Büyük Ölçekli Depremlerde Afet Lojistiği Zorluklarının Karşılaştırmalı Analizi

Afetler, lojistik süreçlerin ticari operasyonlardan farklı olarak yüksek belirsizlik ve aciliyet altında yönetilmesini gerektiren olaylardır. Bu çalışma, büyük ölçekli afetlerde lojistik performansı etkileyen temel darboğazları; Haiti (2010), Nepal (2015) ve Türkiye (2023) depremleri üzerinden karşılaştırmalı vaka analizi yöntemiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseniyle kurgulanan çalışmada, maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılarak farklı coğrafi ve yapısal dinamiklere sahip üç vaka analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, Haiti örneğinde temel probleminin liman altyapısının çökmesi ve sivil-asker koordinasyon eksikliği olduğunu; Nepal örneğinde ise zorlu coğrafi koşulların standart taşıma modellerini işlevsiz kılarak hibrit araç kullanımını zorunlu hale getirdiğini göstermektedir. Türkiye’deki 6 Şubat depremlerinde ise temel sorunun kaynak yokluğundan ziyade, afet lojistik merkezlerinin yer seçiminde önceden tanımlanmış bilimsel planlama süreçlerinin bulunmaması ve ihtiyaç temelli yönlendirmeden yoksun bireysel gönderimlerin yol açtığı materyal yığılması olduğu ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular, afet lojistiğinde yaşanan başarısızlıkların her zaman kaynak yetersizliğinden değil, kaynakların etkin biçimde yönetilememesinden de kaynaklanabileceğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, büyük ölçekli afetlerde ihtiyaç temelli “çekme sistemi”nin, kontrolsüz “itme sistemi”ne kıyasla daha etkin bir yaklaşım sunduğunu ortaya koymaktadır.

Disasters require logistics processes to be managed under conditions of high uncertainty and urgency, which fundamentally distinguishes them from commercial logistics operations. This study aims to examine the main bottlenecks affecting logistics performance in large-scale disasters through a comparative case analysis of the Haiti (2010), Nepal (2015), and Türkiye (2023) earthquakes. Designed as a qualitative study, maximum variation sampling was employed to analyze three cases representing distinct geographical and structural contexts. The findings indicate that in the Haiti case, the collapse of port infrastructure and the lack of effective civil–military coordination constituted the primary logistical challenges. In the Nepal case, difficult mountainous terrain rendered conventional road-based transport ineffective, making hybrid logistics solutions involving alternative transport modes unavoidable. In contrast, the February 6 earthquakes in Türkiye revealed that the central problem was not the absence of resources, but rather material convergence caused by the lack of scientifically planned disaster logistics center locations and uncontrolled individual donations that were not guided by real-time needs assessments. Overall, the results demonstrate that failures in disaster logistics do not necessarily stem from resource scarcity, but can also arise from the inability to manage available resources effectively. In this respect, the study highlights that a needs-based “pull system” offers a more effective approach than an uncontrolled “push system” in large-scale disaster contexts.