Öz
Although Mount Nemrut, located within the borders of Bitlis Province, holds great significance for the field of archaeology, scientific research on the mountain remains remarkably limited. The existing studies, while valuable, are not sufficient to fully illuminate the subject. Archaeological excavations conducted across Mesopotamia, the Levant, Iran, and much of the Near East have yielded Nemrut obsidian artifacts, primarily as by-products of fieldwork at excavation sites. However, the raw material source itself has not been subjected to detailed and systematic investigation. To address this gap, new research initiated in 2025 has begun to focus directly on the Nemrut obsidian deposits. These recent analyses reveal the extent and time span of the exploitation of the mountain’s natural resources, as well as their cultural and economic importance. Moreover, the studies have identified both permanent and temporary prehistoric settlements in the surrounding area. The research also examines the routes taken by ancient cultures who came to the region to access raw materials and traces the archaeological remains they left behind. By comparing earlier findings with newly obtained data, this study aims to clarify the regional and cultural significance of Mount Nemrut obsidian in prehistoric Anatolia and the owider Near Eastern context.
Anahtar Kelimeler
Bitlis Mount Nemrut Obsidian Lithic Paleolithic Age Neolithic Age.
Proje Numarası
“Tarih Öncesi Çağlarda Bitlis ili: Obsidyen Ocakları, Yol Güzergahları ve Konaklama Yerlerinin Belirlenmesi [Proje Numarası YA011303(2025)]
Kaynakça
- Bigazzi, G., Yeğingil, Z., Ercan, T., Oddone, M., Özdoğan, M., (1997). “Age determination of obsidian bearing volcanic s in Eastern Anatolia using the fission track dating method”. Geological Bulletin of Turkey 40 (2), 57–72.
- Carter, T. Rose Moir, Todd Wong, Kathryn Campeau, Yutaka Miyake, Osamu Maeda (2021) “Hunter-fisher-gatherer river transportation: Insights from sourcing the obsidian of Hasankeyf Höyük, a Pre-Pottery Neolithic A village on the Upper Tigris (SE Turkey)”, Quaternary International, 574, 27-42. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2020.09.045
- Carter, T., Grant, S., Kartal, M., Coşkun, A., Özkaya, V., (2013). “Networks and Neolithisation: sourcing obsidian from Körtik Tepe (SE Anatolia)”. J. Archaeol. Sci. 40, 556–569. https://doi.org/10.1016/j.jas.2012.08.003
- Cauvin, M.-C., Besnus, Y., Tripier, J., Montigny, R., (1991). “Nouvelles analyses d’obsidiennes du Proche Orient: modele de`geochimie des magmas utilise pour la recherche arche- Zologique”. Paleorient, 17- 2 , 5–20.
Öz
Bitlis ili sınırları içerisinde yer alan Nemrut Dağı, arkeoloji bilimi açısından son derece önemli bir konuma sahip olmasına rağmen, bu alanda yapılan bilimsel çalışmalar oldukça sınırlıdır. Mevcut araştırmalar değerli olmakla birlikte, konunun kapsamını aydınlatmak için yeterli düzeyde değildir. Dağın çevresi başta olmak üzere Mezopotamya, Levant, İran ve neredeyse tüm Yakındoğu genelinde yürütülen tarihöncesi dönem kazılarında Nemrut obsidyenine rastlanmıştır. Ancak bu buluntular, kazı alanlarındaki çalışmaların birer yan ürünü olarak ele geçmiş olup, hammadde kaynağının kendisi üzerinde ayrıntılı araştırmalar yapılmamıştır. Bu eksikliği gidermek amacıyla 2025 yılında başlatılan yeni çalışmalar, Nemrut obsidyenine yönelik kapsamlı incelemeler içermektedir. Bu incelemeler, dağın doğal kaynaklarının tarihöncesi toplumlar tarafından hangi dönemlerde ve ne ölçüde kullanıldığını ortaya koymakta, aynı zamanda bölgedeki kalıcı ve geçici yerleşimleri de belirlemektedir. Ayrıca, hammadde kaynağına ulaşmak amacıyla bölgeye gelen kültürlerin yol güzergâhları ve bu kültürlere ait arkeolojik kalıntıların izleri de araştırılmıştır. Eski ve yeni verilerin karşılaştırılmasıyla, Nemrut Dağı obsidyeninin bölgesel ve kültürel önemi bu çalışmada ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler
Bitlis Nemrut Dağı Obsidyen Litik Paleolitik Çağ Neolitik Çağ
Etik Beyan
yok
Destekleyen Kurum
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Bitlis Eren Üniversitesi
Proje Numarası
“Tarih Öncesi Çağlarda Bitlis ili: Obsidyen Ocakları, Yol Güzergahları ve Konaklama Yerlerinin Belirlenmesi [Proje Numarası YA011303(2025)]
Kaynakça
- Bigazzi, G., Yeğingil, Z., Ercan, T., Oddone, M., Özdoğan, M., (1997). “Age determination of obsidian bearing volcanic s in Eastern Anatolia using the fission track dating method”. Geological Bulletin of Turkey 40 (2), 57–72.
- Carter, T. Rose Moir, Todd Wong, Kathryn Campeau, Yutaka Miyake, Osamu Maeda (2021) “Hunter-fisher-gatherer river transportation: Insights from sourcing the obsidian of Hasankeyf Höyük, a Pre-Pottery Neolithic A village on the Upper Tigris (SE Turkey)”, Quaternary International, 574, 27-42. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2020.09.045
- Carter, T., Grant, S., Kartal, M., Coşkun, A., Özkaya, V., (2013). “Networks and Neolithisation: sourcing obsidian from Körtik Tepe (SE Anatolia)”. J. Archaeol. Sci. 40, 556–569. https://doi.org/10.1016/j.jas.2012.08.003
- Cauvin, M.-C., Besnus, Y., Tripier, J., Montigny, R., (1991). “Nouvelles analyses d’obsidiennes du Proche Orient: modele de`geochimie des magmas utilise pour la recherche arche- Zologique”. Paleorient, 17- 2 , 5–20.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Arkeoloji (Diğer) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Proje Numarası | “Tarih Öncesi Çağlarda Bitlis ili: Obsidyen Ocakları, Yol Güzergahları ve Konaklama Yerlerinin Belirlenmesi [Proje Numarası YA011303(2025)] |
| Gönderilme Tarihi | 13 Kasım 2025 |
| Kabul Tarihi | 1 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 31 Aralık 2025 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Sayı: 7 |