İŞLENMEYEN TARIM ARAZİLERİNİN TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI TARAFINDAN KİRAYA VERİLMESİ

Öz

İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Tarımsal Amaçlı Kiraya Verilmesine İlişkin Yönetmelik, 22 Ağustos 2024 tarihli 32640 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve yayımı ile yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Yönetmelik, 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 8/K maddesi uyarınca, üst üste iki yıl süreyle işlenmeyen tarım arazilerinin Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından kiraya verilerek tarımsal üretime kazandırılmasına yönelik usul ve esasları belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmamızda adı geçen Yönetmelik hükümleri bağlamında mülkiyet hakkına kamu yararı gerekçesiyle gerçekleştirilen bir müdahale niteliğini haiz olan işlenmeyen tarım arazilerinin Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından kiraya verilmesinin koşullarını, usulünü ve sonuçlarını ele almaktayız. Ayrıca bu kira sözleşmesinin taraflarını, özelliklerini, tarafların yükümlülüklerini, sözleşmenin sona ermesini, itiraz ve dava yolu gibi diğer hususları da detaylı biçimde inceleme konusu yapmaktayız. Kişilerin temel hakları arasında yer alan mülkiyet hakkına müdahale teşkil eden bu uygulamanın hukuki değerlendirmesini de yapmaktayız. Konuya ilişkin uygulamada ortaya çıkabilecek başkaca hukuki sorunları da tespit ederek bunlara ilişkin çözüm önerileri getirmeyi de amaçlamaktayız.

Anahtar Kelimeler

• İşlenmeyen tarım arazisi
• Kira sözleşmesi
• Tarım ve Orman Bakanlığı
• Mülkiyet hakkı
• Kamu yararı

Renting Out Uncultivated Agricultural Lands by the Ministry of Agriculture and Forestry

Öz

The Regulation on the Rental of Uncultivated Agricultural Lands for Agricultural Purposes was published in the Official Gazette No. 32640 on 22 August 2024 and entered into force upon its publication. The Regulation sets out the procedures and principles governing the renting out of uncultivated agricultural lands by the Ministry of Agriculture and Forestry for agricultural production, pursuant to Article 8/K of the Soil Conservation and Land Use Law No.5403 dated 3 July 2005, concerning lands that have remained uncultivated for two consecutive years. This study examines the conditions, procedures, and legal consequences of rental of uncultivated agricultural lands by the Ministry, which constitutes an intervention in property rights based on public interest, within the framework of the Regulation. In this context, the parties to the rental agreement, its legal nature, the rights and obligations of the parties, termination of the agreement, as well as objection procedures and legal remedies are analyzed. Furthermore, the practice is assessed from the perspective of the constitutional protection of property rights as a fundamental right. The study also aims to identify potential legal issues that may arise in practice and to propose possible solutions to issues.

Anahtar Kelimeler

• Uncultivated agricultural land
• Rental agreement
• Ministry of Agriculture and Forestry
• Property right
• Public interest

Kaynakça

1. Akçaal, Mehmet. Eşya Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2021.
2. Akçay, Erdem, “Üst Üste İki Yıl Süreyle İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Kiraya Verilmesi”, (Erişim Tarihi 09.05.2025), https://www.erdemakcay.av.tr/ust-uste-iki-yil-sureyle-islenmeyen-tarim-arazilerinin-kiraya- verilmesi.
3. Akıllıoğlu, Tekin. “Kamu Yararı Kavramı Üzerine Düşünceler”. İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi. 9/1-3 (1988): 11-22.
4. Akipek, Jale G. “Mülkiyet Kavramı Üzerinde Bir İnceleme”. Banka ve Ticaret Hukuk Dergisi. 5/1, (1969): 1-15.
5. Akipek, Şebnem ve Fahri Gürgenburan. 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunun Mülkiyet Hakkına Etkileri. Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.
6. Akkoyunlu, Sencer Abdullah. “Kamulaştırmadan Vazgeçme: Kamulaştırma Kanununun 21 ve 22’nci Maddelerinin Uygulanması”. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 12/1 (2022): 67-103.
7. Akyılmaz, Bahtiyar, Murat Sezginer ve Cemil Kaya. Türk İdare Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
8. Akyılmaz, Bahtiyar, Murat Sezginer ve Cemil Kaya. Türk İdari Yargılama Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.

