KADİM BİR PROBLEM OLAN “YASANIN GENELLİĞİ” İLKESİNE DAİR PLATON VE ARİSTOTELES’İN GÖRÜŞLERİ

Öz

Yasanın genelliği muhakeme sürecindeki pek çok sorunun kaynağıdır. Yasadaki genel kavram, olayı tüm detaylarıyla açıklayamaz. Bu nedenle yasa doğası gereği daima eksiktir. Platon ve Aristoteles, yasanın bu eksikliğini gidermek için farklı öğretiler geliştirir. Platon zor davalar için önce devlet adamını yetkili kılar. Ne var ki da ha sonra hukukun üstünlüğünü kabul eder ve bu sorumluluğu yasa koyucu ve yasa bekçilerine devreder. Aristoteles ise beklenmedik olaylar için yargı mercii olan hakeme müracaat etmeyi tavsiye eder. Hakem, yargıcın aksine, taraflar arasında uzlaşma sağlamayı hedefler. Yasaları esnek biçimde yorumlar ve hakkaniyete en uygun kararı verir. Her iki düşünür de bu girişimleriyle yasanın genelliğinden kaynaklanan sorunların bilincinde olduğunu kanıtlar.

Anahtar Kelimeler

• Genellik
• Hakkaniyet
• Platon
• Aristoteles
• Yargıç

The Opinions of Plato and Aristotle on the Principle of “Generality of Law” as an Ancient Problem

Öz

The generality of the law is the source of many problems in the reasoning process. General statement in the law cannot cover the event in all its details. Therefore, the law is always incomplete by nature. Plato and Aristotle put forward different doctrines to remedy this deficiency of the law. Plato firstly empowers the states man for hard cases. Later, however, he recognizes the rule of law and delegates this responsibility to the legislator and the guardians of the law. Aristotle, on the other hand, recommends appealing to the arbitrator, which is a judicial authority, for unexpected events. The arbitrator, unlike the judge, aims to reach a compromise between the parties. He interprets the law flexibly and makes the most equitable decision. By these attempts, both thinkers demonstrate that they are aware of the problems arising from the generality of the law.

Anahtar Kelimeler

• Generality
• Equity
• Plato
• Aristotle
• Judge

Kaynakça

1. Altunsu, Onur. Analitik Pozitivizm Açısından Yargıcın Hukuk Yaratması. Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.
2. Annas, Julia. An Introduction to Plato's Republic. Oxford: Clarendon Press, 1981.
3. Aristoteles. Retorik. Çev. Mehmet H. Doğan, 19. Baskı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2023.
4. Aristoteles. Politika. Çev. Mete Tunçay, 16. Basım, İstanbul: Remzi Kitabevi, 2014.
5. Aristoteles. Nikomakhos’a Etik. Çev. Zeki Özcan, Ankara: Sentez Yayınları, 2014.
6. Arslan, Ahmet. İlk Çağ Felsefe Tarihi: Sofistlerden Platon’a. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2006.
7. Austin, John. Hukukun Belirlenmiş Alanı. Çev. Ülker Yükselbaba, Saim Üye, Umut Koloş, İstanbul: Tekin Yayınevi, 2015.
8. Barden, Garrett, “Aristotle’s Notion of Epieikeia”, in Creativity and Method: Essays in Honor of Bernard Lonergan, Ed. Matthew L. Lamb, 353-366, Milwaukee: Marquette University Press, 1981.

