The Impact Of Private Entities Providing Public Services within the Scope of Highways Management on the Administrative Sanction Regime

Öz

The increasing involvement of private law entities in public service provision has led to the delegation of the administration’s inspection and sanctioning powers outside the administrative hierarchy. Highway management illustrates this transformation. Under Law No. 6001, operating companies’ ability to unilaterally detect violations and impose sanctions for toll evasions constitutes public power privileges that cannot be explained by the freedom of will among equals in private law. This situation contradicts Article 128 of the Constitution, which mandates that essential and continuous tasks must be carried out by public officials. Furthermore, the dual sanctioning regime established on the same highway network undermines the principles of legal certainty and legal security. Current judicial practice, by focusing on the organic structure of the acting entity and assigning jurisdiction to civil courts, contradicts the material theory of administrative law. This study argues that due to their public power and monopolistic activities, highway operating companies should be recognized as 'public-connected legal entities.' Consequently, it is a legal necessity to categorize sanctions imposed by these entities as functional administrative acts. Subjecting them to judicial review in administrative courts is essential to protect the fundamental rights of the administered within the framework of constitutional guarantees.

Anahtar Kelimeler

• Public Service
• Administrative Sanction
• Public Power Privilege
• Organic Criterion
• Material Criterion

KARAYOLU İŞLETMECİLİĞİ KAPSAMINDA KAMU HİZMETLERİNİN ÖZEL KİŞİLERCE YÜRÜTÜLMESİNİN İDARİ YAPTIRIM REJİMİNE ETKİSİ

Öz

Kamu hizmetlerinin sunumunda özel hukuk tüzel kişilerine gördürülme usullerinin yaygınlaşması, idarenin denetim ve yaptırım yetkilerinin idare hiyerarşisi dışına devredilmesi sorunsalını doğurmuştur. Karayolu işletmeciliğinin özel şirketlere devredilmesi, bu dönüşümün en belirgin örneklerindendir. 6001 sayılı Kanun uyarınca, işletici şirketlerin ihlalli geçişlerde tek yanlı olarak ihlal tespiti yapabilmesi ve müeyyide uygulayabilmesi, özel hukukun eşitler arası irade serbestisi kurallarıyla açıklanamayan ve kamu gücü ayrıcalıkları barındıran bir mekanizmadır. Bu durum, Anayasa’nın 128. maddesinde yer alan asli ve sürekli görevlerin kamu görevlileri eliyle yürütülmesini amir kurala aykırılık teşkil etmektedir. Aynı karayolu ağında idare ile özel şirket işletmeciliği arasında ihdas edilen ikili yaptırım rejimi, hukuki belirlilik ve hukuki güvenlik ilkelerini zedelemektedir. Yargı mercilerinin uyuşmazlıklarda işlemi tesis edenin organik yapısına odaklanarak adli yargıyı görevli tayin etmesi, maddi idare hukuku kuramına ters düşmektedir. Çalışmada, karayolu işleticisi şirketlerin kullandıkları kamu gücü ayrıcalıkları ve tekel niteliğindeki faaliyetleri sebebiyle "kamuyla bağlantılı tüzel kişiler" statüsünde kabul edilmesi gerektiği savunulmaktadır. Bu yapıların uyguladıkları yaptırımların fonksiyonel anlamda idari işlem sayılarak yargısal denetiminin idari yargı mercilerince gerçekleştirilmesi, idare edilenlerin temel haklarının anayasal güvenceler çerçevesinde korunabilmesi için hukuki bir gerekliliktir.

