’sının ve 5 yaş üzeri koyunların ise %38.4’ünün enfekte olduğu saptanmıştır. Bu çalışma ile Zile Yöresi’ndeki koyunlarda akciğer kıl kurtlarının yaygınlığı ilk kez ortaya konulmuştur. 

Anahtar Kelimeler

• Akciğer kıl kurdu
• dışkı bakısı
• koyun
• Tokat
• yaygınlık
• Zile

Etik Beyan

Bu çalışma için Tokat Tarım ve Orman İl Müdürlüğü’nden izin alınmıştır (18.03.2025 tarih ve E-68320442- 841.99-18523866 sayılı yazı). Kırıkkale Üniversitesi Rektörlüğü Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurul Başkanlığı’na başvuru yapılmış, E60821397-605-326121 sayılı yazı ile tez çalışmasının 15 Şubat 2014 tarih ve 28914 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış olan “Hayvan Deneyleri Etik Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına dair yönetmeliğin 8.k maddesinin 4. Fıkrası gereğince çalışmanın etik kurul değerlendirilmesine ihtiyacı olmadığına karar verilmiştir.

Prevalence of Lungworms in Sheep in Zile/Tokat

Öz

In this study, the prevalence of lungworm infections was investigated through faecal examination in Akkaraman crossbreed sheep over one year of age (n=138) in the Zile district. Overall, 47.8% of the sheep were found to be positive for lungworms. The most frequently encountered species was Cystocaulus ocreatus (72.7%), followed by Muellerius capillaris (36.3%), and Protostrongylus spp. (15.1%), Neostrongylus linearis (4.5%), and Dictyocaulus filaria (3%) in infected sheep. The prevalence of lungworm was determined as 95.6% in Korucuk Village, 73.9% in Kireçli Village, 43.4% in Şeyhnusrettin Village, 30.4% in Istasyon Neighborhood, and 21.7% in both Ede and Emirören Villages. It was found that 69.7% of the infected sheep had single-species lungworm infections, while the remaining 30.3% had mixed infections involving different lungworm species. Regarding age groups, the infection rates were detected as 57.6% in 1-2 year olds, 21% in 2-3 year olds, 36% in 3-4 year olds, 66.6% in 4-5 year olds, and 38.4% in sheep aged 5 years and over. This is the first study to reveal the prevalence of lungworms in sheep within the Zile district. 

Anahtar Kelimeler

• Faecal examination
• lungworm
• sheep
• prevalence
• Tokat
• Zile

Kaynakça

1. Aitken ID. Disease of Sheep. Fourth Edition. Edinburgh: Blackwell Publishing, 2007; pp. 236-8.
2. Bağcı Ö, Bıyıkoğlu G. İstanbul’da değişik kombinalarda kesilen koyunlarda akciğer kıl kurtlarının yayılışı. T Parazitol Derg 2003; 27: 139-43.
3. Brown K, Jenkins DJ, Gofton AW, Smith I, Francis N, Shamsi S, Barton DP. The first finding of Dictyocaulus cervi and Dictyocaulus skrjabini (Nematoda) in feral fallow deer (Dama dama) in Australia. Int J Parasitol Parasites Wildl 2024; 24: 100953.
4. Bentounsi B, Cabaret J. Small-lungworm (Protostrongylidae) infections in relation to meat sheep breeds, Mediterranean climates, and anthelmintic regimens. Vet Sci 2025; 12: 471.
5. Çelik E. Çorum Kargı yöresinde küçük ruminantlarda akciğer kıl kurtlarının yayılışı. Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniv Lisansüstü Eğitim Enst, Samsun 2022; s. 41-8.
6. Değer S, Biçek K, Akdemir C, Taş Z. Van Belediye mezbahasında kesilen koyunlarda akciğer kılkurtlarının yayılışı. YYÜ Vet Fak Derg 2000; 27: 215-36.
7. Doğanay A, Öğe S. Türkiye’de koyun ve keçilerde görülen helmintler. Kafkas Üniv Vet Fak Derg 1997; 3: 97-114.
8. Doğanay A. Helmintoloji. İkinci Baskı. Ankara: Nobel Tıp Kitapevleri, 2021; pp. 211-26.

