65+ YAŞLI BİREYLERİN ANTROPOMETRİK REFERANS DEĞERLERİ VE ERGONOMİ İLİŞKİSİ
Öz
Yaşamın her evresinde olduğu gibi yaşlılıkta da yaşam kalitesinin yükseltilmesi, doğru bir tasarım planlaması ve birtakım prensiplerin uygulanması ile mümkündür. Bunun için ergonomistler antropometriden yararlanırlar. Antropometrik veriler ışığında ergonomik yaklaşımlar yaşlılar için; iç-dış mekân düzenlemeleri ve günlük yaşamı destekleyecek tasarımlar için gereklidir. Çünkü yaşlı popülasyonunun yetenekleri ve kısıtlılıkları bilinmedikçe veya dikkate alınmadıkça ergonomik tasarımlar başarılı olamazlar. TÜBİTAK 115M548 No’lu “Anadolu Yaşlılarının Antropometrik Boyutları” adlı 1001 projesi kapsamında, Türkiye’nin yedi bölgesindeki 26 ilden toplam 2721 bireyin antropometrik verileri alınmıştır. Alınan ölçümler literatürde yaygın olarak kullanılan ortalama (Ort.), standart sapma (SS), standart hata ortalaması (SHO), değişim katsayısı (DK) ile 5., 50. ve 95. yüzdelikleri bakımından değerlendirilmiştir. Veriler SPSS 26. programıyla analiz edilmiştir. Araştırmadan edinilen bilgilere göre; DK (%) sonuçları değerlendirildiğinde en yüksek değerler kadınlarda oturma yeri dirsek yüksekliği 23,40, erkeklerde oturma yeri dirsek yüksekliği 21,07’dir. En küçük DK değerleri ise kadınlarda kafa uzunluğu 4,11, erkeklerde kafa uzunluğu 4,13’tür. Bununla birlikte, SHO ile ilgili olarak, en yüksek SHO değerleri erkekler 2,24 ve kadınlar 2,10 için ayakta göz yüksekliği değerleridir. Genel ağırlık ortalamasının erkekler 75,49 kg ve kadınlar 70,51 kg olduğu görülmektedir. Genel boy ortalaması ise erkekler 163,86 cm ve kadınlar 148,85 cm'dir. DK değerlerinin büyük olması veride değişkenliğin yüksek olduğunun göstergesidir. Dolayısıyla DK ne kadar büyükse tasarım kararları da o kadar zor olacaktır. Ayrıca büyük SHO değerine sahip boyutlar ile örneklemden popülasyona yönelik genellemeler yapmak zor olabileceğinden değerlendirmeler dikkatlice yapılmalıdır. Bu nedenle; yaşlı bireylerin refah düzeylerinin arttırılması amacıyla yapılan tasarımlarda araştırma verileri göz önünde bulundurulmalı ve dikkatlice kullanılmalıdır.
Anahtar Kelimeler
Yaşlı, Ergonomi, Antropometri, Yaşlanma, Tasarım
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK
Proje Numarası
115M548
Teşekkür
Bu çalışma TÜBİTAK tarafından 115M548 no’lu ‘’Anadolu Yaşlılarının Antropometrik Boyutları’’ isimli 1001 Projesi kapsamında desteklenmiştir.
Kaynakça
- Akın, G. (2006). Her Yönüyle Yaşlılık, Palme Yayıncılık: Ankara.
- Akın, G. (2012), Ergonomi (1. Basım). Ankara: Tiydem Yayıncılık.
- Akkaya Kozak, D., Bahar, N. T., Ay, F., Kılıç, B. & Özgün Başıbüyük, G. (2021). Türkiye’de ileri yaştaki yetişkinlerin düşme durumları. Antropoloji, (41), 11-20. DOI: 10.33613/antropolojidergisi.810773.
- Aktan Korkmaz, B. (2013). Sivas İl Merkezi Orta ve İleri Yaş Bireylerinin Antropometrik Ölçümlerinin Değerlendirilmesi ve Medikal Aparat Tasarım Uygulaması, Yüksek Lisans Tezi, Sivas.
- Aktan Korkmaz, B. ve Özgün Başıbüyük, G. (2013). “Sivas İli 50 Yaş ve Üzeri Bireylerinde Obezite”, Antropoloji Dergisi, 26: 55-72.
- Al-Ansari, M. S., & Mokdad, M. (2015). Elderly Anthropometrics for Ergonomic Purposes. Journal of Educational & Psychological Sciences, 16(1), 605-632. doi:10.12785/JEPS/160120.
- Aslan D., Özcebe H., Takmaz S., Topatan S., Şahin A., Arıkan M., Tanrıverdi B. (2006) “Ankara’da Bir Sağlık Ocağı Bölgesinde Yaşayan 65 Yaş ve Üzeri Bireylerin Antropometrik Ölçümlerinin Değerlendirilmesi”, Turkish Journal of Geriatrics, 9(2): 65- 69.
- Atamtürk, D. (2010). “Orta ve İleri Yaştaki Bireylerin Antropometrik Ölçülerinde Yaşa Bağlı Olarak Meydana Gelen Değişimler”, Geriatri ve Geriatrik Nöropsi.
- Atamtürk, D., Göçmen Mas, N. (2010). “Elli Yaş ve Üzerindeki Bireylerde Malnütrisyon ve Obezite Sıklığı”, Geriatri ve Geriatrik Nöropsikiyatri, 2(1): 17.kiyatri, 1(3): 13-22.
- Aydıner Boylu, A. (2013). Yaşlılıkta Yaşam Kalitesi ve Konut İlişkisi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 24 (1), 145-156. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsh/issue/48410/613381.