9. Antalya, O. Gökhan ve Faruk Acar. Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt: V/1, 4. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
10. Antalya, O. Gökhan. Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt: V/1, 1, Temel Kavramlar, Sözleşmeden Doğan Borç İlişkileri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2019.
11. Ayan, Mehmet. Borçlar Hukuku Dersleri (Genel Hükümler). Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
12. Ayan, Mehmet. Eşya Hukuku II Mülkiyet. (Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016).
13. Balkır, Z. Gönül. “Mülkiyet Hakkının Tarihsel Meşruiyeti Üzerine Bir Deneme”, Prof. Dr. Yadigar İzmirli Armağanı. Ankara: Savaş Yayınevi, 2024, 205-256.
14. Bilge, Necip. Borçlar Hukuku Özel Borç Münasebetleri. Ankara: 1962.
15. Bozkurt Yaşar, Sevgi. ‘Türk Özel Hukukunda Şekil Kavramı ve Şekil Eksikliği Sebebi ile Hükümsüzlüğün TMK. m. 2/f.sı Gereğince Sınırlanması”. Terazi Hukuk Dergisi. 1/4 (2006): 31-44.
16. Bulut, Nihat. “Mülkiyet Konusundaki Temel Yaklaşımlar ve Türk Anayasasında Mülkiyet Hakkı”. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. X/3-4, (2006): 15-26.
17. Çabri, Sezer. “Kamulaştırmasız El Atma Kavramının Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.12.2010 Tarihli Kararı Doğrultusunda Tanımlanması”. Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. XV/1-2 (2011): 77-104.
18. Çal, Sedat. “İdari Sözleşmelerde Ölçüt Sorunu ve Farklı Bir Yaklaşım Önerisi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, XIV/1 (2010): 223-274.
19. Çalışkan, Ahmet Ziya. “Kamu Yararı Kavramına Genel Bakış”. içinde Selçuk Hukuk Kongresi 2020 Kamu Hukuku Tebliğleri Tam Metin Kitabı. ed. Süleyman Üstün, Ayşegül Çoban Atik ve Tuğba Bayraktar, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2020, 53-61.
20. Çevikçelik, Muradiye. “Türk İdare Hukukunda Arkeolojik Sit Alanı Kararı”. İstanbul Hukuk Mecmuası. 79/4 (2021): 1357-1390.
21. Dinç, Güney. “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Mülkiyet Hakkı”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi. 51, (2004): 133-151.
22. Doğan, Murat, Gökhan Şahan ve İsmail Atamulu. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
23. Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Legem Yayınevi, 2024.
24. Ergün, Ömer. Borçlar Hukuku (Özel Hükümler) Ders Notları. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
25. Eroğlu Durkal, Müzeyyen. Kamulaştırma Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
26. Esener, Turhan ve Kudret Güven. Eşya Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
27. Etgü, Mehmet Akif. Kamu Hukukunda Mülkiyet Hakkı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Mülkiyet Hakkına Bakışı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2009.
28. Furrer, Andreas, Markus Muller-Chen ve Bilgehan Çetiner. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
29. Gemalmaz, H. Burak. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde Mülkiyet Hakkı. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2017.
30. Gözler, Kemal. İdare Hukuku C.1. Bursa: Ekin Yayınevi, 2019.
31. Gözler, Kemal. İdare Hukuku C.2. Bursa: Ekin Yayınevi, 2019.
32. Gözler, Kemal. Türk Anayasa Hukuku Dersleri. Bursa: Ekin Yayınevi, 2024.
33. Gözler, Kemal. “Üst Üste İki Yıl Süreyle İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Maliklerinin Rızaları Olmaksızın Kiraya Verilmesi 5403 Sayılı Kanunun 8/K Maddesi Hakkında Gözlem ve Eleştiriler”, (Erişim Tarihi 09.09.2025), (Anayasa.gen.tr, 2025), https://www.anayasa.gen.tr/tarim-arazileri.htm.
