Ritüel, kusur ve sahicilik: Dijital çağda analog fotoğrafçılık pratiğinin motivasyonları üzerine

Öz

Teknolojik gelişmelerin en fazla etkilediği alanlardan biri de fotoğrafçılıktır. Dijitalleşmenin getirdiği yenilikler fotoğraf pratiğini bir taraftan kolaylaştırırken diğer taraftan da onu yaygınlaştırmıştır. Fotoğraf çekmek artık daha hızlı, daha kolay ve daha erişilebilir bir aktivitedir. Ancak bunca avantajına rağmen, son yıllarda dijital öncesi fotoğraf pratiklerine sınırlı sayıda da olsa artan bir ilgi gözlenmektedir. Çalışmada, dijitale göre oldukça zahmetli ve maliyetli olan analog (filmli) fotoğrafçılığın tekrar talep görmesinin nedenleri araştırılmıştır. Karanlık odaya dönüşün arkasındaki motivasyon; fotoğrafın estetiği, duygusu, ontolojisi ve toplumsal etkileri üzerine yazmış olan Walter Benjamin, Roland Barthes, Susan Sontag, Vilém Flusser, John Berger ve Byung-Chul Han gibi düşünür ve sosyal bilimcilerin kavramlarına referansla ve fotoğrafçılarla yapılan görüşmeler çerçevesinde ele alınmıştır. Bu amaçla Türkiye’de aktif olarak farklı formatlarda analog çekmeye devam eden dört fotoğrafçı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda analog fotoğraf pratiğine yönelimi açıklayan dört temel tema belirlenmiştir. Bu temalar; ‘üretim ritüeli ve zaman algısı’, ‘sınırlamaların getirdiği yaratıcı disiplin’, ‘kusurlu estetik anlayışı’ ve ‘üretim sürecinin fizikselliği ile sahicilik arayışı’ şeklinde özetlenebilir. Bulgular, analog fotoğrafçılığın yalnızca nostaljik bir teknik tercih olmadığını, ama aynı zamanda dijital görüntü bolluğuna, yapay mükemmelliğe, simülasyon estetiğine ve ekran merkezli görme biçimlerine karşı geliştirilen alternatif bir üretim, deneyim ve belki de direniş pratiği olduğunu göstermektedir. Fotoğrafçılar için analog süreç; bekleyiş, belirsizlik, fiziksel temas ve kusurlarla birlikte anlam kazanan bir üretim ritüeline dönüşmektedir. Bu durum analog fotoğrafı dijital görüntü kültürüne karşı estetik, ontolojik ve deneyimsel bir karşı-pratik olarak konumlandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Analog Fotoğraf
• Görsel Kültür
• Dijitalleşme
• Kusurlu Estetik
• Maddesellik

Proje Numarası

Bu çalışma Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından SST-2025-14541 proje kodu ile desteklenmiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul izni, Erciyes Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu'nun 28/10/2025 tarihli ve 504 numaralı kararı ile alınmıştır.

Ritual, imperfect, and authenticity: Motivations for analog photography practice in the digital age

Öz

Photography is one of the fields most affected by technological developments. While the innovations brought about by digitalization have made photography easier on the one hand, they have also made it more widespread on the other. Taking photographs is now faster, easier, and more accessible. However, despite these advantages, in recent years there has been a noticeable, albeit limited, increase in interest in pre-digital photographic practices. This study investigates the reasons behind the renewed demand for analog (film) photography, which is considerably more laborious and costly than digital photography. The motivation behind the return to the darkroom is addressed with reference to the concepts of thinkers and social scientists such as Walter Benjamin, Roland Barthes, Susan Sontag, Vilém Flusser, John Berger, and Byung-Chul Han, who have written about the aesthetics, emotion, ontology, and social effects of photography, and within the framework of interviews conducted with photographers. To this end, semi-structured interviews were conducted with four photographers who continue to shoot analog in different formats in Turkey, and the data were analyzed using thematic analysis. The analysis identified four main themes that explain the orientation towards analog photography practice. These themes can be summarized as ‘the ritual of production and perception of time’, ‘creative discipline imposed by limitations’, ‘imperfect aesthetic understanding’, and ‘the physicality of the production process and the search for authenticity’. The findings show that analog photography is not merely a nostalgic technical preference but also an alternative practice of production, experience, and perhaps resistance developed in response to the abundance of digital images, artificial perfection, simulation aesthetics, and screen-centered ways of seeing. For photographers, the analog process becomes a production ritual that gains meaning through waiting, uncertainty, physical contact, and imperfections. This positions analog photography as an aesthetic, ontological, and experiential counter-practice to digital image culture.

