KAMU GÖREVLİSİNE AİT BULUŞUN HUKUKİ NİTELİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2025, Cilt: 20 Sayı: 2, 1361 - 1390, 24.10.2025

Seyithan Kaya

https://doi.org/10.58820/eruhfd.1810150

Öz

Bu çalışma, kamu görevlilerinin gerçekleştirdiği buluşların hukuki niteliğini incelemektedir. Gelişen teknolojiyle birlikte mülkiyetin konusu yalnızca somut varlıklarla sınırlı kalmamış; soyut fikri ürünler de mülkiyetin kapsamına girmiştir. Bu bağlamda, kamu görevlileri tarafından gerçekleştirilen buluşların “hizmet buluşu” mu yoksa “serbest buluş” mu sayılacağı önemli bir sorun alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde hizmet ilişkisi sırasında ve kamu kurumunun bilgi, birikim ve imkânlarıyla yapılan buluşların hizmet buluşu olarak nitelendirilmesi gerektiği savunulmaktadır. Çalışmada ayrıca, kamu çalışanlarına ödenecek bedel, kamu yararı ile bireysel çıkarın dengelenmesi gibi başlıklara da yer verilmiştir. Ulaşılan sonuçlar doğrultusunda kamu kurumlarında çalışan tüm personelin –statü farkı gözetilmeksizin– gerçekleştirdiği buluşların hizmet buluşu rejimine tabi olması gerektiği ifade edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kamu Görevlisi , Hizmet Buluşu , Serbest Bu luş , Sınai Mülkiyet , Patent Hakkı.

Evaluation of the Legal Nature of the Public Official's Invention

Öz

This study examines the legal nature of inventions made by public officials. With technological advancements, the concept of owners hip has expanded to include not only tangible assets but also abstract intellectual creations. In this context, whether inventions by public employees should be classified as “service invention” or “free invention” constitutes a major legal issue. Within the framework of Industrial Property Law No. 6769 and the relevant regulations, it is argued that inventions developed during the employment relationship and utilizing the resources or know-how of public institutions should be classified as service inventions. The study also discusses issues such as the remuneration of public employees for their inventions, the balance between public interest and individual rights, and comparisons with international legislation. The conclusion suggests that all inventions created by individuals employed in public institutions-regardless of their employment status- should be subject to the legal regime of service inventions.

Anahtar Kelimeler

Public Official , Service Invention , Free Invention , In dustrial Property , Patent Right.

