AB Platform Çalışmasının İyileştirilmesine İlişkin Direktif (2024) Işığında Türk İş Hukukunda Yasal Düzenleme İhtiyacı ve Reform Önerileri

Öz

Bu makale, platform çalışanlarının Türk iş hukukundaki statüsünü Direktif (AB) 2024/2831 ışığında incelemekte ve somut reform önerileri sunmaktadır. Türkiye'de platform şirketleri, adi ortaklık ve eser sözleşmesi gibi özel hukuk kalıpları aracılığıyla fiilî bağımlılık ilişkisini gizlemekte; mevcut yasal çerçeve bu pratikleri bertaraf edecek normatif araçtan yoksundur. Bağımlılık unsurunun klasik ölçütleri algoritmik yönetimi kavramaya yetmemekte, ispat yükü bilgiye erişim dengesizliğini görmezden gelen biçimde çalışana bırakılmakta ve algoritmik kararlar herhangi bir şeffaflık yükümlülüğü olmaksızın işlemektedir. Bölge Adliye Mahkemeleri'nin kararları, yargının mevcut araçları zorlayarak çözüm aradığını göstermekte; ancak işe iade davalarında BAM kararlarının kesin niteliği Yargıtay düzeyinde bağlayıcı içtihat oluşumunu yapısal olarak engellemektedir. Almanya, İspanya ve İtalya modellerinin karşılaştırmalı analizi temelinde dört reform önerisi geliştirilmiştir: "işçi benzeri çalışan" kavramının yasal zemine oturtulması, ekonomik bağımlılık ölçütünün 4857 sayılı İş Kanunu'na eklenmesi, ispat yükünün platforma yüklenmesi ve algoritmik şeffaflık yükümlülüğünün iş mevzuatına kazandırılması. Öneriler, Direktif’in mekanizmalarından ilham almakla birlikte Türkiye'nin özgün hukuki koşullarına uyarlanmış bağımsız bir model üzerine inşa edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Algoritmik yönetim
• Direktif (AB) 2024/2831
• platform çalışması
• istihdam karinesi
• işçi benzeri çalışan

The Need for Legal Regulation in Turkish Labour Law and Reform Proposals in Light of the EU Directive on Improving Working Conditions in Platform Work (2024)

Öz

This article examines the status of platform workers under Turkish labour law in light of Directive (EU) 2024/2831 and offers concrete reform proposals. In Türkiye, platform companies disguise de facto relationships of dependency through private law structures such as ordinary partnerships and work contract while the current legal framework lacks the tools to counter these practices. Classical criteria for dependency fail to capture algorithmic management; the burden of proof falls on the worker despite unequal access to information, and algorithmic decisions operate without any transparency obligation. Decisions of the Regional Courts of Appeal show the judiciary stretching existing tools to find solutions, yet the final nature of these decisions in reinstatement cases structurally prevents binding case law from forming at the Supreme Court level. Drawing on a comparative analysis of the German, Spanish, and Italian models, four reforms are proposed: establishing the concept of "quasi employees" in law; adding economic dependence as a criterion to Labour Law No. 4857; shifting the burden of proof to the platform; and incorporating an algorithmic transparency obligation into labour legislation. While inspired by the Directive's mechanisms, the proposals rest on an independent model adapted to Türkiye's specific legal conditions.

Anahtar Kelimeler

• Algorithmic management
• Directive (EU) 2024/2831
• platform work
• presumption of employment
• quasi employee

Kaynakça

1. Adams-Prassl, Jeremias, Antonio Aloisi, Nicola Countouris, Valerio De Stefano, ve Silvia Rainone. “Protecting Platform Workers in the European Union.” European Labour Law Journal 16, no. 4 (2025): 427–431.
2. Akyiğit, Ercan. Bireysel İş Hukuku Ders Kitabı. Ankara: Seçkin, 2023.
3. Ales, Edoardo. “The Concept of Employee: The Position in Italy.” In Restatement of Labour Law in Europe, vol. 1, ed. Bernd Waas ve Guus Heerma van Voss, 351–376. Oxford: Hart, 2017.
4. Aloisi, Antonio, ve Valerio De Stefano. Your Boss Is an Algorithm: Artificial Intelligence, Platform Work and Labour. Oxford: Hart, 2022.
5. Aloisi, Antonio, ve Valerio De Stefano. “Between Risk Mitigation and Labour Rights Enforcement: Assessing the Transatlantic Race to Govern AI-Driven Decision-Making through a Comparative Lens.” European Labour Law Journal 14, no. 2 (2023): 283–307.
6. Aloisi, Antonio. “Platform Work in Europe: Lessons Learned, Legal Developments and Challenges Ahead.” European Labour Law Journal 13, no. 1 (2022): 4–29.
7. Aloisi, Antonio. “Regulating Algorithmic Management at Work in the European Union: Data Protection, Non-Discrimination and Collective Rights.” International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations 40, no. 1 (2024): 37–70.
8. Arı Kovancı, Yasemin. “Platform Çalışma Bağlamında Ortaya Çıkan Sorunlara Yönelik Sendikalar ve Platform Çalışanlarının Girişimleri.” Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 20 (2020): 325–352.