34. Gülen Erdoğan, İsmahan. “Türk Hukukunda Vekaletsiz İş Görmenin Yeri ve Niteliği”. Kırklareli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 1/2 (2023): 471-504.
35. Günday, Metin. İdare Hukuku. Ankara: İmaj Yayınevi, 2017.
36. Günday, Metin. İdari Yargılama Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2024.
37. Günergök, Özcan ve Şaban Kayıhan. Borçlar Hukuku Dersleri Genel Hükümler. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2024.
38. Güneş, Yusuf. Orman ve Arazi Mülkiyeti Uyuşmazlıkları. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018.
39. Gürsel Düğmeci, Esin. İdarenin Tarım Sektöründeki Görev ve Yetkileri. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
40. Gürsoy, Kemal T., Fikret Eren ve Erol Cansel. Türk Eşya Hukuku. (Ankara: 1984).
41. Güzel, Oğuzhan. Türk İdari Yargılama Hukukunda Temyiz. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
42. Kalabalık, Halil. İdare Hukuku Dersleri Cilt-II. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
43. Kamaşlı, Gani. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Mülkiyet Uyuşmazlıkları. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.
44. Kapaklıkaya, İbrahim. İmar Hukukunda Mülkiyet Hakkı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2022.
45. Karadeniz-Çelebican Özcan. “Çağdaş Mülkiyet Anlayışı Dolayısıyla Roma Mülkiyetinin Yeniden Değerlendirilmesi Zorunluluğu”. Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi. 13/3-4, (1986): 157-184.
46. Karakaş, Fatma Tülay. “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde Mülkiyet Hakkı ve Kira Sözleşmesi”, Prof. Dr. Seza Reisoğlu’na Armağan, Banka ve Ticaret Hukuk Dergisi. 24/2, (2007): 399-415.
47. Kaya, Cemil. Kararlarından Hareketle Kamu Yararı Kavramına Danıştay’ın Bakışı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2011.
48. Kılıçoğlu, Ahmet M. Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Ankara: Turhan Kitabevi, 2019.
49. Kozanoğlu, Gonca. “Umumi Hayata Müessir Heyelan Riski Nedeniyle Afete Maruz Bölge Uygulaması Bakımından İdari Kolluk Faaliyetleri ve İdarenin Hizmet Kusuru”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 15/1 (2024): 116-130.
50. Köse, Eylül Can. 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na Göre Tarımsal Arazilerin Miras Yoluyla İntikali. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2025.
51. Kurugöllü, Sedat ve Fatma Bünyan Ünel. “Ekonomik Katkısı Olmayan Tarım Arazilerinin Araştırılması ve Değerlendirilmesi”. Türkiye Arazi Yönetimi Dergisi. 3/2 (2021): 58-65.
52. Kutlu Gürsel, Meltem. Kamulaştırma Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2019.
53. Metin, Yüksel. Ölçülülük İlkesi. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2002.
54. Nomer, Haluk N. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2021.
55. Nomer, Haluk N. ve Mehmet Serkan Ergüne. Eşya Hukuku. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019.
56. Oğuzman, M. Kemal, Özer Seliçi ve Saibe Oktay Özdemir. Eşya Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2020.
57. Oğuzman, M. Kemal ve M. Turgut Öz. Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt-1. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2024.
58. Öncü, Azim. “Tarımsal Kiralama Hukuku”, içinde Tüm Yönleriyle Tarım Hukuku. ed. İbrahim Ermenek, Ankara: Adalet Yayınevi, 2023, s. 185-225.
59. Örücü, Esin. “1961 Anayasası ve Anayasa Mahkemesine Göre Hakkın Özü Kavramı ve Mülkiyet Hakkının Özü”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 41/3-4, (1975): 145-161.