Kaynakça

• Akıcı, Merve Bihter. Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Çıkan Buluşlar. Ankara: Adalet Yayınevi, 2023.
• Akyılmaz, Bahtiyar, Murat Sezginer ve Cemil Kaya. Türk İdare Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024. Atay, Ender Ethem. İdare Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2018.
• Ayiter, Nuşin. İhtira Hukuku. Ankara: Sevinç Matbaası, 1968.
• Canbolat, Talat. İşçi Buluşları. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2007.
• Çağlayan, Ramazan. İdare Hukuku Dersleri. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
• Çolak, Uğur. Türk Patent Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
• Esendal, Nihan. “Yükseköğretim Elemanları Tarafından Gerçekleştirilen Buluşlar Üzerindeki Hak Sahipliği ve Üniversite-Sanayi İşbirliği Kapsamında Yaşanan Sorunlara Çözüm Önerileri”, içinde Fikri Mülkiyet Hukuku Yıllığı 2020, ed. Tekin Memiş, Ankara: Yetkin Yayınevi, 2021: 235- 76.
• Gözler, Kemal. “5018 ve 6085 Sayılı Kanunlarda Bazı İdare Hukuku Terimlerinin Yanlış Kullanımı Üzerine”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 60/4 (2011): 837-20.
• Gözler, Kemal. İdare Hukuku. C. 1-2. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım, 2019.
• Günday, Metin. İdare Hukuku. Ankara: İmaj Yayınevi, 2010.
• Güneş, İlhami. Patent ve Faydalı Model Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
• Güneş, İlhami. “Türk Patent Hukuku Uygulamasında İşçi (Hizmet) Buluşları, Serbest Buluş Kavramı ve Karşılaştırmalı Hukuk”. Editör Bülent Dağsalı. Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi 10/2 (2010): 13-3.
• Güran, Sait. “Anayasa'nın 128 ve 129'uncu Maddeleri Yönünden Kamu Görevlileri İle Bakanların Durumu”. Amme İdaresi Dergisi. 17/3 (1984): 28-5.
• Güran, Sait. “İdarenin ve Ajanın Sorumluluğunun Belirlenmesine İlişkin Düşünceler”. Amme İdaresi Dergisi. 12/1 (1979): 55-2.
• İpek, Ayşegül ve Şükrü Dokur. “Çalışan Buluşlarında Buluştan Elde Edilen Kazancın, Çalışana Ödenecek Bedelin Belirlenmesi̇ ve Muhasebeleştirilmesi̇”. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi. 13/2 (2020): 477-94.
• Kaya, Seyithan. Kamu Görevlisinin Kişisel Kusuru ve Sorumluluğu. Ankara: Adalet Yayınevi, 2021.
• Kayatekin, Deniz. Patentin Hükümsüzlüğü. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2013.
• Koçak, Hakan. “Türk Patent Hukuku Açısından Çalışan Buluşlarında Hak Sahi̇pli̇ği̇ ve Çalışanın Bedel Hakkı”. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi. 9/2 (2019): 489-32.
• Küçükali, Canan. “Karşılaştırmalı Hukuk ve Türk Hukuku’nda Çalışanların Buluşları ve Patentlenmesi”. Terazi Hukuk Dergisi. 14/152 (2019): 759-74.
• Merhacı, Selin Özden. “Amerika Birleşik Devletleri Bayh-Dole Yasası ve Türk Hukukunda Öğretim Elemanlarının Buluşlarına İlişkin Bir Değerlendirme”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 64/2 (2015): 405-34.
• Noyan, Erdal. Patent Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, 2011.
• Ortan, Ali Necip. İşçi Buluşları Hukuku. İzmir: İstiklal, 1987.
• Öz, Turgut. “Türk Patent Hukukunda Çalışanların Buluşları”. İçinde Prof. Dr. M. İlhan Ulusan’a Armağan, editör Atilla Altop, Rudolf Welser, Cüneyt Bellican, Nihal Ural Çınar ve Güler Gümüşsoy Karakurt, C. III. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
• Özbek, Fatma Betül. “Özel Hukuk İli̇şki̇si̇ Bağlamında Çalışan Buluşlarından Doğan Hakkın Patent ve Ti̇cari̇ Sırra İli̇şki̇n Hükümler Çerçevesi̇nde Korunması”. Yüksek Lisans Tezi, İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2023.
• Özdemir Uzun, Güleda. İşçi Buluşları. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2023.
• Özsoy, Mehmet Akif. Özel Hukuk İlişkisine Dayalı Olarak Çalışan Buluşları. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2020.
• Polater, Salih. Yükseköğretim Kurumlarında Meydana Getirilen Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları ve Hak Sahipliği. Ankara: Adalet Yayınevi, 2019.
• Resmi Gazete, https://www.resmigazete.gov.tr.
• Saraç, Tahir. “Çalışanlar Tarafından Gerçekleştirilen Buluşlarda Patent Kime Verilecektir?”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 9/2 (2004): 257-78.
• Stevens, Ashley J. “The Enactment of Bayh–Dole”. The Journal of Technology Transfer. 29/1 (2004): 93-99.
• Suluk, Cahit. Çalışan Buluşları Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2020.
• Suluk, Cahit, Rauf Karasu ve Temel Nal. Fikri Mülkiyet Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
• Tekinalp, Ünal. Fikrî Mülkiyet Hukuku. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2012.
• Tekinalp, Ünal. “Yeni Patent Hukukunda ‘Buluş Sahibi İlkesi’ ve Gasp Davalarına İlişkin Bazı Sorunlar”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası. 55/4 (1997): 129-36.
• “Türk Dil Kurumu Sözlük”. https://sozluk.gov.tr/.
• Uzunallı, Sevilay. “Üniversite Öğretim Elemanlarının Buluşları Üzerinde Patent Hakkı”. Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi. 1/1 (2015): 171-84.