9. Bartels, Myrthe L. Plato’s Pragmatic Project. Stuttgart: Franz Steiner Verlag, 2017.
10. Beever, Allan. “Aristotle on Equity, Law, and Justice”. Legal Theory, 10/1 (2004): 33-50.
11. Brunschwig, Jacques, “Rule and Exception: On the Aristotelian Theory of Equity”, in Rationality in Greek Thought, Ed. Michael Frede, Gisela Striker, 115-155, Oxford: Clarendon Press, 2002. Cairns, Huntington. “Plato's Theory of Law”. Harvard Law Review. 56/3 (1942): 359-387.
12. Centel, Nur, Hamide Zafer, Özlem Çakmut. Kişilere Karşı İşlenen Suçlar, Cilt I, 3. Baskı, İstanbul: Beta Yayıncılık, 2016.
13. De Sloovere, Frederick J., “Contextual Interpretation of Statutes”. Fordham Law Review. 5/2 (1936): 219-239.
14. Demir, Gökhan Yavuz, “Edebi Bir Tür Olarak Hukuk”, İçinde Anlamak İçin Yaşamak. 125-137, İstanbul: Nora Kitap, 2017.
15. Endicott, Timothy. “The Generality of Law”, in Reading the HLA Hart’s The Concept of Law, Ed. Luis Duarte d’Almeida, James Edwards, Andrea Dolcetti, 32-70. Oxford and Portland: Hart Publishing, 2013.
16. Furtun, Ayşen. Hukuk Felsefesi Dersleri, İstanbul: Beta Yayınevi, 2013.
17. Georgiadis, Constantine. “Equitable and Equity in Aristotle”. in Justice, Law, and Method in Plato and Aristotle, Ed. Spiro Panagiotou, 159-172. Edmonson: Academic Printing & Publishing, 1987.
18. Hadot, Pierre. Antik Felsefeye Övgü, Çev. Kağan Kahveci, İstanbul: Ketebe Yayınları, 2024.
19. Hamburger, Max. Morals and Law: The Growth of Aristotle’s Legal Theory. New York: Biblo and Tannen, 1965.
20. Harris, Edward. “Open Texture in Athenian Law”. Dike. 3 (2000): 27-79.
21. Harris, Edward. “How Strictly Did The Athenian Courts Apply The Law? The Role of Epieikeia”. Bulletin of the Institute of Classical Studies. 56/1 (2013): 27-48.
22. Harris, Edward M. The Rule of Law in Action in Democratic Athens. Oxford: Oxford University Press, 2013.
23. Hart, H. L. A. The Concept of Law. 2nd Edition, Oxford: Clarendon Press, 1994.
24. Horn, Christoph. “Epieikeia: The Competence of the Perfectly Just Person in Aristotle”. in The Virtuous Life in Greek Ethics. Ed. Bukhard Reis, 142-166, Cambridge: Cambridge University Press, 2006.
25. İşsevenler, O. Vahdet. Platon’da Varlık ve Yasa. İstanbul: Tekin Yayınevi, 2015.
26. Keener, Benjamin. “Plato’s Equity Jurisprudence”, (Erişim Tarihi, 13.02.2025),https://ssrn.com/abstract=4708096.
27. Kohler, Josef. “Judicial Interpretation of Enacted Law”. in Science of Legal Method, Translated By: Ernest Bruncken and Layton B. Register, Ed. A Committee of the Association of American Law Schools, 187-201, Boston: The Boston Book Company, 1917.
28. Özbek, Veli Özer, Koray Doğan ve Pınar Bacaksız. Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 15. Baskı, Ankara: Seçkin Yayınları, 2020.
29. Perelman, Chaim. The Idea of Justice and the Problem of Argument, Translated by: John Petrie, London: Routledge & Kegan Paul, 1963.
30. Plato. The Laws of Plato, Translated by: Thomas L. Pangle, Chicago: University of Chicago Press, 1980.
31. Plato, Laws, Translated by: Benjamin Jowett, New York: Prometheus Book, 2000.
32. Platon. Devlet. Çev. Sabahattin Eyüboğlu, M. Ali Cimcoz, 39. Basım, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
33. Platon. Devlet Adamı. Çev. Furkan Akderin, 3. Bs., İstanbul: Say Yayınları, 2014.
34. Platon. Yasalar. Çev. Candan Şentuna, Saffet Babür, Ankara: Pharmakon Yayınevi, 2019.
35. Platon. Şölen-Dostluk. Çev. Sabahattin Eyüboğlu, Azra Erhat, 4. Bs., İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2006.
36. Platon. Minos-Epinomis. Çev. Furkan Akderin, 2. Bs., İstanbul: Say Yayınları, 2020.
37. Platon. “Menon”, İçinde Diyaloglar. Çev. Teoman Aktürel, 12. Basım, 149-188, İstanbul: Remzi Kitabevi, 2015.
38. Shiner, Roger A. “Aristotle’s Theory of Equity”. Loyola of Los Angeles Law Review. 27/4 (1994): 1245-1264.
39. Sophokles. Antigone. Çev. Ari Çokona, IX. Basım, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
40. Solum, Lawrence B. “Virtue Jurisprudence: A Virtue-Centred Theory of Judging”. Metaphilosophy. 34-1/2 (2003): 178-213.
41. Solum, Lawrence B. “Judicial Selection: Ideology Versus Character”. Cardozo Law Review. 26/2 (2005): 659-689.
42. Sørensen, Anders Dahl. Plato on Democracy and Political techné, Leiden: Brill, 2016.
43. Soyaslan, Doğan. Ceza Hukuku Özel Hükümler. 11. Baskı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2016.
44. Stalley, Richard F. “Platoncu Hukuk Felsefesi”. Çev. O. Vahdet İşsevenler, İçinde Antik Yunan’dan Skolastiklere Hukuk Felsefesi Tarihi, Ed. Fred D. Miller, Carrie-Ann Biondi, 105-127, İzmir: Islık Yayınları, 2024.
45. Trivigno, Franco V. “Above the Law and Out for Justice”. in Plato’s Statesman: A Philosophical Discussion. Ed. Panos Dimas, Melissa Lane, 156-176, Oxford: Oxford University Press, 2021.
46. Uzun, Ertuğrul. Hukuk Metodolojisinin Sorunları. İstanbul: Nora Kitap, 2016.
47. Yalçınkaya, Ayhan. “Büyük Sokratesçi Okullar ve Siyaset”, İçinde Sokrates’ten Jakobenlere Batıda Siyasal Düşünceler, Ed. Mehmet Ali Ağaoğulları, 91-152, 5.bs., İstanbul: İletişim Yayınları, 2014.
48. Zahnd, Eric G. “The Application of Universal Laws to Particular Cases: A Defense of Equity in Aristotelianism and Anglo-American Law”. in Law and Contemporary Problems. 59/1 (1996): 263-295.