60. Özay, İl Han. Günışığında Yönetim. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2017.
61. Özkaya Özlüer, Ilgın. “Sit Alanların Planlanması”. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2018.
62. Öz, Turgut. “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında “İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Uluslararası Anlaşma” Uyarınca Mülkiyet Hakkının ve Diğer Bazı Malvarlığı Haklarının Korunması”, Prof. Dr. Ergon A. Çetingil ve Prof. Dr. Rayegan Kender’e 50. Birlikte Çalışma Yılı Armağanı. İstanbul: 2007, 935-945.
63. Öz, M. Turgut. Öğreti ve Uygulamada Sebepsiz Zenginleşme. İstanbul: 1990.
64. Öztürk, K. Burak. Hak Arama Özgürlüğü Çerçevesinde Zorunlu İdari İtiraz, Ankara: Yetkin Yayınları, 2015.
65. Reyhani Yüksel, Sera, Gökçe Canarslan ve Semih Yünlü. Eşya Hukuku Cilt I Teorik Eşya Hukuku. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2025.
66. Sancakdar, Oğuz vd. İdare Hukuku Teorik Çalışma Kitabı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
67. Serozan, Rona. “Mülkiyet Hakkının Özü, İşlevi ve Sınırları”, Prof. Dr. Ümit Yaşar Doğanay’ın Anısına Armağan I. İstanbul: 1982, s. 239-254.
68. Sezginer, Murat. İptal Davasının Uygulama Alanı Bakımından Ayrılabilir İşlem Kuramı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2000.
69. Sezginer, Murat. “İdarenin Müdahale Ettiği Özel Hukuk Sözleşmeleri (Bileşik İradeli “Birleşme” Sözleşmeler). Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. XVII/1-2, (2013): 1589-1621.
70. Sirmen, A. Lale. Eşya Hukuku. Ankara: Legem Yayınevi, 2025.
71. Şengül, Mehmet. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2025.
72. Tan, Turgut. “İdarenin Kesin İşlemleri ve 5917 Sayılı Kanun’un Uygulanması”. Amme İdaresi Dergisi. 2/4 (1969): 99-114.
73. Tan, Turgut ve Bahar Bayazıt. İdare Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2021.
74. Tekinsoy, Ayhan. “İdari Sözleşme Rejiminin Temel Özellikleri”. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2002.
75. Tekinsoy, M. Ayhan. İdari Yargılama Hukukunda Yürütmenin Durdurulması. Ankara: Savaş Yayınevi, 2013.
76. Tengiz, Mümine Naciye. Tarımsal Taşınırların ve Yan Sınai İşletmenin Miras Yoluyla Paylaşılması. Ankara: Adalet Yayınevi, 2023.
77. Tombaloğlu, Nermin. “Anayasa Mahkemesi Kararlarında Kamu Yararı Kavramı”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 5/1 (2014): 353-388.
78. Tunçomağ, Kenan. Türk Borçlar Hukuku Cilt II Özel Borç İlişkileri. İstanbul: 1977.
79. Şişek, Ömer. Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Uyuşmazlıklarında Yargılama Usulü. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
80. Ulusoy, Ali D. Türk İdare Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2025.
81. Ünlütepe, Mustafa. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
82. Yavuz, Cevdet, Faruk Acar ve Burak Özen. Borçlar Hukuku Dersleri (Özel Hükümler). İstanbul: Beta Yayıncılık, 2024.
83. Yıldırım, Turan ve Muhammed Göçgün. “İdarenin Düzenleyici İşlemlerinde Eşitlik İlkesi”. İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 3/2 (2016): 39-60.
84. Yılmaz, Dilşat. İdari İşlemin İcrailik Özelliği. Ankara: Astana Yayınları, 2014.
85. Yılmaz, Serdar. İmar Planlarının Hukuki Rejimi. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
86. Yılmaz, Süleyman. Medeni Hukuk Cilt V Eşya Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
87. Zevkliler, Aydın ve K. Emre Gökyayla. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2020.