5237 SAYILI TÜRK CEZA KANUNU HATA HÜKÜMLERİ BAĞLAMINDA YARGITAY CEZA GENEL KURULU KARARLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2025, Cilt: 20 Sayı: 2, 1241 - 1278, 24.10.2025

Hüseyin Ertuğrul

https://doi.org/10.58820/eruhfd.1810130

Öz

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda hata müessesesi, kastı kaldırması ve kusurluluğu etkilemesi esas alınarak düzenlenmiştir (m.30). Suçun maddi unsurlarında, nitelikli unsurlarında ve hukuka uygunluk sebeplerinin maddi şartlarında hata, kastı kaldıran hata kabul edilirken; kusurluluğu etkileyen sebeplerin maddi şartlarında hata ve fiilin haksızlık oluşturduğu hususunda hata ise kusurluluğu etkileyen hata olarak değerlendirilmektedir. Mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda ise, haksızlık hatası kabul edilmemiş, “şahısta hata” ve “sapma” konuları benzer nitelikte görülerek birlikte düzenlenmişti (m.52). Haksızlık hatasının 765 sayılı Kanunda kabul edilmemesi, Yargıtay uygulamalarını etkilemiş, haksızlık bilincinin bulunmaması, failin kastının yokluğuyla eş değer tutul muştur. Yargıtay’ın bu anlayışı, 5237 sayılı Kanun döneminde de devam etmektedir. Keza suçun hukuki konularının eşit değerde olması durumunda düşülen hata, kural olarak ceza hukuku bakımından önemsiz kabul edilmekteyken, Yargıtay böyle bir değerlendirme yapmamaktadır. Yargıtay uygulamalarının Türk Ceza Kanunun sistematiğine ve felsefesine uygunluk arz etmesi, uygulama ve teoride yeknesak bir görünümün sağlanması bakımından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hata , kastı kaldıran hata , kusurluluğu etkile yen hata , kaçınılmaz hata , Yargıtay uygulamaları

Evaluation of the Supreme Court Criminal General Assembly Decisions Within the Context of the Mistakes Provisions of the Turkish Criminal Law No. 5237

Öz

In the Turkish Criminal Law No. 5237, the institution of mistake is regulated based on the principle of removing intent and affecting fault (Article 30). While mistake in the material elements, qualified elements and material conditions of the reasons for legality of the offense is accepted as a mistake that removes intent, error in the material conditions of the reasons affecting fault and mistake in the fact that the act constitutes injustice is evaluated as a mistake affecting fault. In the repealed Turkish Criminal Law No. 765, the injustice mistake was not accepted, and the issues of “person mis take” and “deviation” were considered to be of similar nature and were regulated together (Article 52). The fact that the injustice mistake was not accepted in Law No. 765 affected the practices of the Supreme Court, and the absence of consciousness of injustice was considered equivalent to the absence of intent by the perpetrator. This understanding of the Supreme Court continues during the period of Law No. 5237. Likewise, while the mistake made in cases where the legal issues of the crime are of equal value is considered insignificant in terms of criminal law, the Supreme Court does not make such an assessment. The compliance of the Supreme Court practices with the systematic and philosophy of the Tur kish Criminal Law is important in terms of ensuring a uniform appearance in practice and theory.

Anahtar Kelimeler

Mistake , mistake that removes intent , mistake affecting fault , inevitable mistake , Supreme Court practices