9. Engdawork A, Kumsa B. Prevalence and species identification of lungworms in sheep and cattle: A postmortem study in North Shewa, Central Highlands of Ethiopia. Vet Med Int 2025; 4001491.
10. Erot E, Köse M. Lungworm infections in small ruminants in Uşak province. Eurasian J Vet Sci 2023; 39: 144-9.
11. Forbes AB. Parasites of Cattle and Sheep: A Practical Guide to Their Biology and Control. First Edition. Wallingford, UK: CABI, 2021; pp. 139-48.
12. Girişkin O, Şenlik B, Girişgin AO, Akyol V. Studies on sheep lungworms in Bursa Province of Turkey: Determination of prevalence and relationships between larval output and parasite burden in the lungs. Pakistan J Zool 2008; 40: 365-9.
13. Gül A, Kılınç ŞG. Bingöl Belediye Mezbahasında kesimi yapılan koyun ve keçilerde dışkı bakılarına göre endoparaziterin yaygınlığının araştırılması. Dicle Üniv Vet Fak Derg 2016; 2: 61-6.
14. Hanks JE, Campbell AJD, Larsen JWA. Severity and prevalence of small lungworm infection on three South Australian farms and associations with sheep carcass characteristics. Vet Parasitol 2021; 296: 109503.
15. Jenkins EJ, Appleyard GD, Hoberg EP, Rosenthal BM, Kutz SJ, Veitch AM, Schwantje HM, Elkin BT, Polley L. Geographic distribution of the muscle dwelling nematode Parelaphostrongylus odocoilei in North America, using molecular identification of first stage larvae. J Parasitol 2005; 91: 574-84.
16. Kutz SJ, Asmundsson I, Hoberg EP, Appleyard GD, Jenkins EJ, Beckmen K, Branigan M, Butler L, Chilton NB, Cooley D, Elkin B. Serendipitous discovery of a novel protostrongylid (Nematoda: Metastrongyloidea) in caribou, muskoxen, and moose from high latitudes of North America based on DNA sequence comparisons. Can J Zool 2007; 85: 1143-56.
17. Lehnert K, von Samson-Himmelstjerna G, Schaudien D, Bleidorn C, Wohlsein P, Siebert U. Transmission of lungworms of harbour porpoises and harbour seals: molecular tools determine potential vertebrate intermediate hosts. Int J Parasitol 2010; 40: 845-53.
18. López CM, Cienfuegos S, Dacal V, Vázquez L, Panadero R, Fernández G, Díaz P, Lago N, Díez-Baños P, Morrondo MP. Efficacy of anthelminthic control programs against natural Muellerius capillaris infection in sheep in the north-west of Spain. Effect on blood gases and pH in venous blood samples. Parasite 2010; 17: 167-71.
19. Mabrouk M, Mokhtaria K, Ammar SSM, Houari H, Bouabdellah B. Ovine lungworms infection in Tiaret (Algeria): Prevalence, species involved, and pathological findings. Folia Vet 2024; 68: 85-92.
20. McRae KM, Baird HJ, Dodds KG, Bixley MJ, Clarke SM. Incidence and heritability of ovine pneumonia, and the relationship with production traits in New Zealand sheep. Small Rum Res 2016; 145: 136-41.
21. Otranto D, Wall R. Veterinary Parasitology. Fifth Edition. USA: John Wiley and Sons, 2024; pp. 510-3.
22. Pereira MA, Vila-Viçosa MJ, Coelho C, Santos C, Esteves F, Cruz R, Gomes L, Henriques D, Vala H, Nóbrega C, Mega AC, Melo C, Malva M, Braguez J, Mateus TL. Pulmonary and gastrointestinal parasitic infections in small ruminant autochthonous breeds from centre region of Portugal-A cross sectional study. Animals (Basel) 2024; 14: 1241.
23. Regassa A, Toyeb M, Abebe R, Megersa B, Mekibib B, Mekuria S, Debela E, Abunna F. Lungworm infection in small ruminants: prevalence and associated risk factors in Dessie and Kombolcha districts, northeastern Ethiopia. Vet Parasitol 2010; 169: 144-8.
24. Rehbein S, Hamel D. A note on the relationship between fecal larval excretion and Protostrongylus rufescens lungworm burden in sheep. Parasitol Res 2022; 121: 1539-43.
25. Sevimli F, Kozan E, Köse M, Eser M. Dışkı muayenesine göre Afyonkarahisar İli koyunlarında bulunan helmintlerin yayılışı. Ankara Üniv Vet Fak Derg 2006; 53: 137-40.
26. Tınar R. Veteriner Helmintoloji. Birinci Baskı. Bursa: Dora Yayınları, 2011; pp. 270-93.
27. Tokat Tarımsal Yatırım Rehberi 2022. https://www.tarimorman.gov.tr/TRGM/TARYAT/ Belgeler/il_yatirim_rehberleri/tokat.pdf. Erişim Tarihi: 01.02.2026.
28. Tokat Valiliği web sayfası 2025. https://www.tokat.gov.tr/tokatta-tarim-toprak-ve-turizm. Erişim Tarihi: 01.09.2025.
29. Vainutis KS, Voronova AN, Andreev ME, Pankratov DV, Shchelkanov MY. Morphological and molecular description of Dictyocaulus xanthopygus sp. nov. (Nematoda: Trichostrongyloidea) from the Manchurian wapiti Cervus elaphus xanthopygus. Syst Parasitol. 2023; 100: 557-70.
30. Viña M, Panadero R, Díaz P, Fernández G, Pérez A, Díez-Baños P, Morrondo P, López CM. Evaluation of the use of pooled fecal samples for the diagnosis of protostrongylid infections in sheep. Vet Parasitol 2013; 197: 231-4.
31. Yıldırım A, İça A. Kayseri yöresinde koyunlarda akciğer kıl kurdu enfeksiyonlarının prevalansı. Erciyes Üniv Vet Fak Derg 2005; 2: 73-8.
32. Yıldız K. Prevalence of lungworm infection in sheep and cattle in the Kirikkale province. Türkiye Parazitol Derg 2006; 30: 190-3.
33. Zafari S, Mohtasebi S, Sazmand A, Bahari A, Sargison ND, Verocai GG. The prevalence and control of lungworms of pastoral ruminants in Iran. Pathogens 2022; 11: 1392.
34. Zajac AM, Conboy GA. Veterinary Clinical Parasitology. Eight Edition. USA: Wiley-Blackwell, 2012; pp. 88-114.