9. Aydınlı, İbrahim. Türk İş Hukukunda Alt İşveren (Taşeron) İlişkisi ve Muvazaa Sorunu. Ankara: Seçkin, 2021.
10. Bakın, Ali. “Platform Çalışması ve Emeğin Artan Güvencesizliği.” Memleket Siyaset Yönetim 18, no. 40 (2023): 379–408.
11. Bakırcı, Kadriye. “The Concept of Employee: The Position in Turkey.” In Restatement of Labour Law in Europe, vol. 1, ed. Bernd Waas ve Guus Heerma van Voss, 721–746. Oxford: Hart, 2017.
12. Baycık, Gaye, Orhan Ersun Civan, Hazal Tolu-Yılmaz, ve Berrin Bosna. “Platform Çalışanlarını Yasal Güvenceye Kavuşturmak: Sorunlar ve Çözüm Önerileri.” Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, no. 1 (2021): 713–801.
13. Beytar, Erbil. “Platform Çalışması: Çalışan Statüsünün Belirlenmesi Sorunu.” İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8, no. 1 (2023): 239–266.
14. Çelik, Nuri, Nurşen Caniklioğlu, Talat Canbolat, ve Ercüment Özkaraca. İş Hukuku Dersleri. 35th ed. İstanbul: Beta, 2022.
15. Çiğdem, Serpil. “Endüstri 4.0 ve Dijital Emek Platformlarının İnsana Yakışır İş Bağlamında Değerlendirilmesi.” Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, no. 77 (2019): 157–199.
16. Çil, Şahin. “6100 Sayılı HMK’ya Göre İş Yargısında İspat Yükü ve Deliller.” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 72, no. 2 (2014): 87–102.
17. Countouris, Nicola, ve Valerio De Stefano. New Trade Union Strategies for New Forms of Employment. Brussels: ETUC, 2019.
18. Countouris, Nicola, ve Valerio De Stefano. “‘Not the Usual Gig’: The Personal Scope(s) of Application of Directive 2024/2831 on Improving Working Conditions in Platform Work.” European Labour Law Journal 16, no. 4 (2025): 432–451.
19. Davidov, Guy. A Purposive Approach to Labour Law. Oxford: Oxford University Press, 2016.
20. De Stefano, Valerio. “The Rise of the ‘Just-in-Time Workforce’: On-Demand Work, Crowdwork and Labour Protection in the ‘Gig Economy’.” Comparative Labor Law & Policy Journal 37, no. 3 (2016): 471–504.
21. Duggan, James, Ultan Sherman, Ronan Carbery, ve Anthony McDonnell. “Algorithmic Management and App-Work in the Gig Economy: A Research Agenda for Employment Relations and HRM.” Human Resource Management Journal 30 (2020): 114–132.
22. Dulay Yangın, Dilek. “Endüstri 4.0, Dijitalleşme ve İş Hukukunun Geleceği: Dijital Platformların Ortaya Çıkardığı Hukuki İlişkiler Çerçevesinde Değerlendirilmesi.” İstanbul Hukuk Mecmuası, no. 3 (2020): 1209–1237.
23. Edwards, Lilian, ve Michael Veale. “Enslaving the Algorithm: From a ‘Right to an Explanation’ to a ‘Right to Better Decisions’?” IEEE Security & Privacy 16, no. 3 (2018): 46–54.
24. Erol, Abdullah. Hukuki ve Sosyal Boyutlarıyla İşçi Benzeri Çalışan Kavramı. Ankara: Gazi, 2021.
25. Erol, Abdullah. “Kendi Hesabına Çalışan (Esnaf) Kuryelerin Hukuki Statüleri ve Sendikalaşma Hakları.” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 31, no. 3 (2023): 1081–1108.
26. Ersöz, Batuhan, Özge Kahraman Ersöz, ve Orhan Ertuğrul Onur. “Pandemide Enformel Çalışmanın Değişen Biçimleri: ‘Patronsuz Kurye’ Ağı Örneği.” Emek Araştırma Dergisi 14, no. 23 (2023): 159–190.
27. Eurofound. New Forms of Employment: 2020 Update. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2020.
28. Eurofound. The Digital Age: Implications of Automation, Digitisation and Platforms for Work and Employment. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2021.
29. Eyrenci, Öner, Savaş Taşkent, Devrim Ulucan, ve Esra Baskan. İş Hukuku. İstanbul: Beta, 2024.
30. International Labour Organization. Digital Labour Platforms and the Future of Work: Towards Decent Work in the Online World. Geneva: ILO, 2018.
31. International Labour Organization. Realizing Decent Work in the Platform Economy. Geneva: ILO, 2024.
