Bitlis Selçuklu Mezar Taşlarındaki Geometri ve Rumi Motiflerde Anlam

Her medeniyette olduğu gibi, Anadolu Selçukluları da kültürlerinin bir yansıması olarak kendilerine özgü bir sanat grameri oluşturmuşlardır. Selçukluların sanattaki biçim dilinin yansıdığı alanlardan biri de mezar taşlarıdır. Bu çalışmada, Bitlis yöresi Selçuklu mezar taşlarında görülen geometrik motifler ile rumi motiflerin düşün biçim etkileşimi irdelenmiştir. Literatür taraması şeklinde olan bu çalışma, Selçuklu mezar taşlarındaki geometrik formlar ile ve rumi motiflerinin görsel biçim dili ile sınırlıdır. Geometrik motifler ve rumi motifler, soyut anlatımın üst seviyesini oluşturmaktadır. Karmaşık gibi görünen ancak büyük bir düzen ve ahenk içinde olan bu kompozisyonların başlangıcı ve sonu belirli değildir. Mimari, cilt sanatı, tekstil, tezhip gibi alanlarda olduğu gibi, mezar taşlarında da rumi motifler görmekteyiz ve bu motifler, geometrik kompozisyonlarla aynı eser üzerinde bir araya gelerek bir bütünün parçalarını oluşturmaktadır. Selçuklu düşünce dünyası, soyut düşüncelerin bir yansıması olduğu için yaşam biçimi, sanat ve dil biçimine yansımıştır. Selçuklu sanatçıları, mutlak güzelliği değişken ve geçici güzelliklere tercih eden bir anlayışa sahiptir. Sanatçılar, duyularıyla algıladıkları dış dünyadan ilham alarak geçici ve değişmez soyut formlara yaklaşmayı amaçlamışlardır. Bu nedenle biçimler özelden genele doğru değişime uğramış, tesadüfi ve keyfi görünümden uzaklaşmıştır. Sonuç olarak Selçuklu sanatı, özelde Bitlis çevresindeki mezar taşlarında geometrik formlar ve rumi motifler kullanarak ânı tespit etmeyi değil, sürekliliği ifade etmeyi amaçlamıştır. Aşkın görevler üstlenen geometrik formlar ile rumi kompozisyonlarındaki biçim dili, izleyiciyi sonsuzlukla buluşturmakta, biçimlerdeki kusursuz denge, uyum ve ritim, evrendeki ahenk ve düzene vurgu yapmaktadır.