Kaynakça

• Apaydın, Cengiz. Meşru Savunma. Ankara: Seçkin Yayıncılık, B.4, 2023.
• Artuk, Mehmet Emin, Gökcen, Ahmet, Alşahin, M. Emin, Çakır, Kerim. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Adalet Yayınevi, B.18, 2024.
• Centel, Nur, Zafer, Hamide, Çakmut, Özlem. Türk Ceza Hukukuna Giriş. İstanbul: Beta Basım Yayım, B.12, 2023.
• Değirmenci, Olgun. “Ceza Hukukunda Yanılma Kavramı ve Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Yanılma”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 110 (2014): 129-188.
• Dönmezer, Sulhi, Erman, Sahir, Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku. Genel Kısım Cilt:2, İstanbul: Beta Basım Yayım, B.11, 1997.
• Dülger, Murat Volkan. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, B.2, 2023.
• Dülger, Murat Volkan, Özkan Onur ve Bakdur, Merve. “Ceza Hukukunda Hata ve Hataya Bağlanan Sonuçlar”. TAAD, 12/45 (2021): 227-264.
• Erman, Ragıp Barış. “Yanılmanın Ceza Sorumluluğuna Etkisi”. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
• Erman, Sahir. “Ceza Hukukunda Hukuki Bilmeme ve Yanılma”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 12/2-3 (1946): 509-536.
• Ertuğrul, Hüseyin. 5237 Sayılı Türk Ceza Kanununda Zorunluluk Hali. Ankara: Adalet Yayınevi, 2025.
• Göktürk, Neslihan. Haksızlık Yanılgısının Ceza Sorumluluğuna Etkisi. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
• Göktürk, Neslihan. “Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Maddi Koşullarında Yanılgının Hukuki Niteliği”. Ceza Hukuku Dergisi, 9/26 (2014): 7-30.
• Hafızoğulları, Zeki, Özen, Muharrem. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: US-A Yayıncılık, B.15, 2024.
• Hafızoğulları, Zeki, Özen, Muharrem. Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler. Ankara: US-A Yayıncılık, B.8, 2022.
• Hakeri, Hakan. Ceza Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, B.30, 2024.
• İba, Hasan. Ceza Hukukunda Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Maddi Unsurlarında Hata. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
• Karaaslan, Reşit. “Ceza Hukukunda Şahısta Hata ve Hedefte Sapma”. Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2 (2019) : 215-315.
• Koca, Mahmut, Üzülmez, İlhan. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, B.17, 2024.
• Koca, Mahmut, Üzülmez, İlhan, “Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Sınırın Aşılması”. EÜHFD, 1-2 (2007): 39-53.
• Önder, Ayhan, Ceza Hukuku Dersleri, İstanbul: Filiz Kitabevi, 1992.
• Özbek, Veli Özer, Doğan, Koray, Meraklı, Serkan, Bacaksız, Pınar, Başbüyük, İsa. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, B.15, 2024.
• Özbek, Veli Özer, Doğan, Koray, Bacaksız, Pınar. Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, B.19, 2024.
• Özgenç, İzzet. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, B.20, 2024.
• Özen, Mustafa. Ceza Hukuku Genel Hükümler Dersleri. Ankara: Adalet Yayınevi, B.9, 2024.
• Öztürk, Bahri, Erdem, Mustafa Ruhan, Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku, Ankara: Seçkin Yayıncılık, B.24, 2024.
• Sarıgül, Ali Tanju. “Ceza Hukukunda Hata Kavramı”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, XXIV/3 (2020): 325-359.
• Sarıgül, Ali Tanju, “Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Hata”. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, XIV/2 (2019): 663-692.
• Soyaslan, Doğan. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Legem Yayınevi, B.11, 2024.
• Toroslu, Nevzat, Toroslu, Haluk. Ceza Hukuku Genel Kısım. Ankara: Savaş Yayınevi, 2023.
• Tulay, M. Emre. Ceza Hukukunda Şahısta veya Konuda Hata. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
• Tunç, Kübra. Ceza Hukukunda Kastı Engelleyen Hata. Ankara: Adalet Yayınevi, 2020.
• Türk Hukuk Lügati. Ankara: Başbakanlık Basımevi, 1991.
• Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
• Yavuz, Hakan A. “Türk Ceza Hukukunda Haksızlık Hatası (TCK m.30/4)”. TAAD, 12/46 (2021): 201-254.
• Yılmaz, Ejder. Hukuk Sözlüğü. Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.
• Hata kelimesinin anlamı, 05.03.2025, https://sozluk.gov.tr/.
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2025/31 (15.01.2025). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2025/24 (15.01.2025). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/ Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2024/375 (27.11.2024). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2024/368 (20.11.2024). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2024/307 (16.10.2024). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, https://mevzuat.sinerjias.com.tr/ K. 2024/281 (02.10.2024).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2024/196 (12.06.2024). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2024/80 (21.02.2024). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2023/635 (29.11.2023). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2023/381 (05.07.2023). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2019-644 (07.11.2019). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2017/449 (31.10.2017). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2017/412 (17.10.2017). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2015/352 (27.10.2015). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2014/1 (14.01.2014). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2013/622 (24.12.2013). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2011/273 (20.11.2011). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/ Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K. 2008/192 (15.07.2008). https://mevzuat. sinerjias.com.tr/