32. International Labour Organization. Work for a Brighter Future: Global Commission on the Future of Work. Geneva: ILO, 2019.
33. International Labour Organization. World Employment and Social Outlook: Trends 2021. Geneva: ILO, 2021.
34. Kabakçı, Ayşıl. “Endüstri 4.0 ve Platform Çalışma: Niteliği, Fırsatları ve Zorlukları Bağlamında Bir Değerlendirme.” Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi 1, no. 1 (2023): 13–23.
35. Karanfil, İlknur, ve Eren Efe. “Türkiye’de Esnaf Kurye Modeli ve Direniş: Trendyol’a Bağlı Kuryelerin İş Bırakma Eylemleri.” Emek Araştırma Dergisi 16, no. 27 (2025): 25–52.
36. Kaytan, Meryem, ve Ekrem Erdoğan. “Web Tabanlı Dijital Emek Platformlarında Çalışma Koşulları: Türkiye’de Bionluk Üzerine Nitel Bir Araştırma.” Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, no. 71 (2025): 109–119.
37. Končar, Polonca. “The Concept of Employee: The Position in Slovenia.” In Restatement of Labour Law in Europe, vol. 1, ed. Bernd Waas ve Guus Heerma van Voss, 641–656. Oxford: Hart, 2017.
38. OECD. “Self-Employment Rate.” OECD Data Explorer, 2024. https://www.oecd.org/en/data/indicators/self-employment-rate.html. (Erişim Tarihi: 25.05.2026)
39. Oğuz, Özgür. “Platform Çalışanlarının Haklarının Korunması: Türk İş Hukuku ve Karşılaştırmalı Hukuk Bağlamında Bir Değerlendirme.” İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16, no. 1 (2025): 49–59.
40. Oral, Tolga. “Dijital Emek Platformlarında Algoritmik Yönetim ve Sendikalar.” Sağlık Akademisyenleri Dergisi 11, no. 1 (2024): 170–180.
41. Özdemir Ertürk, Olgu. “Çalışma İlişkilerinin Dönüşümü ile Oluşan Bir Ara Kategori: Ekonomik Olarak Bağımlı Çalışanlar ve İtalyan Hukuku Örneği Üzerinden Türk Hukukuna İlişkin Değerlendirmeler.” İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 9, no. 2 (2024): 689–740.
42. Papadimitriou, Costas. “The Concept of Employee: The Position in Greece.” In Restatement of Labour Law in Europe, vol. 1, ed. Bernd Waas ve Guus Heerma van Voss, 275–288. Oxford: Hart, 2017.
43. Pottschmidt, Daniela. Arbeitnehmerähnliche Personen in Europa. Baden-Baden: Nomos, 2006.
44. Prassl, Jeremias, ve Martin Risak. “Uber, TaskRabbit, & Co: Platforms as Employers? Rethinking the Legal Analysis of Crowdwork.” Comparative Labor Law & Policy Journal 37, no. 3 (2016): 619–651.
45. Putz, Jean-Luc. “The Concept of Employee: The Position in Luxembourg.” In Restatement of Labour Law in Europe, vol. 1, ed. Bernd Waas ve Guus Heerma van Voss, 405–434. Oxford: Hart, 2017.
46. Uğur, Ömer. İş Sözleşmesiyle Çalışanlar Bakımından Yaşlılık Sigortası. İstanbul: On İki Levha, 2022.
47. Umney, Charles, Mark Stuart, Ioulia Bessa, Simon Joyce, Denis Neumann, ve Vera Trappmann. “Platform Labour Unrest in a Global Perspective: How, Where and Why Do Platform Workers Protest?” Work, Employment and Society 38, no. 1 (2024): 3–26.
48. Vieira, Tiago. “An Incomplete Double Movement: Spain’s Legislative Strategy to Platform Couriers’ Reclassification.” International Labour Review 164, no. 4 (2025): 1–20.
49. Waas, Bernd. “Comparative Overview.” In Restatement of Labour Law in Europe, vol. 1, ed. Bernd Waas ve Guus Heerma van Voss, xxvii–lxviii. Oxford: Hart, 2017.
50. Waas, Bernd. “The Concept of Employee: The Position in Germany.” In Restatement of Labour Law in Europe, vol. 1, ed. Bernd Waas ve Guus Heerma van Voss, 251–274. Oxford: Hart, 2017.
51. Yanici-Erdal, İrem Özlem. “Türkiye’de Kayıt Dışı İstihdam ve Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele Politikaları.” Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 8, no. 16 (2019): 225–246.
52. Yıldız, Gaye Burcu. “Dijital Emek Platformları Üzerinden Çalışanların Hukuki Statülerinin Belirlenmesi.” Sicil, no. 46 (2021): 28–46.