The Mathematical Notation System in the Islamic Algebra and in Gelenbevi’s Thought

Öz

In this article, we have analized how mathematical notations were used by Gelenbevî who was the last represent among scholars solving problems by using the classsical mathematical methods. Also we have investigated development of mathematical notation system in both Islamic world and Europe. According to the results we have found, mathematical notation system had been founded in the Islamic world nearly hundred years earlier than Europe, and it had been continued to develop until the 18th century. So Gelenbevî applied the best forms of mathematical symbols in his book titled Hisâb el-Küsûr peculiar to Islamic world.

Anahtar Kelimeler

• Gelenbevî,notations,Maghrib,algebra,Ottoman mathematics

İslam Cebirinde ve Gelenbevî’de Matematiksel Notasyon Sistemi

Öz

Bu makalede, kendi döneminde Batılılarca da takdir edilmiş olan bir Osmanlı âlimi İsmail Gelenbevî’nin (18. yüzyıl) Hisâbü’l-Küsûr adlı eseri incelenerek, Gelenbevî’nin cebirsel sembolizme yaptığı katkıyı ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Çalışmamızda, İslam klasik geleneğinin son temsilcisi olan Gelenbevî’nin yaşadığı döneme kadar yetişmiş İslam cebircilerinin en önemlilerinin eserleri taranarak, İslam dünyasının oluşturduğu kendine özgü matematiksel sembolizmin Gelenbevî’ye dek kesintisiz devam edip etmediği ve ne ölçüde geliştirildiği ele alınmıştır. Ayrıca, İslam dünyasında ve Avupa’da matematiksel sembolizmin gelişmesi de karşılaştırılmıştır. Bulgularımıza göre, İslam dünyası Avrupa’dan yaklaşık bir asır kadar önce kendine özgü bir matematiksel notasyon sistemi kurmayı başarmış ve bu notasyon sistemi Gelenbevî’ye dek gelişerek devam etmiştir. Endülüslülerin (Batı İslam dünyası) katkısı olarak bilinen, (büyük ihtimalle) Magribli matematikçilerce Osmanlılara nakledilen ve 16. yüzyılda olgunlaştırıldığı düşünülen matematiksel sembolizmin esasında 18. yüzyıl âlimlerince ikmal edildiği sonucuna varılmıştır. Bu çalışmada ağırlıklı olarak Arapça ve Osmanlıca yazma eserlerden yararlanılmış, bunlardan elde edilen bilgiler İngilizce ve Türkçe kaynaklarla bütünleştirilerek incelenmiştir. 

Anahtar Kelimeler

• Gelenbevî,sembolizm,Endülüs,cebir,Osmanlı matematiği

Kaynakça

1. -