Anahtar Kelimeler

• Kamu Hizmeti
• İdari Yaptırım
• Kamu Gücü Ayrıcalığı
• Organik Kriter
• Maddi Kriter

Kaynakça

1. Akyılmaz, Bahtiyar, Murat Sezginer ve Cemil Kaya. Türk İdare Hukuku. 9. Baskı. Ankara: Savaş Yayınevi, 2018.
2. Boz, Selman Sacit. “Kamu Özel İşbirliği (PPP) Modeli”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 4/2 (2013): 277-332.
3. Duran, Lütfi. İdare Hukuku Ders Notları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1982.
4. Erkut, Celal. İdari İşlemin Kimliği. Ankara: Danıştay Yayın İşleri Müdürlüğü, 2015.
5. Giritli, İsmet, Pertev Bilgen ve Tayfun Akgüner. İdare Hukuku. 7. Bası. İstanbul: Der Yayınları, 2015.
6. Gözler, Kemal. İdare Hukuku C. II. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım, 2009.
7. Gözübüyük, Şeref ve Turgut Tan. İdare Hukuku C. I. 7. Bası. Ankara: Turhan Kitabevi, 2010.
8. Gülan, Aydın. “Kamu Hizmeti Kavramı”. İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi. 9/1-3 (1988): 147-159.

9. Günday, Metin. İdare Hukuku. Ankara: İmaj Yayınevi, 2015.
10. İnanç, Mehmet. “Özel Hukuk Tüzelkişilerinin İdari İşlemleri”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 2016.
11. Karaali, İrem. “İdare Hukuku Açısından Karayolları Yapımı ve İşletilmesinde İdari Denetim Yetkisi”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2019.
12. Karahanoğulları, Onur. İdare Hukuku. 3. Baskı. Ankara: Turhan Kitabevi, 2025.
13. Karahanoğulları, Onur. İdarenin Hukukla Kavranması: Yasallık ve İdari İşlemler. Ankara: Turhan Kitabevi, 2015.
14. Karahanoğulları, Onur. Kamu Hizmeti Kavram ve Hukuksal Rejim. 3. Bası. Ankara: Turhan Kitabevi, 2015.
15. Karahanoğulları, Onur. “Kamu Hizmetleri Piyasa İlişkisinde Dördüncü Tip: Eksik İmtiyaz (Kamu-Özel Ortaklığı)”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi. 66/3 (2011): 177-215.
16. Karakuş Işık, Zehra ve Kamile Türkoğlu Üstün. “İdarenin Kolluk Yetkileri Kapsamında Trafik İhlallerinin Elektronik Denetleme Sistemleri ile Tespiti”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 15/2 (2024): 358-371.
17. Metin, Yüksel ve Veysel Dinler. “Devletin Cezalandırma Yetkisinin Anayasal Sınırları”. İçinde Anayasa Mahkemesinin Kuruluşunun 50. Yılına Armağan, Ankara: Anayasa Mahkemesi Yayınları, 2012.
18. Onar, Sıddık Sami. İdare Hukukunun Umumî Esasları Cilt:1. 3. Bası. İstanbul: İsmail Akgün Matbaacılık-Hak Kitabevi, 1966.
19. Özay, İl Han. Günışığında Yönetim. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2004.
20. Özlü, Hakkı. “Borsa İstanbul Anonim Şirketi’nin Borsa İşlemlerine Yönelik Tedbir ve Yaptırım Yetkilerinin Devri”. Adalet Dergisi. 71 (2023): 1119-1162.
21. Sever, Çiğdem. “Kolluk Faaliyetlerinin Özel Kişilere Gördürülmesi”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 65/4 (2016): 245-268.
22. Tan, Turgut. “Anayasa Mahkemesi Kararlarında Kamu Hizmeti Yaklaşımı”. Anayasa Yargısı Dergisi. 8 (1991): 233-252.
23. Tan, Turgut. “İdare Hukuku ve Tahkim”. Amme İdaresi Dergisi. 32/3 (1999): 3-23.
24. Ulusoy, Ali. Kamu Hizmeti İncelemeleri. İstanbul: Ülke Kitapları, 2004.
25. Yıldırım, Turan. “Kamuyla Bağlantılı Tüzelkişilik-Organize Sanayi Bölgeleri”. İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi. 21 (2023): 1-15.
26. Yıldırım, Turan. Türkiye’nin İdari Teşkilatı. 5. Baskı. İstanbul: Alkım Yayınları, 2007.