Anahtar Kelimeler

• Analog Photography
• Visual Culture
• Digitalization
• Imperfect Aesthetics
• Materiality

Proje Numarası

Bu çalışma Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından SST-2025-14541 proje kodu ile desteklenmiştir.

Kaynakça

1. Barthes, R. (2014). Camera lucida. (Çev. R. Akçakaya) Altıkırkbeş Yayın.
2. Benjamin, W. (2013). Fotoğrafın kısa tarihi. (Çev. O. Akınhay) Agora Kitaplığı.
3. Berger, J. (2015). Bir fotoğrafı anlamak. (Çev. G. Dyer, Dü., B. Eyüboğlu, Y. Salman, M. G. Sökmen, ve S. Sökmen) Metis Yayınları.
4. Britannica, E. (2016, Kasım 2018). Videotape. Şubat 2026 tarihinde Encyclopedia Britannica: https://www.britannica.com/technology/videotape adresinden alındı
5. Burgess, A. (2015, Temmuz 22). Kodak demolishes 92-year-old factory from a bygone era. The Manufacturer: https://www.themanufacturer.com/articles/kodak-demolishes-92-year-old-factory-from-a-bygone-era/?utm_source=chatgpt.com adresinden alındı
6. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri (17. baskı). Pegem Akademi.
7. Creswell, J. W., ve Creswell, J. D. (2021). Araştırma tasarımı—Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (Çev. E. Karadağ). Nobel Akademik Yayıncılık.
8. Deleuze, G. (2014). Sinema 1: Hareket-imge. (Çev. S. Özdemir) Norgunk Yayıncılık.

9. Duve, T. d. (2019). Zamanın pozlanması ve enstantane çekim: Bir paradoks olarak fotoğraf. J. Elkins içinde, Fotoğraf Kuramı (s. 99-109). Espas Yayınları.
10. Dzenko, C. (2009, Eylül). Analog to digital: The indexical function of photographic images. Şubat 29, 2026 tarihinde MutualArt: https://www.mutualart.com/Article/ANALOG-TO-DIGITAL--THE-INDEXICAL-FUNCTIO/80BDFD26F7D8683D?utm_source=chatgpt.com adresinden alındı
11. Flusser, V. (2009). Bir fotoğraf felsefesine doğru. (Çev. İ. Derman) Hayalbaz Kitap.
12. Glesne, C. (2015). Nitel araştırmaya giriş (Çev. A. Ersoy ve P. Yalçınoğlu). Anı Yayıncılık.
13. Han, B.-C. (2025). Şey-olmayanlar: Gündelik hayatın altüst oluşu. (Çev. E. Özel) Ketebe.
14. Manovich, L. (1995). The paradoxes of digital photography. Photography after photography (Exhibition catalogue). içinde Munich, Germany.
15. Marks, L. U. (2020). Filmin teni: Kültürlerarası sinema, bedenleştirme ve duyular. (Çev. S. Yılmaz) Doruk.
16. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods (3. Edition). Sage Publications.
17. Sontag, S. (2008). Fotoğraf üzerine. (Çev. O. Akınhay) Agora Kitaplığı.
18. Şimşek, H., ve Yıldırım, A. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.